# ເປເຣສໂຕຣຍກາ

**ເປເຣສໂຕຣຍກາ** (ລັດເຊຍ: Перестройка; ແປວ່າ "ການປັບໂຄງສ້າງ" ຫຼື "ການປະຕິຮູບ") ແມ່ນຂະບວນການເຄື່ອນໄຫວທາງການເມືອງ ແລະ ທາງເສດຖະກິດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນພາຍໃນພັກກອມມູນິດແຫ່ງສະຫະພາບໂຊວຽດ (CPSU) ໃນຊ່ວງກາງຫາທ້າຍທົດສະວັດທີ 1980 . ນະໂຍບາຍນີ້ມີຄວາມຕິດພັນຢ່າງແໜ້ນແຟ້ນກັບ ມິຮາອີວ ກໍບາຊອບ (Mikhail Gorbachev) ເຊິ່ງເປັນຜູ້ນຳຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດໃນເວລານັ້ນ. ຄຳວ່າ "ເປເຣສໂຕຣຍ ກາ" ໝາຍເຖິງການປັບປ່ຽນໂຄງສ້າງທາງເສດຖະກິດ ແລະ ລະບົບການເມືອງຂອງໂຊວຽດ ເຊິ່ງມັກຈະຖືກນຳມາປະຕິບັດຄວບຄູ່ກັບນະໂຍບາຍ **"ກລາດສະນອດ"** (Glasnost) ທີ່ໝາຍເຖິງຄວາມໂປ່ງໃສ ຫຼື ການເປີດກວ້າງທາງສັງຄົມ.

ສະແຕມໄປສະນີ "ເປເຣສໂຕຣຍກາ", 1988
ເປົ້າໝາຍເບື້ອງຕົ້ນຂອງເປເຣສໂຕຣຍກາ ບໍ່ແມ່ນການຍົກເລີກລະບົບສັງຄົມນິຍົມ, ແຕ່ເປັນການປັບປຸງລະບົບໃຫ້ມີປະສິດທິພາບຫຼາຍຂຶ້ນ ເພື່ອແກ້ໄຂບັນຫາການຢຸດສະຫງັກທາງເສດຖະກິດ ແລະ ປັບຕົວເຂົ້າກັບໂລກຍຸກສະໄໝໃໝ່. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ນະໂຍບາຍດັ່ງກ່າວໄດ້ນຳໄປສູ່ຜົນກະທົບທີ່ບໍ່ຄາດຄິດ ຄືການສູນເສຍອຳນາດຄວບຄຸມຂອງລັດຖະບານກາງ, ວິກິດການທາງເສດຖະກິດທີ່ຮ້າຍແຮງກວ່າເກົ່າ, ແລະ ໃນທີ່ສຸດກໍກາຍເປັນໜຶ່ງໃນປັດໄຈຫຼັກທີ່ນຳໄປສູ່ການລົ້ມສະຫຼາຍຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ ໃນທ້າຍປີ 1991 .

## ຄວາມເປັນມາ ແລະ ສາເຫດຂອງການປະຕິຮູບ

ກ່ອນການຂຶ້ນກຳອຳນາດຂອງ ມິຮາອິວ ກໍບາຊອບ ໃນເດືອນມີນາ 1985, ສະຫະພາບໂຊວຽດໄດ້ຜ່ານໄລຍະເວລາທີ່ເອີ້ນວ່າ **"ຍຸກແຫ່ງການຢຸດສະຫງັກ"** (Era of Stagnation) ເຊິ່ງເລີ່ມຕົ້ນຂຶ້ນໃນສະໄໝການນຳຂອງ ທ່ານ ເລໂອນິດ ແບລັຈເນັບ (Leonid Brezhnev) .

* **ບັນຫາທາງເສດຖະກິດລວມສູນ:** ເສດຖະກິດແບບວາງແຜນລວມສູນ (Command economy) ຂອງໂຊວຽດເລີ່ມສະແດງຄວາມອ່ອນແອ. ການຈັດສັນຊັບພະຍາກອນທີ່ບໍ່ມີປະສິດທິພາບ, ການຂາດການປະດິດສ້າງທາງເຕັກໂນໂລຊີ, ແລະ ຄຸນນະພາບສິນຄ້າອຸປະໂພກບໍລິໂພກທີ່ຕໍ່າ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ມາດຕະຖານການດຳລົງຊີວິດຂອງປະຊາຊົນຫຼຸດລົງຢ່າງຊັດເຈນ ເມື່ອທຽບກັບບັນດາປະເທດທຶນນິຍົມຕາເວັນຕົກ.
* **ພາລະລາຍຈ່າຍທາງທະຫານ:** ສະຫະພາບໂຊວຽດຕ້ອງແບກຮັບພາລະຄ່າໃຊ້ຈ່າຍມະຫາສານໃນສົງຄາມເຢັນ, ໂດຍສະເພາະການແຂ່ງຂັນສະສົມອາວຸດກັບສະຫະລັດອາເມຣິກາ ແລະ ການເຮັດສົງຄາມໂຊວຽດ-ອັຟການິສະຖານທີ່ແກ່ຍາວ.

