Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ໂຊລ

| ໂຊລ 서울 |
| --- |
| ນະຄອນພິເສດ |
| ນະຄອນພິເສດໂຊລ 서울특별시 |
| ການຖອດສຽງພາສາເກົາຫຼີ |
|  • ຮັນກຶລ | 서울특별시 |
|  • ຮັນຈາ | 서울特別市 |
|  • ການຖອດເປັນອັກສອນໂຣມັນສະບັບປັບປຸງ | Seoul Teukbyeolsi |
|  • ແມັກຄູນ-ໄລຊາວເອີຣ໌ | Sŏul T'ŭkpyŏlsi |
| *ເທິງຫາລຸ່ມແລະຊ້າຍໄປຂວາ*: ສະພານຊອງຈັນ, ພະລາຊະວັງດັອກຊູ, ເຂດຄັງນຳ, ໂຊລໃນຍາມຄໍ່າຄືນ, ຕະຫຼາດກຍັອງດົງ, ຄອງຊັອງເກຊອນ, ພະລາຊະວັງກຍັອງບຸງກຸງ |
|  ທຸງ ກາ |
| ແຜນທີ່ຂອງປະເທດເກົາຫຼີໃຕ້ເນັ້ນໃສ່ກຸງໂຊລ |
| ພິກັດ: **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:ISO 3166/data/KR' not found.** ﻿ / ﻿ |
| ປະເທດ |  ເກົາຫຼີໃຕ້ |
| ພາກພື້ນ | ຊູໂດກວັນ (ເຂດນະຄອນຫຼວງ ແລະ ຂອບເຂດ) |
| ເຂດ |
25
* เขตโทบง (도봉구; 道峰區)
* เขตทงแดมุน (동대문구; 東大門區)
* เขตดงจัก (동작구; 銅雀區)
* เขตอึนพย็อง (은평구; 恩平區)
* เขตคังบก (강북구; 江北區)
* เขตคังดง (강동구; 江東區)
* เขตคังนัม (강남구; 江南區)
* เขตคังซอ (강서구; 江西區)
* เขตคึมช็อน (금천구; 衿川區)
* เขตคูโร (구로구; 九老區)
* เขตควานัก (관악구; 冠岳區)
* เขตควังจิน (광진구; 廣津區)
* เขตชงโน (종로구; 鍾路區)
* เขตชุง (중구; 中區)
* เขตชุงนัง (중랑구; 中浪區)
* เขตมาโพ (마포구; 麻浦區)
* เขตโนว็อน (노원구; 蘆原區)
* เขตซอโช (서초구; 瑞草區)
* เขตซอแดมุน (서대문구; 西大門區)
* เขตซ็องบุก (성북구; 城北區)
* เขตซ็องดง (성동구; 城東區)
* เขตซงพา (송파구; 松坡區)
* เขตยังช็อน (양천구; 陽川區)
* เขตย็องดึงโพ (영등포구; 永登浦區)
* เขตยงซัน (용산구; 龍山區)
 |
| ການປົກຄອງ |
|  • ປະເພດ | ລັດຖະບານພີເສດໂຊລ |
|  • ເຈົ້າເມືອງ | ໂອ ເຊ-ຮູນ |
| ພື້ນທີ່ |
|  • ນະຄອນພິເສດ | 605.25 ຕລ.ກມ. (Bad rounding here230 ຕລ.ໄມລ໌) |
| ປະຊາກອນ (2017) |
|  • ນະຄອນພິເສດ | 10,006,968 ຄົນ |
|  • ຄວາມໜາແໜ້ນ | 16,492 ຄົນ/ຕລ.ກມ. (Bad rounding here43,000 ຄົນ/ຕລ.ໄມລ໌) |
|  • ລວມເຂດ | 25,425,184 ຄົນ |
|  • ภาษาถิ่น | โซล |
| ເດມະນິມ | โซลไลต์, ซออุล ซี-มิน |
| ດອກໄມ້ | ຟໍຣຊີເທຍ |
| ຕົ້ນໄມ້ | ແປະກ້ວຍ |
| ນົກ | ນົກກາງເຂນ |
| ເວັບໄຊ | seoul.go.kr |

**ໂຊລ** (ເກົາຫຼີ: 서울, Seoul, ອອກສຽງ: ຊໍອຸລ, ແປ: ນະຄອນຫຼວງ) ຊື່ຢ່າງເປັນທາງການ **ນະຄອນພິເສດໂຊລ** ແມ່ນນະຄອນຫຼວງແລະມະຫານະຄອນໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງປະເທດເກົາຫຼີໃຕ້ ເມືອງໂຊລມີປະຊາກອນ 9.7 ລ້ານຄົນ ແລະກໍ່ຕົວເປັນໃຈກາງຂອງເຂດນະຄອນຫຼວງໂຊລທີ່ມີມະຫານະຄອນອິນຊອນແລະແຂວງເກຢອງກິ ຖືເປັນເມືອງລະດັບໂລກແລະຈັດຢູ່ໃນອັນດັບອັນຟາເມືອງໂດຍເຄືອຂ່າຍການຄົ້ນຄວ້າໂລກາພິວັດແລະເມືອງໂລກ ເມືອງໂຊລແມ່ນເຂດເສດຖະກິດມະຫານະຄອນທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ເປັນອັນດັບ 4 ຂອງໂລກໃນປີ 2014 ຖັດຈາກ ໂຕກຽວ, ນະຄອນນິວຢອກ ແລະ ລອສແອງເຈລີສ

