Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sécul VI

III secul |
IV secul |
V secul |
**VI secul** |
VII secul |
VIII secul |
IX secul

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 501 | 502 | 503 | 504 | 505 | 506 | 507 | 508 | 509 | 510 |
| 511 | 512 | 513 | 514 | 515 | 516 | 517 | 518 | 519 | 520 |
| 521 | 522 | 523 | 524 | 525 | 526 | 527 | 528 | 529 | 530 |
| 531 | 532 | 533 | 534 | 535 | 536 | 537 | 538 | 539 | 540 |
| 541 | 542 | 543 | 544 | 545 | 546 | 547 | 548 | 549 | 550 |
| 551 | 552 | 553 | 554 | 555 | 556 | 557 | 558 | 559 | 560 |
| 561 | 562 | 563 | 564 | 565 | 566 | 567 | 568 | 569 | 570 |
| 571 | 572 | 573 | 574 | 575 | 576 | 577 | 578 | 579 | 580 |
| 581 | 582 | 583 | 584 | 585 | 586 | 587 | 588 | 589 | 590 |
| 591 | 592 | 593 | 594 | 595 | 596 | 597 | 598 | 599 | 600 |
# Utuber

|  |  |
| --- | --- |
|  | Chest artícol a l'è scricc in Lumbàrt, ortograféa bresàna moderna.
 |

Utùer, Les Très Riches Heures du duc de Berry
**Utùer** l'è chèl dei dés dei més del an segónt el calendàre Gregorià. Utùer l'è 'l segónt més de l'Autuno 'ndèl emisféro boreàl, de la Primaéra 'ndèl emisféro austràl. Utùer l'è giü dei sèt més che g'ha 31 dé.
Endèl calendàre de Ròmolo, l'éra chèl dei vòt dei més e de lé vé 'l nòm (*Octo* en latì el völ dì *òt*)

Utùer el vé dòpo del més de Setèmber e prìma del més de Noèmber.

## Oter progecc

Altri progetti

* Wikiquote
* Wikimedia Commons
* Wikivoyage
* Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su **Utuber Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **Utuber Wikivoyage el gh'ha dent Informazzion turisteghe su **Utuber**

|  |
| --- |
| Sgener | Fevrer | Marz | Avril | Masg | Sgiugn | Luj | Vost | Setember | Occiover | November | Desember |
# Prostituzion

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivuu in lombard, grafia milanesa. |

La **prostituzion** a l'è l'attività de chi el vend del sess per danee. La pò vess 'n attività autonoma o sotta padron (ciamaa lenon, gergal *trii-e-mezz*, despess illegal in la pupart del mond), continova o saltuaria.

I coltur i gh'ha di different vision de l'attività e anca la legg: Gh'è di pajes che se ne ciamen foeura e disen nagòtt - anca se di voeult vieten i attività de favoreggiament -, di sistema che la vieten - e criminalizzen o chi el vend o chi el crompa - e di sistema de regolamentazion - che veden on roeul pu o manch marcaa del Stat.

In lombard 'na prostituta la se pò ciamà in varij maner volgar per esempi baltrocca, roia o loeugia. I daree du a hinn la femmina del porscel, a mostrà che in la coltura lombarda a l'è vista 'me 'n attività voncia e schiviosa.

## Riferiment

* Prostituzione - Treccani

## Vos corelaa

* Postribol
* Prostituzion di minor.
# 1950

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **1950** a l'è 'n ann del secol quell de vint.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **1950**

| Ann del secol XX |
| --- |
| 1901 · 1902 · 1903 · 1904 · 1905 · 1906 · 1907 · 1908 · 1909 · 1910 · 1911 · 1912 · 1913 · 1914 · 1915 · 1916 · 1917 · 1918 · 1919 · 1920 · 1921 · 1922 · 1923 · 1924 · 1925 · 1926 · 1927 · 1928 · 1929 · 1930 · 1931 · 1932 · 1933 · 1934 · 1935 · 1936 · 1937 · 1938 · 1939 · 1940 · 1941 · 1942 · 1943 · 1944 · 1945 · 1946 · 1947 · 1948 · 1949 · 1950 · 1951 · 1952 · 1953 · 1954 · 1955 · 1956 · 1957 · 1958 · 1959 · 1960 · 1961 · 1962 · 1963 · 1964 · 1965 · 1966 · 1967 · 1968 · 1969 · 1970 · 1971 · 1972 · 1973 · 1974 · 1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 |
# Ursula von der Leyen

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivuu in lombard, grafia milanesa. |

La von der Leyen (2017)
L'**Ursula von der Leyen** (Ixelles, 8 de ottober 1958) a l'è 'na politega todesca de l'Union Cristiano-Democratega e Ministra de la Defesa dal dicember 2013 e elegiuda, in del luj 2019, a la guida de la Commission Europea. A l'è famosa soratutt per la soa posizion rigorista in sui cont publegh.

## Riferiment

* Ursula von der Leyen nominata presidente della Commissione Ue. Christine Lagarde alla Bce
# Aria

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

L'**aria**, u **argia**, u antigament **aira** e **airo** l'è'l messedament de gass che furmen l'atmusfera de la Tera, che ia tegn ferm cun la forza de gravità.

