# ວິວັດທະນາການ

ໃນດ້ານຊີວະວິທະຍາ **ວິວັດທະນາການ** (ຄຳເຄົ້າ: ວິວັທນາກາຣ; ອັງກິດ: Evolution, ຝຣັ່ງ: Évolution, ໄທ: วิวัฒนาการ) ແມ່ນການປ່ຽນແປງທາງພັນທຸກຳໃນປະຊາກອນຂອງສິ່ງມີຊີວິດ ຈາກລຸ້ນນຶ່ງສູ່ລຸ້ນນຶ່ງ.

ວິວັດທະນາການເກີດຈາກຂະບວນການຫຼັກ 3 ຂະບວນການ ໄດ້ແກ່

* ຄວາມແປຜັນ
* ການສືບພັນ ແລະ
* ການຄັດເລືອກ

ໂດຍອາໄສແຊນ (gène) ເປັນໂຕກາງໃນການສົ່ງຜ່ານລັກສະນະທາງພັນທຸກຳ ອັນເປັນພື້ນຖານຂອງການເກີດວິວັດທະນາການ ລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ແມ່ນເກີດຂຶ້ນໃນປະຊາກອນເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມແປຜັນທາງພັນທຸກຳເມື່ອສິ່ງມີຊີວິດໃຫ້ກຳເນີດລູກຫຼານມັກເກີດລັກສະນະໃໝ່ ຫຼືປ່ຽນແປງລັກສະນະເດີມ.

ລັກສະນະໃໝ່ທີ່ເກີດຂຶ້ນນີ້ມີສາເຫດສຳຄັນ 2 ປະການ: ປະການນຶ່ງ ເກີດຈາກຂະບວນການກາຍພັນຂອງແຊນ, ສ່ວນປະການສອງ ເກີດຈາກການແລກປ່ຽນແຊນລະຫວ່າງປະຊາກອນ ແລະລະຫວ່າງແອສະແປດ (espèce) ໃນສິ່ງມີຊີວິດທີ່ມີການສືບພັນແບບອາໄສເພດ ສິ່ງມີຊີວິດໃໝ່ທີ່ເກີດຂຶ້ນຈະຜ່ານຂະບວນການແລກປ່ຽນແຊນ ອັນກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມແປຜັນທາງພັນທຸກຳທີ່ຫຼາກຫຼາຍໃນສິ່ງມີຊີວິດ.

ວິວັດທະນາການເກີດຂຶ້ນເມື່ອຄວາມແຕກຕ່າງທາງພັນທຸກຳເກີດຂຶ້ນ ຈົນເກີດຄວາມແຕກຕ່າງຫຼາຍຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ຈົນກາຍເປັນລັກສະນະທີ່ແຕກຕ່າງກັນ.

## ອ້າງອີງ

ບັນນານຸກົມ
* Cracraft, J.; Donoghue, M. J., eds. (2005). *Assembling the tree of life.* Oxford University Press. ISBN 0-19-517234-5.
* Darwin, Charles (1859). "XIV". *On The Origin of Species.* p. 503. ISBN 0-8014-1319-2.
* Futuyma, Douglas J., ed. (1999). "Evolution, Science, and Society: Evolutionary Biology and the National Research Agenda". Office of University Publications, Rutgers, The State University of New Jersey.
* Hall, B. K.; Hallgrímsson, B., eds. (2008). *Strickberger's Evolution (4th ed.).* Jones & Bartlett. p. 762. ISBN 0-7637-0066-5.
* Kimura M (1991). *"The neutral theory of molecular evolution: a review of recent evidence".* Jpn. J. Genet. 66(4): 367–86. doi:10.1266/jjg.66.367. PMID 1954033.
* Lewontin, R. C. (1970). *"The units of selection".* Annual Review of Ecology and Systematics 1: 1–18.doi:10.1146/annurev.es.01.110170.000245.JSTOR 2096764.
* Moore, R.; Decker, M.; Cotner, S. (2009). *Chronology of the Evolution-Creationism Controversy.* Greenwood. p. 454.ISBN 0-313-36287-4.
* National Academy of Science Institute of Medicine (2008).*Science, Evolution, and Creationism.* National Academy Press. ISBN 0-309-10586-2.
* Panno, Joseph (2005). *The Cell: Evolution of the First Organism.* Facts on File INC. ISBN 0-8160-4946-7.
* Provine, W. B. (1988). *"Progress in evolution and meaning in life".* Evolutionary progress. University of Chicago Press. pp. 49–79.