ເມື່ອກໍບາຊອບກາຍເປັນເລຂາທິການໃຫຍ່ຂອງພັກກອມມູນິດສະຫະພາບໂຊວຽດ ດ້ວຍໄວພຽງ 54 ປີ, ທ່ານຈຶ່ງເຫັນຄວາມຈຳເປັນຮີບດ່ວນທີ່ຕ້ອງມີການ "ປັບໂຄງສ້າງ" ເພື່ອຮັກສາສະຖານະພາບການເປັນມະຫາອຳນາດຂອງປະເທດໄວ້.

## ການປະຕິຮູບທາງເສດຖະກິດ

ເປເຣສໂຕຣຍກາ ໄດ້ພະຍາຍາມແນະນຳອົງປະກອບບາງຢ່າງຂອງເສດຖະກິດຕະຫຼາດເຂົ້າສູ່ລະບົບສັງຄົມນິຍົມຂອງໂຊວຽດ ໂດຍຜ່ານການອອກກົດໝາຍປະຕິຮູບທີ່ສຳຄັນຫຼາຍສະບັບໃນຊ່ວງປີ 1987 ຫາ 1988 :

* **ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍວິສາຫະກິດຂອງລັດ (Law on State Enterprises, 1987):** ກົດໝາຍສະບັບນີ້ອະນຸຍາດໃຫ້ວິສາຫະກິດຂອງລັດມີສິດອຳນາດໃນການຕັດສິນໃຈຫຼາຍຂຶ້ນວ່າຈະຜະລິດສິນຄ້າປະເພດໃດ ໂດຍອີງໃສ່ຄວາມຕ້ອງການຂອງລູກຄ້າ ແທນທີ່ຈະລໍຖ້າແຕ່ຄຳສັ່ງຈາກອົງການວາງແຜນຂອງລັດ (Gosplan). ໂຮງງານຕ້ອງສາມາດຫາລາຍໄດ້ກຸ້ມຕົນເອງ (Self-financing).
* **ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍສະຫະກອນ (Law on Cooperatives, 1988):** ນີ້ແມ່ນການປ່ຽນແປງທີ່ຮາກຖານທີ່ສຸດ ເພາະມັນເປັນຄັ້ງທຳອິດນັບຕັ້ງແຕ່ນະໂຍບາຍເສດຖະກິດໃໝ່ (NEP) ຂອງ ວະລາດິເມຍ ເລນິນ ໃນຊຸມປີ 1920 ທີ່ອະນຸຍາດໃຫ້ປະຊາຊົນສາມາດເປັນເຈົ້າຂອງທຸລະກິດເອກະຊົນໄດ້ໃນຮູບແບບຂອງ "ສະຫະກອນ".

## ການປະຕິຮູບທາງການເມືອງ

ເຖິງແມ່ນວ່າເປົ້າໝາຍຫຼັກຂອງເປເຣສໂຕຣຍກາແມ່ນການຟື້ນຟູເສດຖະກິດ, ແຕ່ກໍບາຊອບຮັບຮູ້ວ່າ ການປະຕິຮູບເສດຖະກິດຈະບໍ່ມີທາງສຳເລັດຫາກປາສະຈາກການປ່ຽນແປງທາງການເມືອງ ເນື່ອງຈາກການຕໍ່ຕ້ານຈາກກຸ່ມອະນຸລັກນິຍົມພາຍໃນພັກເອງ .

* **ການຫັນເປັນປະຊາທິປະໄຕ:** ກໍບາຊອບໄດ້ນຳສະເໜີແນວຄວາມຄິດ *Demokratizatsiya* ໂດຍລະບົບການເລືອກຕັ້ງຖືກດັດແປງໃຫ້ມີຜູ້ສະໝັກຫຼາຍຄົນ (Multi-candidate elections) ໃນການເລືອກຕັ້ງທ້ອງຖິ່ນ ແລະ ລະດັບຊາດ.
* **ການສ້າງຕັ້ງລັດຖະສະພາໃໝ່:** ໃນປີ 1989, ໄດ້ມີການຈັດຕັ້ງສະພາຜູ້ແທນປະຊາຊົນ (Congress of People's Deputies) ເຊິ່ງເປັນອົງການນິຕິບັນຍັດຊຸດໃໝ່. ໃນສະພານີ້ ມີການໂຕ້ຖຽງທາງການເມືອງຢ່າງເປີດເຜີຍຜ່ານການຖ່າຍທອດສົດທາງໂທລະພາບ.