## ອ້າງອິງ
# ເວແບັກແມັກຊີນ

ເວແບັກແມັກຊີນ|  |
| ປະເພດ | ເກັບບັນທຶກ |
| ກໍ່ຂຶ້ນ | * 24 ຕຸລາ 2001 (2001-10-24)
 |
| ພື້ນທີ່ໃຫ້ບໍລິການ | ທົ່ວໂລກ (ຍົກເວັ້ນ ຈີນ ແລະ ເກົາຫຼີເໜືອ) |
| ເຈົ້າຂອງ | ອິນເຕີເນັດອາຣໄຄຟ |
| ຢູອາແອລ | * web.archive.org
 |
| ການຄ້າ | ບໍ່ |
| ລົງທະບຽນ | ບໍ່ບັງຄັບ |
| ສະຖານະປັດຈຸບັນ | ເປີດໃຊ້ງານ |
| ຂຽນດ້ວຍ | HTML, CSS, ຈາວາສະຄິບ, ພາສາຈາວາ, Python |

**ເວແບັກແມັກຊີນ** (ອັງກິດ: The Wayback Machine) ແມ່ນບໍລິການອອນລາຍທີ່ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍ Internet Archive, ອົງການບໍ່ຫວັງຜົນກຳໄລຂອງອາເມລິກາ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນ San Francisco, California . ເປີດຕົວສູ່ສາທາລະນະໃນປີ 2001, ເພື່ອບັນທຶກ ແລະ ເກັບຮັກສາເນື້ອຫາຈາກເວັບໄຊທ໌ຕ່າງໆ ໃນຮູບແບບ "ການຖ່າຍທອດເວັບ" (Web Crawling). ມັນເຮັດໃຫ້ຜູ້ໃຊ້ສາມາດກວດສອບເວີຊັນເກົ່າຂອງເວັບໄຊທ໌ ທີ່ອາດຈະຖືກປ່ຽນແປງ ຫຼື ລຶບອອກໄປແລ້ວ. ຜູ້ກໍ່ຕັ້ງ Brewster Kahle ແລະ Bruce Gilliat ພັດທະນາເຄື່ອງຍ້ອນເວລາຫາເວັບໄຊທ໌ ເພື່ອສະຫນອງ "ການເຂົ້າເຖິງທົ່ວທຸກຄວາມຮູ້" ໂດຍການຮັກສາສໍາເນົາທີ່ເກັບໄວ້ຂອງຫນ້າເວັບທີ່ໄດ້ຖືກລົບຫຼືຫາຍໄປ.

ເວັບໄຊທ໌ທີ່ຖືກເກັບທີ່ເກົ່າທີ່ສຸດຂອງເວແບັກແມັກຊີນແມ່ນກັບຄືນໄປຢ່າງຫນ້ອຍໃນປີ 1995, ແລະໃນທ້າຍປີ 2009, ຫຼາຍກວ່າ 38.2 ຕື້ຫນ້າເວັບໄດ້ຖືກບັນທຶກໄວ້. ມາຮອດເດືອນພະຈິກ 2024, ເວແບັກແມັກຊີນ ໄດ້ເກັບຂໍ້ມູນຫຼາຍກວ່າ 916 ຕື້ໜ້າເວັບ ແລະ ຂໍ້ມູນຫຼາຍກວ່າ 100 ເປຕາໄບທ໌.

## ອ້າງອີງ
# ປີ

**ປີ** (ອັງກິດ: Year) ບົນໂລກໝາຍເຖິງ ຊ່ວງເວລາທີ່ໂລກ ໂຄຈອນຮອບດວງອາທິດ (ສຸລິຍະຄະຕິ) ຫຼື ຊ່ວງເວລາທີ່ດວງຈັນໂຄຈອນຮອບດວງອາທິດ (ຈັນທະລະຄະຕິ)

ໃນດາວເຄາະແຕ່ລະດວງ ມີໄລຍະເວລາຂອງປີບໍ່ເທົ່າກັນ ເຊັ່ນ "ປີຂອງດາວອັງຄານ" ມີຄວາມຍາວທີ່ແຕກຕ່າງກັບ "ປີຂອງດາວສຸກ" ເພາະດາວສຸກໃຊ້ເວລານການໂຄຈອນຮອບດວງອາທິດ ນ້ອຍກ່ວາດາວອັງຄານ ເຊິ່ງໃຊ້ເວລາໃນການໂຄຈອນຮອບດວງອາທິດຫຼາຍກ່ວາ

