Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ປະເທດເວລສ໌

**ປະເທດເວລສ໌** (ການ: Cymru ອອກສຽງ /ˈkəmrɨ/ ເຄິມຣຶ, ຝຣັ່ງ: Galles, ອັງກິດ: Wales) ແມ່ນ 1 ໃນ 4 ແຄວ້ນຂອງສະຫະລາຊະອານາຈັກ(ໄດ້ແກ່ ອັງກິດ ເອກົດ ການ ແລະອຽກລັງເໜືອ). ການຢູ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ຂອງເກາະເບຕາຍໃຫຍ່ ໂດຍທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບແຄວ້ນອັງກິດ ທິດໃຕ້ຕິດກັບຊ່ອງແຄບບີສະໂຕນ ທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບຊ່ອງແຄບຈອກ ແລະທາງເໜືອຕິດກັບທະເລອຽກລັງ.

## ອ້າງອີງ

ບັນນານຸກົມ
* Davies, John (1994). *A History of Wales*. London: Penguin. ISBN 0-14-014581-8.
* Davies, John; Jenkins, Nigel; Baines, Menna; Lynch, Peredur I., ບ.ກ. (2008). *The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales*. Cardiff: University of Wales Press. ISBN 978-0-7083-1953-6. `{{cite encyclopedia}}`: Missing or empty `|title=` (help)

## ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ

* Welsh Government Archived 2008-08-20 at the Wayback Machine (ອັງກິດ)
* National Assembly for Wales Archived 2017-09-14 at the Wayback Machine(ອັງກິດ)
* Wales Legislation Online, Cardiff Law School Archived 2011-04-23 at the Wayback Machine(ອັງກິດ)
* BBC Wales(ອັງກິດ)
* VisitWales.com The official international guide to places to stay and things to do in Wales.(ອັງກິດ)
* VisitWales.co.uk The official UK guide to places to stay and things to do in Wales.(ອັງກິດ)
* Wales – Official Gateway to Wales(ອັງກິດ)
* Gathering the Jewels – Welsh Heritage and Culture(ອັງກິດ)
* Photographs of Wales(ອັງກິດ)
# ປະຫວັດສາດບູຮານ

**ປະຫວັດສາດບູຮານ** (ອັງກິດ: Ancient history) ​ແມ່ນ ​ໄລ​ຍະ​ເວ​ລາ ​ຈາກ ​ການ​ເລີ່ມ​ຕົ້ນ​ຂອງ​ການ​ຂຽນ ​ແລະ​ບັນ​ທຶກ ​ປະ​ຫວັດ​ສາດ​ຂອງ​ມະ​ນຸດ ​ໂດຍ​ຜ່ານ ​ວັດ​ຖຸ​ບູ​ຮານ​ທ້າຍ​. ໄລຍະເວລາຂອງ ປະຫວັດສາດທີ່ບັນທຶກໄວ້ ແມ່ນປະມານ 5,000 ປີ, ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍການພັດທະນາຂອງ Sumerian cuneiform script. ປະຫວັດສາດບູຮານກວມເອົາທຸກທະວີບທີ່ມະນຸດອາໄສຢູ່ໃນຊ່ວງ 3000 BC. – AD 500, ສິ້ນສຸດດ້ວຍ ການຂະຫຍາຍຂອງ ອິດສະລາມ ໃນຍຸກເກົ່າແກ່. ລະບົບສາມອາຍຸ ໄດ້ກໍານົດໄລຍະເວລາປະຫວັດສາດບູຮານເຂົ້າໄປໃນ ຍຸກຫີນ, ຍຸກທອງແດງ, ແລະ ອາຍຸທາດເຫຼັກ, ໂດຍມີປະຫວັດສາດທີ່ບັນທຶກໄວ້ໂດຍທົ່ວໄປຖືວ່າເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍຍຸກທອງແດງ. ການເລີ່ມຕົ້ນແລະການສິ້ນສຸດຂອງສາມອາຍຸແຕກຕ່າງກັນລະຫວ່າງພາກພື້ນຂອງໂລກ. ໃນຫຼາຍຂົງເຂດ ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ຍຸກທອງສຳຣິດ ແມ່ນຖືວ່າເລີ່ມຕົ້ນສອງສາມສັດຕະວັດກ່ອນ 3000 ປີ ກ່ອນ ຄ.ສ., ໃນຂະນະທີ່ຈຸດຈົບຂອງຍຸກເຫຼັກ ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໄປຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນສະຫັດສະຫວັດທຳອິດ ກ່ອນ ຄ.ສ. ໃນບາງຂົງເຂດເຖິງທ້າຍສະຫັດສະວັດທຳອິດ AD ໃນບາງຂົງເຂດ.