## ຜົນກະທົບທີ່ບໍ່ຄາດຄິດ ແລະ ການລົ້ມສະຫຼາຍ

ແທນທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ເສດຖະກິດເຂັ້ມແຂງຂຶ້ນຕາມຄວາມຄາດຫວັງ, ເປເຣສໂຕຣຍກາກັບນຳໄປສູ່ຄວາມວຸ້ນວາຍຢ່າງໜັກໜ່ວງໃນຊ່ວງປີ 1989–1991 :

* **ວິກິດການເສດຖະກິດຂັ້ນຮຸນແຮງ:** ການຮື້ຖອນລະບົບແຜນການລວມສູນເກົ່າ ກ່ອນທີ່ກົນໄກຕະຫຼາດອິດສະຫຼະໃໝ່ຈະເຮັດວຽກໄດ້ຢ່າງສົມບູນ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເກີດຊ່ອງຫວ່າງທາງເສດຖະກິດ. ລະບົບຕ່ອງໂສ້ການຜະລິດຂາດສະບັ້ນ, ເກີດໄພເງິນເຟີ້ຢ່າງໜັກ, ແລະ ບັນຫາສິນຄ້າອຸປະໂພກ-ບໍລິໂພກຂາດແຄນຈົນເຖິງຂັ້ນວິກິດ.
* **ການຕື່ນຕົວຂອງລັດທິຊາດນິຍົມ:** ຍ້ອນນະໂຍບາຍກລາດສະນອດທີ່ໃຫ້ເສລີພາບໃນການສະແດງອອກ, ບວກກັບຄວາມອ່ອນແອຂອງລັດຖະບານກາງ, ສາທາລະນະລັດຕ່າງໆພາຍໃນສະຫະພາບໂຊວຽດ (ໂດຍສະເພາະລັດບານຕິກເຊັ່ນ: ແອັດສະໂຕນີ, ລັດເວຍ, ລິດຕົວນີ) ໄດ້ເລີ່ມປະທ້ວງຮຽກຮ້ອງເອກະລາດ.
* **ການລັດຖະປະຫານປີ 1991:** ກຸ່ມຄອມມູນິດຝ່າຍຂວາຈັດ (Hardliners) ໄດ້ພະຍາຍາມກໍ່ລັດຖະປະຫານເພື່ອຢຶດອຳນາດຈາກກໍບາຊອບໃນເດືອນສິງຫາ 1991 ແຕ່ລົ້ມເຫຼວ. ເຫດການນີ້ໄດ້ທຳລາຍອຳນາດສູນກາງຂອງໂຊວຽດຢ່າງສິ້ນເຊີງ ແລະ ນຳໄປສູ່ການປະກາດຍຸບເລີກສະຫະພາບໂຊວຽດຢ່າງເປັນທາງການໃນວັນທີ 26 ທັນວາ 1991.

## ມໍລະດົກ

ມໍລະດົກຂອງເປເຣສໂຕຣຍກາ ມີການຕີລາຄາທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ:

* **ໃນທັດສະນະຂອງຊາວຕາເວັນຕົກ:** ນະໂຍບາຍນີ້ຖືກຍົກຍ້ອງວ່າເປັນສິ່ງທີ່ຊ່ວຍຢຸດຕິສົງຄາມເຢັນຢ່າງສັນຕິ, ເປີດປະຕູສູ່ການລົ້ມລົງຂອງກຳແພງເບີລິນ ແລະ ນຳເອົາເສລີພາບມາສູ່ບັນດາປະເທດໃນເອີຣົບຕາເວັນອອກ .
* **Clean ໃນທັດສະນະຂອງຊາວລັດເຊຍຈຳນວນຫຼາຍ:** ເປເຣສໂຕຣຍກາ ມັກຈະຖືກມອງໃນແງ່ລົບວ່າເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງຄວາມວຸ້ນວາຍ, ການປະສົບໄພພິບັດທາງເສດຖະກິດໃນຊຸມປີ 1990 ແລະ ການສູນເສຍສະຖານະພາບການເປັນມະຫາອຳນາດຂອງໂລກ .

## ເອກະສານອ້າງອີງ

## ເບິ່ງຕື່ມ

* ກລາດສະນອດ (Glasnost)
* ມິຮາອີວ ກໍບາຊອບ
* ການລົ້ມສະຫຼາຍຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ

ໝວດໝູ່:ປະຫວັດສາດສະຫະພາບໂຊວຽດ
ໝວດໝູ່:ປະຫວັດສາດເສດຖະກິດ
ໝວດໝູ່:ຄຳສັບພາສາລັດເຊຍ