ໜຶ່ງປີ ສຸລິຍະຄະຕິ ມີ 365 ມື້ = 8,760 ຊົ່ວໂມງ = 525,600 ນາທີ = 31,536,000 ວິນາທີ

ປີສຸລິຍະຄະຕິ ອະທິກກະສຸລະທິນ ມີ 366 ມື້ = 8,784 ຊົ່ວໂມງ = 527,040 ນາທີ = 31,622,400 ວິນາທີ

ໜຶ່ງປີຈັນທະລະຄະຕິ ມີ 354 ຫຼື 355​ ມື້

ໃນໜຶ່ງປີປີສຸລິຍະຄະຕິ ຫຼື ປີຈັນທະລະຄະຕິ ມີ 12​ ເດືອນ

## ເບິ່ງຕື່ມ

* ປະຕິທິນ
# ໂລກ

ໂລກ
**ໂລກ** (ອັງກິດ: Earth, ສັນຍາລັກ: ) ເປັນດາວເຄາະດວງທີ 3 ໃນລະບົບສຸລິຍະ ແລະ ເປັນດາວເຄາະດຽວທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີວ່າມີສິ່ງທີ່ມີຊີວິດອາໄສຢູ່. ມັນປະກອບດ້ວຍຊັ້ນຕ່າງໆ ທີ່ສ້າງຄວາມເປັນໄປໄດ້ໃຫ້ແກ່ການດຳລົງຊີວິດ, ລວມທັງ:

1. **ແຜ່ນດິນໂລກ** (Lithosphere) - ເປັນຊັ້ນແຂງດ້ານນອກສຸດທີ່ປະກອບດ້ວຍແຜ່ນດິນ ແລະ ຫີນຕ່າງໆ
2. **ຊັ້ນບັນຍາກາດ** (Atmosphere) - ຊັ້ນອາກາດທີ່ຫໍ່ຫຸ້ມໂລກ ເຮັດໜ້າທີ່ປ້ອງກັນລັງສີອັນຕະລາຍ
3. **ຊັ້ນນ້ຳ** (Hydrosphere) - ລວມມະຫາສະໝຸດ, ແມ່ນ້ຳ ແລະ ນ້ຳກ້ອນ
4. **ຊີວະພາບ** (Biosphere) - ສ່ວນທີ່ມີສິ່ງມີຊີວິດທຸກປະເພດ

ໂລກມີອາຍຸປະມານ 4.5 ພັນລ້ານປີ ແລະ ມີລັກສະນະເປັນຮູບກະຈົກ (oblate spheroid) ຍ້ອນແຮງໂນ້ມຖ່ວງ. ມັນໂຄຈອນຮອບດວງອາທິດໃນໄລຍະເວລາ 365 ມື້ (1 ປີ) ແລະ ຫມຸນຮອບແກນຂອງມັນເອງໃນໄລຍະເວລາ 24 ຊົ່ວໂມງ (1 ມື້).
# ວັນຈັນ

**ວັນຈັນ** (ຄຳເຄົ້າ: ວັນຈັນທຣ໌, ອັງກິດ: Monday, ຝຣັ່ງ: Lundi) ແມ່ນມື້ທຳອິດ ໃນ 7 ມື້ ຂອງ ໜຶ່ງອາທິດ, ຫຼັງຈາກ ວັນອາທິດ ແລະ ກ່ອນ ວັນອັງຄານ. ແຕ່ ຖ້າຖືເອົາວັນອາທິດເປັົນມື້ທຳອິດ ກ່ອນຈະເປັນ ມື້ທີສອງຂອງອາທິດ.

## ອ້າງອີງ
# ວັນອັງຄານ

**ວັນອັງຄານ** (ຄຳເຄົ້າ: ວັນອັງຄາຣ, ອັງກິດ: Tuesday, ຝຣັ່ງ: Mardi) ແມ່ນມື້ທີສອງ ໃນ 7 ມື້ ຂອງ ໜຶ່ງອາທິດ, ຫຼັງຈາກ ວັນຈັນ ແລະ ກ່ອນ ວັນພຸດ. ແຕ່ ຖ້າຖືເອົາວັນອາທິດເປັົນມື້ທຳອິດ ກ່ອນຈະເປັນ ມື້ທີສາມຂອງອາທິດ.

## ອ້າງອີງ
# ວັນພຸດ

**ວັນພູດ** (ຄຳເຄົ້າ: ວັນພຸທ, ອັງກິດ: Wednesday, ຝຣັ່ງ: Mercredi) ແມ່ນມື້ທີສາມ ໃນ 7 ມື້ ຂອງ ໜຶ່ງອາທິດ, ຫຼັງຈາກ ວັນອັງຄານ ແລະ ກ່ອນ ວັນພະຫັດ. ແຕ່ ຖ້າຖືເອົາວັນອາທິດເປັົນມື້ທຳອິດ ກ່ອນຈະເປັນ ມື້ທີສີ່ຂອງອາທິດ.

