Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Makambo mwa bibendé

Métallurgiste travaillant près des hauts-fourneaux.
Ouvriers de la métallurgie dans les années 1920.
Makambo mwa bibendé tǒ metallugí *(ligresi μεταλλουργός (*metallourgós*) mosálá mwa bibendé)* ezalí boyekoli ya bibende mpe biloko oyo esalemi na biloko oyo euti na mabanga ya ntalo to biloko ya liboso oyo ezali na bibendé; Ezali etape ya siansi mpe ya tekiniki oyo ezali na mokano ya kobimisa, kopetola, kosala alliage, kobongisa, kobatela, mpe kobongisa na ndenge oyo ekokokisa bamposa ya bato, na kotalaka mitungisi mpe mikumba ya zinga zinga na kati ya bomoi ya "production-use". Bibendé ekeseni na mosala ya mabɔkɔ ya kosala bibendé.

Métallurgie ekoki kokabolama na bitape mibale ya minene na oyo etali likambo na yango : métalurgie ya production (métallurgie extractive to métallurgie chimique) mpe métallurgie physique (science ya matériaux). Métalurgie ya production etali bokeli ya bibendé bya peto to alliages na méthodes physiques pe chimiques, ezala na minerais oyo ezali na nature, na matières premières oyo ezali na bibendé to na sources secondaires (déchets, résidus, poussière ya combustion, etc.).

Epayi mosusu, ingénierie ya matériel esangisi bibendé lokola pe céramique (porcelaine, carreaux, briques, carreaux, verre, briques ya moto, matériaux réfractaires, cermets spéciales, etc.), matériaux organiques ya kotonga (surtout plastiques lokola polymères, caoutchouc), ciment, mabaya, fibre Ezali etape ya siansi oyo eyekolaka bokeli mpe bokeli ya biloko ya kosangisa, biloko ya kura-électronique mpe ya magnétique, biloko oyo esalelamaka na mino mpe nkisi, biloko ya esansi mpe bizaleli na yango.

## bitape ya métalurgie

* mayele ya kosala bibendé na bibendé
* métalurgie oyo ezali na bibendé te
* métalurgie ya fiziki
* Biohydrométallurgie oyo ezali na kati
* Métalurgie ya carbonyle
* mayele ya kosala bibendé na biloko ya chimique
* Archéométallurgie ya komeka
* Métalurgie ya kobimisa biloko
* géométallurgie oyo ezali na kati
* archéométalurgie na makambo ya kala
* hydrométallurgie na nzela ya mai
* Ionométallurgie oyo ezali na kati
* Métallographie na nzela ya métallographie
* Métalurgie nanotechnologique
* Métalurgie extractive non ferreuse
* pyrométallurgie oyo esalemi
* mayele ya kosala bibendé na uranium
* métalurgie na vide

## Esika
# Eténi

**Eténi** (*territoire* na falansé tǒ *zone rurale* na Zaïre) ezalí eténi na boyángeli ya Eténi-etúká.

## Tála mpé

* Komíni

|  |
| --- |
|  *Óyo ezalí **ndámbo**. Okoki **kosálisa** mpé **kosungǎ**.* |
# Lisangá lya Erópa

Bɛndɛ́lɛ ya Lisangá lya Erópa
**Lisangá lya Erópa**
to lisanga lya poto ezali lisanga ya boyangeli ya politiki mpe ya nkita ya bamboka 27 ya oyo bandimi kasundola ndambo ya makoki na bango na lingomba monene ya poto. Ezwui mabele monene koleka bamilio 4.2 ya Km², bato bazwami koleka bamilio 447 mpe ezali nguya ya misato ya nkita na mokili mobimba pona mombongo na bango na sima ya ba ameriki na chini. Lisanga lya Eropa etambolisami na boyokani ya Maastricht mpe boyokani ya Roma na lolenge na bango ya sika wuto 01/01/2009 mpe bokoti na mosala ya boyokani ya Lisbonne. Etambwiseli na yango esalemi koleka ba ndelo ya bikolo mpe boyangeli ya Ekolo : lingomba ya Eropa eponami na bayieropa bango moko, toli ya Eropa mpe toli ya lisanga ya Eropa ekumbami na bantoma ya bamboka ya lisanga. Mokambi ya bokonzi ya lisanga ya Eropa aponami na bayi lingomba ya Eropa na likanisi ya Toli ya Eropa. Esambiselo ya mibeko ya lisanga ya Eropa elandelaka botosi ya mibeko ya mibeko ya lisanga ya Eropa.

## Limbola ya bendele ya lisanga lya Eropa

Bendele ya Eropa ezali elembo kaka ya lisanga lya Eropa te, kasi mpe ya bomoko mpe bomoto ya Eropa na ndenge ya monene, lokola ezalaki liboso bendele ya Conseil ya Eropa. libungutulu ya minzoto ya wolo ezali komonisa bosungani mpe boyokani kati na bato ya Mpoto. Motango ya minzoto ezali na boyokani te na motango ya bikolo o kati. Bakeli ya bendele, Paul M.G Lévy na Arsène Heitz, balingaki bamonisa likoti ya lokumu ya minzoto 12 ya Maria na nzela ya Bac na Parisi. Na yango, bendele etikali ndenge moko, ata soki Conseil ya Eropa (lelo oyo ezali na bikolo 46) to lisanga lya Eropa (oyo ezali na ba bikolo 27) ekómi monene.