## ອ່ານຕື່ມ

**ບົດຄວາມສຳລັບຜູ້ເລີ່ມຕົ້ນສຶກສາ Carroll, S. (2005). *Endless Forms Most Beautiful*. New York: W.W. Norton. ISBN 0-393-06016-0.
* Charlesworth, C.B. and Charlesworth, D. (2003). *Evolution*. Oxfordshire: Oxford University Press. ISBN 0-19-280251-8.`{{cite book}}`: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
* Coyne, J. (2009). *Why evolution is true*. Penguin Group. ISBN ISBN 978-0-670-02053-9.. `{{cite book}}`: Check `|isbn=` value: ຕົວອັກສອນບໍ່ຖືກຕ້ອງ (help)
* Dawkins, R. (2006). *The Selfish Gene: 30th Anniversary Edition*. Oxford University Press. ISBN 0-19-929115-2.
* Gould, S.J. (1989). *Wonderful Life: The Burgess Shale and the Nature of History*. New York: W.W. Norton. ISBN 0-393-30700-X.
* Jones, J.S. (2001). *Almost Like a Whale: The Origin of Species Updated. (*American title:Darwin's Ghost*)*. New York: Ballantine Books. ISBN 0-345-42277-5.
* Mader, Sylvia S. (2007). *Biology*. Murray P. Pendarvis (9th ສະບັບ). McGraw Hill. ISBN 978-0-07-325839-3.
* Maynard Smith, J. (1993). *The Theory of Evolution: Canto Edition*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-45128-0.
* Pallen, M.J. (2009). *The Rough Guide to Evolution*. Rough Guides. ISBN 978-1-85828-946-5.
* Smith, C.B. and Sullivan, C. (2007). *The Top 10 Myths about Evolution*. Prometheus Books. ISBN 978-1-59102-479-8.`{{cite book}}`: CS1 maint: multiple names: authors list (link)

**ປະຫວັດສາດຄວາມເປັນມາຂອງຄວາມຄຶດທາງວິວັດທະນາການ Darwin, Charles (1859). *On the Origin of Species* (1st ສະບັບ). London: John Murray. ISBN 0-8014-1319-2.
* Larson, E.J. (2004). *Evolution: The Remarkable History of a Scientific Theory*. New York: Modern Library. ISBN 0-679-64288-9.
* Zimmer, C. (2001). *Evolution: The Triumph of an Idea*. London: HarperCollins. ISBN 0-06-019906-7.

**ບົດຄວາມອ່ານລະດັບສູງ Barton, N.H., Briggs, D.E.G., Eisen, J.A., Goldstein, D.B. and Patel, N.H. (2007). *Evolution*. Cold Spring Harbor Laboratory Press. ISBN 0-87969-684-2.`{{cite book}}`: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
* Coyne, J.A. and Orr, H.A. (2004). *Speciation*. Sunderland: Sinauer Associates. ISBN 0-87893-089-2.`{{cite book}}`: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
* Futuyma, D.J. (2005). *Evolution*. Sunderland: Sinauer Associates. ISBN 0-87893-187-2.
* Bergstrom, C.T. and Lee Alan Dugatkin (2011). *Evolution*. New York: W.W. Norton. ISBN 0-393-92592-7.
* Gould, S.J. (2002). *The Structure of Evolutionary Theory*. Cambridge: Belknap Press (Harvard University Press). ISBN 978-0-674-00613-3.
* Maynard Smith, J. and Szathmáry, E. (1997). *The Major Transitions in Evolution*. Oxfordshire: Oxford University Press. ISBN 0-19-850294-X.`{{cite book}}`: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
* Mayr, E. (2001). *What Evolution Is*. New York: Basic Books. ISBN 0-465-04426-3.
* Minelli A. (2009) – Forms of Becoming. 242 pp. Princeton: Princeton University Press
* Olson, Wendy; Hall, Brian Keith (2003). *Keywords and concepts in evolutionary developmental biology*. Cambridge: Harvard University Press. ISBN 0-674-02240-8.`{{cite book}}`: CS1 maint: multiple names: authors list (link)

## ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ

ຂໍ້ມູນທົ່ວໄປ
* "Evolution". New Scientist. ຄົ້ນຫາເມື່ອ May 30, 2011.
* "How Evolution Works". Howstuffworks.com. ຄົ້ນຫາເມື່ອ May 30, 2011.
* "Evolution Resources from the National Academies". U.S. National Academy of Sciences. ຄົ້ນຫາເມື່ອ May 30, 2011.
* "Understanding Evolution: your one-stop resource for information on Evolution". University of California, Berkeley. ຄົ້ນຫາເມື່ອ May 30, 2011.
* "Evolution of Evolution – 150 Years of Darwin's "On the Origin of Species"". National Science Foundation. ຂໍ້ມູນເກົ່າທີ່ຖືກບັນທຶກຈາກແຫຼ່ງດັ້ງເດີມເມື່ອ ພຶດສະພາ 27, 2013. ຄົ້ນຫາເມື່ອ May 30, 2011.

ປະຫວັດຄວາມເປັນມາຂອງຄວາມຄຶດທາງວິວັດທະນາການ
* "The Complete Work of Charles Darwin Online". National University of Singapore. ຄົ້ນຫາເມື່ອ May 30, 2011.
* Price RG. "Understanding Evolution: History, Theory, Evidence, and Implications". RationalRevolution.net. ຄົ້ນຫາເມື່ອ May 30, 2011.

ການທົດລອງກ່ຽວກັບວິວັດທະນາການທາງຊີວະວິທະຍາ
* Lenski RE. "Experimental Evolution - Michigan State University". ຄົ້ນຫາເມື່ອ Jul 31, 2013.

ຄຳປາໄສທາງອິນເຕີເນັດ
* Carroll SB. "The Making of the Fittest". ຄົ້ນຫາເມື່ອ May 30, 2011.
* Stearns SC. "Principles of Evolution, Ecology and Behavior". ຂໍ້ມູນເກົ່າທີ່ຖືກບັນທຶກຈາກແຫຼ່ງດັ້ງເດີມເມື່ອ ມີນາ 23, 2011. ຄົ້ນຫາເມື່ອ August 30, 2011.