## ອ້າງອີງ
# ວັນພະຫັດ

**ວັນພະຫັດ** (ຄຳເຄົ້າ: ວັນພຫັສບດີ, ອັງກິດ: Thursday, ຝຣັ່ງ: Jeudi) ແມ່ນມື້ທີສີ່ ໃນ 7 ມື້ ຂອງ ໜຶ່ງອາທິດ, ຫຼັງຈາກ ວັນພຸດ ແລະ ກ່ອນ ວັນສຸກ. ແຕ່ ຖ້າຖືເອົາວັນອາທິດເປັົນມື້ທຳອິດ ກ່ອນຈະເປັນ ມື້ທີຫ້າຂອງອາທິດ.

## ອ້າງອີງ
# ວັນສຸກ

**ວັນສຸກ** (ຄຳເຄົ້າ: ວັນສຸກຣ໌, ອັງກິດ: Friday, ຝຣັ່ງ: Vendredi) ແມ່ນມື້ທີຫ້າ ໃນ 7 ມື້ ຂອງ ໜຶ່ງອາທິດ, ຫຼັງຈາກ ວັນພະຫັດ ແລະ ກ່ອນ ວັນເສົາ. ແຕ່ ຖ້າຖືເອົາວັນອາທິດເປັົນມື້ທຳອິດ ກ່ອນຈະເປັນ ມື້ທີຫົກຂອງອາທິດ.

## ອ້າງອີງ5407737811
# ວັນເສົາ

**ວັນເສົາ** (ຄຳເຄົ້າ: ວັນເສົາຣ໌, ອັງກິດ: Saturday, ຝຣັ່ງ: Samedi) ແມ່ນມື້ທີຫົກ ໃນ 7 ມື້ ຂອງ ໜຶ່ງອາທິດ, ຫຼັງຈາກ ວັນສຸກ ແລະ ກ່ອນ ວັນອາທິດ. ແຕ່ ຖ້າຖືເອົາວັນອາທິດເປັົນມື້ທຳອິດ ກ່ອນຈະເປັນ ມື້ທີເຈັດຂອງອາທິດ.

## ອ້າງອີງ
# ວັນອາທິດ

**ວັນອາທິດ** (ຄຳເຄົ້າ: ວັນອາທິຕຍ໌, ອັງກິດ: Sunday, ຝຣັ່ງ: Dimanche) ແມ່ນມື້ທີເຈັດ ໃນ 7 ມື້ ຂອງ ໜຶ່ງອາທິດ, ຫຼັງຈາກ ວັນເສົາ ແລະ ກ່ອນ ວັນຈັນ. ແຕ່ ຖ້າຖືເອົາວັນອາທິດເປັົນມື້ທຳອິດ ກ່ອນຈະເປັນ ມື້ທຳອິດຂອງອາທິດ.

## ອ້າງອີງ
# ສັບປະດາ

**ສັບປະດາ** (ຄຳເຄົ້າ: ສັປດາຫ໌, ອັງກິດ: Week, ຝຣັ່ງ: Semaine) ຫຼື **ອາທິດ** (ຄຳເຄົ້າ: ອາທິຕຍ໌) ເປັນໜ່ວຍວັດເວລາເທົ່າກັບເຈັດມື້ ເປັນໜ່ວຍນ້ອຍກວ່າເດືອນ. ຢ່າງໃດກໍດີ ບາງເທື່ອຄຳວ່າ "ສັບປະດາ" ນີ້ຍັງໝາຍເຖິງໜ່ວຍວັດເວລາອື່ນເຊິ່ງໜ້ອຍຫຼືຫຼາຍກວ່າເຈັດ ໂດຍໃນປະຫວັດສາດ. ສັບປະດານຶ່ງຍາວສີ່ເຖິງສິບມື້ໃນບ່ອນຕ່າງໆ ກັນ.

ອາທິດແມ່ນຫົວໜ່ວຍເວລາເທົ່າກັບເຈັດມື້. ມັນນ້ອຍກວ່າເດືອນ. ແນວໃດກໍ່ຕາມ, ບາງຄັ້ງຄໍາວ່າ "ອາທິດ" ຍັງສາມາດຫມາຍເຖິງຫນ່ວຍງານອື່ນໆຂອງເວລາທີ່ມີຫນ້ອຍກວ່າເຈັດຫຼືຫຼາຍກວ່ານັ້ນ. ໂດຍປະຫວັດສາດ ອາທິດຫນຶ່ງແມ່ນຍາວສີ່ຫາສິບມື້ໃນສະຖານທີ່ຕ່າງໆ.