European Commission

|  |
| --- |
|  *Óyo ezalí **ndámbo**. Okoki **kosálisa** mpé **kosungǎ**.* |
# Ekólo

*Lonkásá loye lozalí ndoí ya lonkásá losúsu, ótála mpé bokokani : Ekolo.*

---

**Ekólo** ezalí lisangá lya bato babótama esíká mɔ̌kɔ́ tǒ baúta mbóka mɔ̌kɔ́. Bato baye bazalí na lokótá mɔ̌kɔ́, nkwankolo mɔ̌kɔ́ mpé lisapo mɔ̌kɔ́.

Ekólo ezalí mpé lisangá lya bato o mokili mɔ̌kɔ́ tǒ eyángelamí na letá mɔ̌kɔ́, lokóla mbóka tǒ esé.

Bikólo míngí bya Afríka ya Mambénga bizalí na bilombé bya bangó.

## Tálá mpé

* Esé
* Mokólo
* Mokili
* Mbóka
# Sung Jae-gi

**Sung Jae-gi**(Koré ya Súdi:성재기;成在基, Sánzá ya libwá mikɔlɔ 11 1967 - Sánzá ya nsambo mikɔlɔ 26 2013) ezalí esé ya Human right activists and liberalism philosophers of Koré ya Súdi.

|  |
| --- |
|  *Óyo ezalí **ndámbo**. Okoki **kosálisa** mpé **kosungǎ**.* |
# Kairo

Kairo
Kairo
Mbóka tǒ engumba **Kairo** (القاهرة *al-Qāhirah* na lokótá ya liarabe) ezalí mbóka-mokonzi ya Ejipte. Ezalí engumba monɛ́nɛ, na bifúku 7,7 ya bato (2005).
# Nepáli

**Nepáli** ezalí esé ya Sidi ya Azía.

President: Bidhya Devi Bhandari (2015)

Prime Minister: Khadga Prasad Oli (2018)

* Nepáli
* Kathmandu
* Pashupatinath
* Bhaktapur
* Changu Narayan
* Patan
* Himalaya
* Himalaya
* Mustang
* Mustang

|  |
| --- |
| **Bisé ya Azía** |
| **Azía ya Katikáti**
 | Afganistáni •
Kazakstáni •
Kirghizistáni •
Uzbekistáni •
Rusí ¹ •
Tazikistáni •
Turkmenistáni | **Azía ya Monyɛlɛ**
 | Sína •
Hong Kong •
Koré ya Nola •
Koré ya Súdi •
Zapɔ́ •
Makau •
Mongolí •
Taiwan |
| **Azía ya Límbe**
 | Saudi Arabia •
Armeni 1 •
Azɛrbayzáni 1 •
Bahrein •
Ejipti 1 •
Zolozi 1 •
Iran •
Irak •
Israel •
Lisangá lya Emira ya Arabi •
Koweit •
Liban •
Oman •
Katar •
Sirí •
Turkí 1 •
Yeméni •
Zordaní | **Azía ya Súdi-Monyɛlɛ**
 | Brunei •
Indonezí 1 •
Kamboji •
Laos •
Malesí •
Myanmar (Birmani) •
Filípino •
Singapur •
Thailandi •
Timor ya monyɛlɛ •
Vietnami |
| **Azía ya Sidi**
 | Bángaladɛ́si •
Butáni •
India •
Madívi •
Nepáli •
Pakistáni •
Sri Lanka | **Biténi-etando bisúsu** | Bokonzi ya Palesitíni •
Rusí 1 (Siberí) |
| 1 na ndámbo o Azía |
# Euro

Esé ya Erópa; **2023**:
██ Esé ya Esé ya Erópa na Euro (20)
██ Esé ya Esé ya Erópa sá Euro (2)
██ Esé ya Esé ya Erópa sá Euro (5)
██ Esé ezalí ya Esé ya Erópa té na Euro (2)
██ Andora, Monaco, Santu Marino, Vaticani (4)
**Euro** (€) ezalí mbɔ́ngɔ ya Erópa bandá o 2002. Euro mókó ezalí 100 centimes. Euro mókó ezalí 851.52 Falánga ya Kongó (18 yúni 2008).

Ezalí mbóngo ya Alémani, Andora, Bɛ́ljika, Espania, Falansia, Finilanda, Gresi, Holanda, Irlandí, Italya, Kroasia, Kosovo, Letoni, Litwani, Luksamburg, Malta, Monaco, Montenegro, Otrish, Pulutugal, Santu Marino, Sipre, Slovenia mpé Vaticani.

## Tála mpé

### Nkásá o libándá

* Heiko Otto, ed. "Euro (Bijé)" (in en,de).  Retrieved 2017-09-05.  (en) (de)
# Buenos Aires

Engumba ya Buenos Aires
**Buenos Aires** ezali engumba-mokonzi ya ekolo Argentina

## Lisapo

Kombo ya Buenos Aires na ndínga ya lingála elingi koloba *Mopepe malamu*.

## Bisika

Buenos Aires ezali na likoló mpé monyɛle ya Argentina na etúká ya Buenos Aires.

## Bato

Na mobu 2010 Buenos Aires ezalaka na bato 15 625 084

## Bonkita

## Mazita o libanda

* Site internet ya Buenosaires

## Mituya ya miké

|  |
| --- |
|  *Óyo ezalí **ndámbo**. Okoki **kosálisa** mpé **kosungǎ**.* |