La cumpusiziun de l'aria la cambia cun l'altitüdin: a tera a l'è al 78% de azot, al 21% de ussigen e al 1% de argon e alter cumpunent. Quand che l'aria l'è ümida la pö tegnì dent fina a un 7% de aqua.

L'atmusfera de la Tera la prutegg la vita de la Tera perchè la surbiss i radiaziun UV del Suu e la fà sbasà i estrem de temperadüra de la nocc e del dì.

|  |
| --- |
| **Cumpusisiun del aria sucia** |
| Nomm | Furmula | Prupurziun o fraziun muleculara | Percent in pes |
| Azoto | N2 | 78,08 % | 75,37 % |
| Ussigen | O2 | 20,95 % | 23,1 % |
| Argun | Ar | 0,934 % | 1,41 % |
| Anidrid Carboniga | CO2 | da 330 a 350 ppm |
| Neun | Ne | 18,18 ppm |
| Eli | He | 5,24 ppm |
| Munossid de nitrògen | NO | 5 ppm |
| Kriptun | Kr | 1,14 ppm |
| Metan | CH4 | 1 / 2 ppm |
| Idrogen | H2 | 0,5 ppm |
| Ossid de dinitrògen | N2O | 0,5 ppm |
| Xen | Xe | 0,087 ppm |
| Diossid de nitrògen | NO2 | 0,02 ppm |
| Uzon | O3 | da 0 a 0,01 ppm |
| Radun | Rn | 6,0×10-14 ppm |

*1 ppm = (part per miliun) = 0,0001 %*

## Referenz
# Assemblea nazzional (Serbia)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

La Cà de l'Assemblea
L'**Assemblea nazzional** (in serb *Народна скупштина*) a l'è el parlament monocameral de la Serbia, che la gh'ha sed in la Cà de l'Assemblea nazzional a Belgrad.

Fada su del 1858, in la forma del dì d'incoeu l'è istituida del 1991: la gh'ha 250 member e l'è guidada de un president, che incoeu l'è la Ana Brnabić.

## Ligam de foeura

* Sit oficial

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **Assemblea nazzional (Serbia)**
# 1312

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **1312** a l'è 'n ann del secol XIV.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **1312**

| Ann del secol XIV |
| --- |
| 1301 · 1302 · 1303 · 1304 · 1305 · 1306 · 1307 · 1308 · 1309 · 1310 · 1311 · 1312 · 1313 · 1314 · 1315 · 1316 · 1317 · 1318 · 1319 · 1320 · 1321 · 1322 · 1323 · 1324 · 1325 · 1326 · 1327 · 1328 · 1329 · 1330 · 1331 · 1332 · 1333 · 1334 · 1335 · 1336 · 1337 · 1338 · 1339 · 1340 · 1341 · 1342 · 1343 · 1344 · 1345 · 1346 · 1347 · 1348 · 1349 · 1350 · 1351 · 1352 · 1353 · 1354 · 1355 · 1356 · 1357 · 1358 · 1359 · 1360 · 1361 · 1362 · 1363 · 1364 · 1365 · 1366 · 1367 · 1368 · 1369 · 1370 · 1371 · 1372 · 1373 · 1374 · 1375 · 1376 · 1377 · 1378 · 1379 · 1380 · 1381 · 1382 · 1383 · 1384 · 1385 · 1386 · 1387 · 1388 · 1389 · 1390 · 1391 · 1392 · 1393 · 1394 · 1395 · 1396 · 1397 · 1398 · 1399 · 1400 |
# 268

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **268** a l'è 'n ann del secol III.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **268**

| Ann del secol III |
| --- |
| 201 ·202 · 203 · 204 · 205 · 206 · 207 · 208 · 209 · 210 · 211 · 212 · 213 · 214 · 215 · 216 · 217 · 218 · 219 · 220 · 221 · 222 · 223 · 224 · 225 · 226 · 227 · 228 · 229 · 230 · 231 · 232 · 233 · 234 · 235 · 236 · 237 · 238 · 239 · 240 · 241 · 242 · 243 · 244 · 245 · 246 · 247 · 248 · 249 · 250 · 251 · 252 · 253 · 254 · 255 · 256 · 257 · 258 · 259 · 260 · 261 · 262 · 263 · 264 · 265 · 266 · 267 · 268 · 269 · 270 · 271 · 272 · 273 · 274 · 275 · 276 · 277 · 278 · 279 · 280 · 281 · 282 · 283 · 284 · 285 · 286 · 287 · 288 · 289 · 290 · 291 · 292 · 293 · 294 · 295 · 296 · 297 · 298 · 299 · 300 · |
# 1677