ຫຼັກຖານຂອງອາທິດຕິດຕໍ່ກັນເຈັດມື້ປາກົດຢູ່ໃນບັນດາຊາວຢິວໃນລະຫວ່າງການເປັນຊະເລີຍບາບີໂລນໃນສະຕະວັດທີ 6 ກ່ອນ ຄ.ສ..[1]. (ຕາມຄໍາບັນຍາຍຂອງການສ້າງຢູ່ໃນ Torah / ຄໍາພີໄບເບິນ) ແລະບາບີໂລນບູຮານໃຊ້ອາທິດເຈັດມື້[2]. ວັດທະນະທໍາອື່ນໆໄດ້ຮັບຮອງເອົາອາທິດເຈັດມື້ໃນເວລາທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ລະຫວ່າງສະຕະວັດທີ 1 ແລະສະຕະວັດທີ 3 AD, Empire Roman ໄດ້ຄ່ອຍໆປ່ຽນແທນປະຕິທິນ Roman, ເຊິ່ງມີອາທິດແປດມື້ກັບອາທິດເຈັດມື້. ຊາວຮິນດູອາດຈະຖືເອົາອາທິດເຈັດມື້ກ່ອນສະຕະວັດທີ 11 ກ່ອນ ຄ.ສ. ນອກຈາກນີ້ຍັງມີຫຼັກຖານວ່າບາງກຸ່ມຄົນຈີນໄດ້ໃຊ້ອາທິດ 7 ມື້ຕັ້ງແຕ່ສະຕະວັດທີ 4 AD.

## ການນັບ ISO

ອາທິດທໍາອິດ (W01) ອີງຕາມລະບົບ ISO ກໍານົດວ່າ

* ຖ້າວັນທີ 1 ມັງກອນເປັນວັນຈັນ, ວັນອັງຄານ, ວັນພຸດ, ຫຼືວັນພະຫັດ, ອາທິດແມ່ນອາທິດທໍາອິດຂອງປີ.

* ຖ້າວັນທີ 1 ມັງກອນເປັນວັນສຸກ, ວັນເສົາ, ຫຼືວັນອາທິດ, ອາທິດແມ່ນອາທິດສຸດທ້າຍຂອງປີກ່ອນ. ແລະອາທິດຕໍ່ໄປແມ່ນອາທິດທໍາອິດຂອງປີ.

## ການປຽບທຽບຫົວໜ່ວຍເວລາ

* 1 ອາທິດ = 7 ມື້ = 168 ຊົ່ວໂມງ = 10,080 ນາທີ = 604,800 ວິນາທີ
* 1 ປີ = 52 ອາທິດ + 1 ມື້ (ແລະ 2 ມື້ສໍາລັບປີກ້າວກະໂດດ)
* 1 ອາທິດ = 23.01% ຂອງຫນຶ່ງເດືອນໂດຍສະເລ່ຍ

## ອ້າງອີງ
# ດວງຕາເວັນ

ດວງຕາເວັນຖ່າຍໃນວັນທີ 8 ພຶດສະພາ 2019 ໃນແສງສີຂາວ (ສີແທ້). ສາມາດສັງເກດເຫັນຈຸດ AR2740 (ທາງຂວາ) ແລະ AR2741 (ທາງຊ້າຍ).
**ດວງຕາເວັນ** (ສັນຍາລັກ: ) ແມ່ນ ດາວ ທີ່ສູນກາງຂອງ ລະບົບສຸລິຍະ. ມັນເປັນ ຂະ ໜາດ ໃຫຍ່, ເກືອບສົມບູນແບບຂອງ plasma ຮ້ອນ, ຮ້ອນເຖິງ ການເຜົາຜານ ໂດຍປະຕິກິລິຍາ ນິວເຄຼຍໃນຟິວຊັນ ໃນຫຼັກຂອງມັນ, ກະຈາຍພະລັງງານຈາກ ພື້ນຜິວ ຂອງມັນສ່ວນໃຫຍ່ເປັນ ແສງສະຫວ່າງທີ່ເບິ່ງເຫັນ ແລະ ລັງສີອິນຟາເລດ ທີ່ມີ 10% ຢູ່ທີ່ພະລັງງານ ultraviolet. ມາຮອດປະຈຸ, ມັນແມ່ນແຫຼ່ງພະລັງງານທີ່ສໍາຄັນທີ່ສຸດສໍາລັບ ຊີວິດ ໃນ ໂລກ. ດວງຕາເວັນໄດ້ເປັນ ວັດຖຸທີ່ເຄົາລົບນັບຖື ໃນຫຼາຍວັດທະນະທໍາ. ມັນ​ເປັນ​ຫົວ​ຂໍ້​ຫຼັກ​ສໍາ​ລັບ​ການ​ຄົ້ນ​ຄວ້າ​ດາ​ລາ​ສາດ​ນັບ​ຕັ້ງ​ແຕ່ ​ສະ​ໄຫມ​ໂບ​ຮານ​.