ໃນ​ໄລ​ຍະ​ເວ​ລາ​ຂອງ​ປະ​ຫວັດ​ສາດ​ວັດ​ຖຸ​ບູ​ຮານ​, ປະ​ຊາ​ກອນ​ໂລກ ​ໄດ້ ​ເພີ່ມ​ຂຶ້ນ​ຢ່າງ​ຫຼວງ​ຫຼາຍ ​ເນື່ອງ​ຈາກ ​ການ​ປະ​ຕິ​ວັດ Neolithic, ເຊິ່ງ​ແມ່ນ​ມີ​ຄວາມ​ຄືບ​ຫນ້າ​ຢ່າງ​ເຕັມ​ທີ່​. ໃນຂະນະທີ່ໃນປີ 10,000 BC, ປະຊາກອນໂລກມີ 2 ລ້ານຄົນ, ເພີ່ມຂຶ້ນເປັນ 45 ລ້ານຄົນໃນປີ 3000 BC. ໂດຍຍຸກທາດເຫຼັກໃນປີ 1000 BC, ປະຊາກອນໄດ້ເພີ່ມຂຶ້ນເຖິງ 72 ລ້ານຄົນ. ໃນຕອນທ້າຍຂອງຍຸກບູຮານໃນປີ AD 500, ປະຊາກອນໂລກຄາດວ່າຈະມີ 209 ລ້ານຄົນ. ໃນ 10,500 ປີ, ປະຊາກອນໂລກເພີ່ມຂຶ້ນ 100 ເທົ່າ.

## ອ້າງອີງ
# ສຳປະສິດຈິນີ

**ສຳປະສິດຈິນີ** (ຄຳເຄົ້າ: ສັມປສິທທ໌ຈິນີ, ພາສາອັງກິດ:Gini coefficient ຫຼື Gini's coefficient) ແມ່ນ ບັນທັດຖານວັດແທກ ຄວາມບໍ່ສະເໝີພາບ ຂອງ ການແບ່ງປັນລາຍໄດ້ໃນສັງຄົມ. ສຳປະສິດດັ່ງກ່າວ ຖືກສະເໜີຂຶ້ນ ໂດຍ ນັກສະຖິຕິຄົນອິຕາລີໃນ ປີ 1936 ໂດຍ ອີງໃສ່ ເສັ້ນໂຄງລໍເຣັນ. ນອກຈາກ ຄວາມບໍ່ສະເໝີພາບຂອງການແບ່ງປັນລາຍໄດ້ ສຳປະສິດດັ່ງກ່າວ ຍັງຖືກໃຊ້ໃນການວັດແທກ ອື່ນໆ ເຊັ່ນ ຄວາມຮັ່ງມີ, ການຊົມໃຊ້ພະລັງງນອີກ.

## ໂດຍຫຍໍ້

ຂອບເຂດ ຂອງ ສຳປະສິດຈິນີ ແມ່ນ ແຕ່ 0 ຫາ 1.​ ຄ່າສຳປະສິດຈິນີ ຈະເທົ່າ 0​ ໃນສະພາບທີ່ ຄວາມສະເໝີພາບສົມບູນ (ໝາຍຄວາມວ່າ ລາຍໄດ້ທຸກໆຄົນເທົ່າກັນ)ແລະ ຈະຫຍັບໃກ້ 1 ຂຶ້ນ ເມື່ອ ຄວາມບໍ່ສະເໝີພາບສູງຂຶ້ນ.