ປະມານ 4 ຫາ 7 ຕື້ປີຈາກນີ້, ເມື່ອ ທາດປະສົມໄຮໂດຣເຈນ ຢູ່ໃນແກນຂອງດວງອາທິດຫຼຸດລົງເຖິງຈຸດທີ່ດວງອາທິດບໍ່ຢູ່ໃນ ຄວາມສົມດຸນຂອງ hydrostatic, ແກນຂອງມັນຈະມີຄວາມຫນາແຫນ້ນແລະອຸນຫະພູມເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍເຊິ່ງຈະເຮັດໃຫ້ຊັ້ນນອກຂອງມັນຂະຫຍາຍອອກໄປ, ໃນທີ່ສຸດກໍປ່ຽນດວງຕາເວັນເປັນ ຍັກແດງ. ຂະບວນການນີ້ຈະເຮັດໃຫ້ດວງຕາເວັນມີຂະໜາດໃຫຍ່ພໍທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ໂລກບໍ່ມີບ່ອນຢູ່ອາໄສປະມານຫ້າພັນລ້ານປີຈາກປັດຈຸບັນ. ຫຼັງຈາກໄລຍະຍັກໃຫຍ່ສີແດງ, ແບບຈໍາລອງແນະນໍາວ່າດວງອາທິດຈະຫຼົ່ນລົງຊັ້ນນອກຂອງມັນແລະກາຍເປັນປະເພດຫນາແຫນ້ນຂອງດາວເຢັນ (ດາວດາວຂາວ), ແລະບໍ່ຜະລິດພະລັງງານໂດຍ fusion, ແຕ່ຈະຍັງສະຫວ່າງແລະໃຫ້ຄວາມຮ້ອນຈາກ fusion ທີ່ຜ່ານມາຂອງມັນ. ບາງທີພັນລ້ານປີ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ, ມັນແມ່ນທິດສະດີທີ່ຈະກາຍເປັນ dwarf ສີດໍາ ທີ່ມີຄວາມຫນາແຫນ້ນ, ໃຫ້ພະລັງງານທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ.
# ປະຕິທິນ

**ປຕິທິນ** ແມ່ນຣະບົບທີ່ໃຊ້ໃນການຮຽກຊື່ຊ່ວງຣະຍະເວລາ ເຊັ່ນ: ມື້ ເປັນຕົ້ນ ມື້ແມ່ນທີ່ຮູ້ຈັກໃນຖານະ ມື້ປຕິທິນ ມື້ຈະຂຶ້ນຢູ່ກັບການເຄື່ອນທີ່ວັດຖູທາງດາຣາສາຕຣ໌ ເຮົາສາມາຕຖ໌ສແດງປຕິທິນໄດ້ຫຼາຍຮູປແບບ ສ່ວນຫຼາຍແມ່ນກະດາດ ເຊັ່ນ:
ແບບຈີກ ແບບແຂວນ ແບບຕັ້ງຕາຣາງ ເປັນຕົ້ນ.

## ປະຕິທິນໄທ

ໃນອດີຕ ປເທສໄທໃຊ້ປຕິທິນຈັນທຣຄຕິ ຕັ້ງແຕ່ສມັຍອານາຈັກສຸໂຂທັຍ ໂດຍນັບຕາມປີມຫາສັກຣາຊ ແລະ ຈຸລະສັກຣາຊຕາມລຳດັບ ຈົນຮອດສມັຍພຣະບາທສົມເດັດພຣະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໄດ້ໂຜດເກົ້າໂຜດຂະໝ່ອມປ່ຽນຈາກປຕິທິນຈັນທຣຄຕິມາໃຊ້ປຕິທິນສຸຣິຍຄຕິ ໃນປີຈຸລະສັກຣາຊ 1240ເຊິ່ງແມ່ນປີ ພ.ສ. 2431 ໂດຍໃຊ້ແບບສາກົລຕາມປະຕິທິນເກຣກໍຣຽນ ໂດຍເດືອນທຳອິດຂອງປີແມ່ນເດືອນເມສາ ແລະ ເດືອນສຸດທ້າຍຂອງປີແມ່ນເດືອນມີນາ ແລະ ປັບມາໃຊ້ຣັຕນໂກສິນທຣ໌ສົກ ແລະ ພຸທທສັກຣາຊຕາມລຳດັບ ຈົນຮອດສມັຍ ຈອມພົລ ປ. ພິບູລສົງຄາມ ໄດ້ມີການປັບປ່ຽນປຕິທິນອີກເທື່ອນຶ່ງ ໂດຍປັບໃຫ້ວັນທີ 1 ມັງກອນ ແມ່ນວັນຂຶ້ນປີໃໝ່ ແລະ ແມ່ນວັນເລີ່ມຕົ້ນຂອງປີແທນທີ່ຮູປແບບເດີມ ໂດຍວັນຂຶ້ນປີໃໝ່ ໃນຮູປແບບນີ້ເລິ່ມໃຊ້ໃນປີ ພ.ສ. 2484
# ຊີວິດ

**ຊີວິດ** ແມ່ນສະຖານະທີ່ແຍກແຍະສິ່ງມີຊີວິດຫຼືອອກການິກ (ອິນຊີ) ອອກຈາກສິ່ງໄຮ້ຊີວິດຫຼືແອງອອກການິກ (ອະນິນຊີ) ແລະສິ່ງມີຊີວິດທີ່ຕາຍແລ້ວ. ສິ່ງມີຊີວິດເຕີບໃຫຍ່ກາຍກະບວນການສັນດາບ ການສືບພັນແລະ ການປັບໂຕຕໍ່ການປ່ຽນແປງທາງສະພາບແວດລ້ອມ. ສິ່ງມີຊີວິດຫຼາກຫຼາຍຊະນິດສາມາດຄົ້ນພົບໄດ້ໃນຊີວະມົນທົນຂອງໂລກ. ສ່ວນປະກອບທົ່ວໄປຂອງສິ່ງມີຊີວິດເຫຼົ່ານີ້ - ພືດຜັກ ສັບພະສັດ ເຫັດຮາ ປະໂລຕິດ ອາກເຊ ແລະ ບາກເຕລີ - ແມ່ນ ເຊລູນທີ່ມີສ່ວນຂອງນ້ຳແລະກາກບົງເປັນຫຼັກແຫຼ່ງ ແລະ ເຊລູນເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ຮັບການຮິບໂຮມຢ່າງຊັບຊ້ອນຕາມຂໍ້ມູນຈາກໜ່ວຍພັນທຸກຳ. ສິ່ງມີຊີວິດເຫຼົ່ານີ້ເຂົ້າສູ່ກະບວນການສັນດາບ ເພີ່ມຕື່ມຄວາມສາມາດໃນການຈະເລີນເຕີບໂຕ ຕອບສະໜອງຕໍ່ສິ່ງຮອບໂຕ ແລະ ມີການປັບໂຕແລະວິວັດທະນາການໂດຍການຜ່ານການຄັດເລືອກໂດຍທຳມະຊາດ ສິ່ງທີ່ມີຄຸນະສົມບັດເຫຼົ່ານີ້ເທົ່ານັ້ນທີ່ຖືວ່າເປັນສິ່ງມີຊີວິດ.

## ອ້າງອີງ
# ວັນທີປະຕິທິນ

**ວັນທີປະຕິທິນ** ແມ່ນການອ້າງອີງເຖິງ ວັນ ສະເພາະໃດໜຶ່ງທີ່ເປັນຕົວແທນພາຍໃນລະບົບ ປະຕິທິນ. ວັນທີປະຕິທິນອະນຸຍາດໃຫ້ກໍານົດວັນສະເພາະ. ຈໍານວນມື້ລະຫວ່າງສອງວັນທີອາດຈະຖືກຄິດໄລ່. ຕົວຢ່າງ, "25 ເດືອນພະຈິກ 2024" ແມ່ນສິບມື້ຫຼັງຈາກ "15 ເດືອນພະຈິກ 2024". ວັນທີຂອງເຫດການສະເພາະແມ່ນຂຶ້ນກັບ ເຂດເວລາ ທີ່ສັງເກດເຫັນ. ສໍາລັບຕົວຢ່າງ, ການໂຈມຕີທາງອາກາດໃສ່ Pearl Harbor ທີ່ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໃນເວລາ 7:48 ຕາມ ເວລາຮາວາຍ ໃນວັນທີ 7 ທັນວາ 1941 ເວລາ 3:18 ໂມງ ຕາມເວລາມາດຕະຖານຍີ່ປຸ່ນ, ວັນທີ 8 ທັນວາ ຢູ່ປະເທດຍີ່ປຸ່ນ.

## ຮູບແບບວັນທີ

  ວັນ-ເດືອນ-ປີ  ປີ-ເດືອນ-ວັນ  ເດືອນ-ວັນ-ປີ  MDY, DMY, and YMD
# ສຸລິຍະຄະຕິ

**ປຕິທິນສຸຣິຍຄຕິ** (ອັງກລິສ: solar calendar) ແມ່ນປຕິທິນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຣະດູກາລ ແລະ ເດຄລິເນຊັນຂອງດວງອາທິຕຍ໌ ຄວາມຍາວນານຂອງປີໂດຍສເລ່ຍມີຄ່າໃກ້ຄຽງກັບປີຣະດູກາລ.

| ບ • ສ • ດປຕິທິນ |
| --- |
| ປຕິທິນສາກົລ |  ກຣິກໍຣຽນ · ຮິຈເຣາະຫ໌ · ISO · ປີສຸຣິຍຄຕິ |
| ປເພທປຕິທິນ |
|  ສຸຣິຍຈັນທຣຄຕິ · ສຸຣິຍຄະຕິ · ຈັນທຣຄຕິ |
|

---

 |
| ປຕິທິນອື່ນໆ | ອາກເມນີ · ບາຮາອີ · ເບງກອລ · ພຸທທ · ຈີນ · ຄອປຕິກ · ເອທິໂອປີ · ເຈີຣ໌ແມນິກ · ຮີບຣູ · ຮິນດູ · ອິນເດຍ · ອີຣ່ານ · ໄອຣິຊ · ຍີ່ປຸ່ນ · ຊວາ · ເກົາຫຼີ · ມາຍາ · ເນປາລ · ທມິລ · ໄທຍ໌ (ຈັນທຣຄຕິໄທຍ໌ – ສຸຣິຍຄຕິ) · ທິເບຕ · ຕວກກີ · ຫວຽດນາມ· ໂຢຣູບາ · ໂຊໂຣອັສເຕີຣ໌ |
| ປເພທປຕິທິນ |
| ຈູລຽນຕົ້ນສບັບ · ຣູນ |