### ອ້າງອີງ
# ອາກອນລາຍໄດ້

**ອາກອນລາຍໄດ້** (income tax. ບາງເທືອກໍ່ເອີ້ນວ່າ ອາກອນລາຍສ່ວນບຸກຄົນ ຫຼື personal income tax) ແມ່ນ ອາກອນທາງກົງ ທີ່ ຜູ້ທີ່ຜູ້ມີລາຍໄດ້ມີພັນທະຕ້ອງເສຍ. ລາຍໄດ້ທີ່ຕ້ອງເສຍອາກອນລາຍໄດ້ ມີ

* ຄ່າແຮງງານ
* ລາຍໄດ້ຈາກທຶນສັງຫາລິມະຊັບ
* ລາຍໄດ້ຈາກການໃຫ້ເຊົ່າອະສັງຫາລິມະຊັບ
* ລາຍໄດ້ຈາກລິຂະສິດ ຫຼື ສິດອື່ນໆ

## ອ້າງອີງ

* ດຳລັດວ່າດ້ວຍການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດກົດໝາຍສ່ວຍສາອາກອນ (22 ມີນາ 1996)
# ຍຸກ​ສະ​ໄຫມ​

**ຍຸກ​ສະ​ໄຫມ**​ ​(ພາສາອັງກິດ: Modern era) ​ຖື​ວ່າ​ເປັນ ​ຍຸກ​ປະ​ຫວັດ​ສາດ ​ໃນ​ປະ​ຈຸ​ບັນ​ຂອງ ​ປະ​ຫວັດ​ສາດ​ຂອງ​ມະ​ນຸດ. ມັນໄດ້ຖືກ ນຳ ໃຊ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນກັບ ປະຫວັດສາດຂອງເອີຣົບ ແລະ ປະຫວັດສາດຕາເວັນຕົກ ສຳ ລັບເຫດການທີ່ເກີດຂື້ນຫຼັງຈາກ ຍຸກກາງ, ມັກຈະມາຈາກປະມານປີ 1500. ຈາກ​ຊຸມ​ປີ 1990​, ມັນ​ເປັນ​ເລື່ອງ​ທົ່ວ​ໄປ​ໃນ​ບັນ​ດາ​ນັກ​ປະ​ຫວັດ​ສາດ​ທີ່​ຈະ​ຫມາຍ​ເຖິງ​ໄລ​ຍະ​ຫຼັງ​ຈາກ​ສະ​ໄຫມ​ກາງ​ແລະ​ເຖິງ​ສັດ​ຕະ​ວັດ​ທີ 19 ເປັນ ​ໄລ​ຍະ​ສະ​ໄຫມ​ຕົ້ນ. ຍຸກສະໄໝປັດຈຸບັນແມ່ນໃຊ້ຫຼາຍຄັ້ງສຳລັບເຫດການຕັ້ງແຕ່ສະຕະວັດທີ 19 ຈົນເຖິງທຸກມື້ນີ້. ເວລາຈາກການສິ້ນສຸດຂອງ ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2 (1945) ຍັງສາມາດຖືກພັນລະນາວ່າເປັນສ່ວນຫນຶ່ງຂອງ ປະຫວັດສາດຍຸກປະຈຸບັນ. ຄໍານິຍາມທົ່ວໄປຂອງຍຸກສະໄຫມນີ້ມັກຈະກ່ຽວຂ້ອງກັບເຫດການເຊັ່ນ: ການປະຕິວັດຝຣັ່ງ, ການປະຕິວັດອຸດສາຫະກໍາ, ແລະການຫັນປ່ຽນໄປສູ່ ລັດທິຊາດ ໄປສູ່ ຄວາມເປັນລະບຽບຮຽບຮ້ອຍສາກົນເສລີ.

ຍຸກ​ສະ​ໄໝ​ໃໝ່​ແມ່ນ​ໄລຍະ​ພັດທະນາ​ຢ່າງ​ຕັ້ງໜ້າ​ໃນ​ຂົງ​ເຂດ ​ວິທະຍາສາດ, ການ​ເມືອງ, ສົງຄາມ, ​ເຕັກ​ໂນ​ໂລ​ຢີ. ມັນຍັງເປັນ ຍຸກແຫ່ງການຄົ້ນພົບ ແລະ ໂລກາພິວັດ. ໃນເວລານີ້, ອໍານາດຂອງເອີຣົບ ແລະຕໍ່ມາອານານິຄົມຂອງພວກເຂົາ, ໄດ້ເສີມສ້າງ ອານານິຄົມ ທາງດ້ານການເມືອງ, ເສດຖະກິດແລະວັດທະນະທໍາຂອງສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງໂລກ. ມັນຍັງໄດ້ສ້າງວິຖີຊີວິດທີ່ທັນສະ ໄໝ ໃໝ່ ແລະໄດ້ປ່ຽນແປງວິຖີຊີວິດຂອງຄົນທົ່ວໂລກຢ່າງຖາວອນ.

## ເອກະສານອ້າງອີງ