ປຕິທິນສຸຣິຍຄຕິ ໄດ້ແກ່

* ປຕິທິນເກຣກໍຣຽນ
* ປຕິທິນຈູລຽນ
* ປຕິທິນຄອປຕ໌ (ໄອຍຄຸປຕ໌)
* ປຕິທິນຍະລາລີຍ໌ (ອີຣ່ານ)
* ປຕິທິນສຸຣິຍຄຕິໄທຍ໌

ປຕິທິນເຫຼົ່ານີ້ມີ 365 ມື້ ໃນນຶ່ງປີ ແລະ ເພີ່ມມື້ນຶ່ງໃນປີອທິກສຸຣທິນ

ປຕິທິນສຸຣິຍຄຕິອັນສແດງດິຖີຈັນທຣ໌ພ້ອມ ເອີ້ນວ່າປຕິທິນສຸຣິຍຈັນທຣຄຕິ ແມ່ນ

* ປະຕິທິນຮີບຣູ
* ປະຕິທິນຈີນ
* ປະຕິທິນຈັນທຣຄຕິໄທຍ໌

ນອກເໜືອຈາກນີ້ ຍັງມີປຕິທິນທີ່ບໍ່ແມ່ນປຕິທິນສຸຣິຍຄຕິ ແມ່ນ ປະຕິທິນຮິຈຍ໌ເລາະຫ໌ ເຊິ່ງເປັນ ປຕິທິນຈັນທຣຄຕິຂອງສາສນາອິສລາມ, ປຕິທິນທີ່ສອດຄ່ອງກັບຄາບຊິນອດິກຂອງດາວສຸກ ແລະ ປະຕິທິນທີ່ສອດຄ່ອງກັບການຂຶ້ນຂອງດາວເຣີກສ໌ໃນທ້ອງຟ້າ.
# ລະດູ

ການໂຄຈອນອ້ອມດວງອາທິດຂອງໂລກ.
**ລະດູ** ຫຼື **ລະດູການ** (ຄຳເຄົ້າ: ຣດູກາລ; ອັງກິດ: Season) ແມ່ນສ່ວນຂອງປີທີ່ແບ່ງໂດຍຖືເອົາພູມອາກາດເປັນຫຼັກ. ເກີດຂຶ້ນຈາກການທີ່ໂລກໂຄຈອນອ້ອມດວງອາທິດ ເນື່ອງຈາກແກນໂລກອຽງເປັນມຸມ 23.5 ອົງສາ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ໃນແຕ່ລະໄລຍະຂອງປີແລະແຕ່ລະບໍລິເວນຂອງໂລກ ໄດ້ຮັບແສງແດດທີ່ບໍ່ເທົ່າກັນ ແລະການຮັບແສງແດດບໍ່ເທົ່າກັນນີ້ ກໍເຮັດໃຫ້ແຕ່ລະບໍລິເວນ ມີອຸນຫະພູມທີ່ຕ່າງກັນ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ມີລະດູການຕ່າງ ໆ.

ໃນເຂດອົບອຸ່ນ ແລະເຂດໜາວ ຈະແບ່ງອອກເປັນ 4 ລະດູ ໄດ້ແກ່ ລະດູໃບໄມ້ປົ່ງ ລະດູຮ້ອນ ລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ ແລະລະດູໜາວ. ໂດຍທົ່ວໄປ ລະດູໃນເຂດອົບອຸ່ນຂອງຊີກໂລກເໜືອຈະມີໄລຍະເວລາດັ່ງນີ້

* ວະສັນຕະລະດູ ຫຼືລະດູໃບໄມ້ປົ່ງ (ອັງກິດ: Spring) : 21 ມີນາ - 20 ມິຖຸນາ
* ຄິມຫັນຕະລະດູ ຫຼືລະດູຮ້ອນ (ອັງກິດ: Summer) : 21 ມິຖຸນາ - 21 ກັນຍາ
* ສາລະທະລະດູ ຫຼືລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ (ອັງກິດ: Autumn) : 22 ກັນຍາ - 21 ທັນວາ
* ເຫມັນຕະລະດູ ຫຼືລະດູໜາວ (ອັງກິດ: Winter) : 22 ທັນວາ - 20 ມີນາ

ໃນເຂດຮ້ອນ ຈະແບ່ງອອກເປັນ 3 ລະດູ ແມ່ນ ລະດູຮ້ອນ ລະດູໜາວ (ໂຮມກັນເອີ້ນວ່າ "ລະດູແລ້ງ") ແລະລະດູຝົນ.

## ອ້າງອີງ