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **1677** a l'è 'n ann del secol quell de derset.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **1677**

| Ann del secol XVII |
| --- |
| 1601 · 1602 · 1603 · 1604 · 1605 · 1606 · 1607 · 1608 · 1609 · 1610 · 1611 · 1612 · 1613 · 1614 · 1615 · 1616 · 1617 · 1618 · 1619 · 1620 · 1621 · 1622 · 1623 · 1624 · 1625 · 1626 · 1627 · 1628 · 1629 · 1630 · 1631 · 1632 · 1633 · 1634 · 1635 · 1636 · 1637 · 1638 · 1639 · 1640 · 1641 · 1642 · 1643 · 1644 · 1645 · 1646 · 1647 · 1648 · 1649 · 1650 · 1651 · 1652 · 1653 · 1654 · 1655 · 1656 · 1657 · 1658 · 1659 · 1660 · 1661 · 1662 · 1663 · 1664 · 1665 · 1666 · 1667 · 1668 · 1669 · 1670 · 1671 · 1672 · 1673 · 1674 · 1675 · 1676 · 1677 · 1678 · 1679 · 1680 · 1681 · 1682 · 1683 · 1684 · 1685 · 1686 · 1687 · 1688 · 1689 · 1690 · 1691 · 1692 · 1693 · 1694 · 1695 · 1696 · 1697 · 1698 · 1699 · 1700 |
# Bucher

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

| Bucher Comun |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| Bucher - Sœmeanza |
| Dats aministrativ |
| Stat |  Croazzia |
| Region | region litoral-montana |
| Politega |
| Sindegh |  |
| Territore |
| Coordinade | ﻿ / ﻿ |
| Voltituden | 85 m s.l.m |
| Superfix | 125,5 km² |
| Abitants | 7 573 ab. (31 agost 2021) |
| Densitaa | 60.34 ab./km² |
| Confin |  |
| Fus orari | UTC+01:00 |
| Varie |
| Prefiss | 051 |
| Codex postal | 51222 |
| Sigla autom. | RI |
| Localizazion |
| **Sit istituzional** |

**Bucher** a l'è un comun de la region litoral-montana, cont una popolazzion de 7573 abitant.

## Riferiment

* CCRE Arqiviad qé:

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **Bucher**
# 1778

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **1778** a l'è 'n ann del secol quell de desvot.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **1778**

| Ann del secol XVIII |
| --- |
| 1701 · 1702 · 1703 · 1704 · 1705 · 1706 · 1707 · 1708 · 1709 · 1710 · 1711 · 1712 · 1713 · 1714 · 1715 · 1716 · 1717 · 1718 · 1719 · 1720 · 1721 · 1722 · 1723 · 1724 · 1725 · 1726 · 1727 · 1728 · 1729 · 1730 · 1731 · 1732 · 1733 · 1734 · 1735 · 1736 · 1737 · 1738 · 1739 · 1740 · 1741 · 1742 · 1743 · 1744 · 1745 · 1746 · 1747 · 1748 · 1749 · 1750 · 1751 · 1752 · 1753 · 1754 · 1755 · 1756 · 1757 · 1758 · 1759 · 1760 · 1761 · 1762 · 1763 · 1764 · 1765 · 1766 · 1767 · 1768 · 1769 · 1770 · 1771 · 1772 · 1773 · 1774 · 1775 · 1776 · 1777 · 1778 · 1779 · 1780 · 1781 · 1782 · 1783 · 1784 · 1785 · 1786 · 1787 · 1788 · 1789 · 1790 · 1791 · 1792 · 1793 · 1794 · 1795 · 1796 · 1797 · 1798 · 1799 · 1800 |
# Banja Luka

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

| Banja Luka Comun |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| Banja Luka - Sœmeanza |
| Dats aministrativ |
| Nom ofiçal | Banja Luka |
| Stat | Bosnia e Erzegovina |
| Entità | Republika Srpska |
| Canton o region | region de Banja Luka |
| Nassida | 6 febrar 1494 |
| Politega |
| Sinegh | Draško Stanivuković (16 november 2020) |
| Territore |
| Coordinade | ﻿ / ﻿ |
| Voltituden | 163 m s.l.m |
| Superfix | 1 238,89 km² |
| Abitants | 185 042 ab. (2013) |
| Densitaa | 149.36 ab./km² |
| Confin |  |
| Fus orari | Ora estiva de l'Eoropa Sentrałe, UTC+01:00 e UTC+02:00 |
| Varie |
| Prefiss | 051 |
| Codex postal | 78000 |
| Localizazion |
| Banja Luka - Localizazion |
| **Sit istituzional** |

**Banja Luka** (cirilich: Бања Лука; üngheres storich: *Lukácsbánya*; italian storich: *Bagnaluca*, nom che 'l curespund anca a la prunüncia lumbarda) l'è una cità de la Bosnia-Erzegovina, capital de la Repüblica Serba de Bosnia (*Republika Srpska* in serb) e caplögh de la regiun storica de la Bosanska Krajina (*Fruntera busniaca*). La se tröva in del nord-ovest del paes e l'è traversada dal fiüm Vrbas.

## Cità gemelaa

* Bari, Italia.

## Alter pruget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **Banja Luka**
# 20 08

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **20 de avost** a l'è un di de l'ann.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **20 08**
# 1961

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **1961** a l'è 'n ann del secol quell de vint.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **1961**

| Ann del secol XX |
| --- |
| 1901 · 1902 · 1903 · 1904 · 1905 · 1906 · 1907 · 1908 · 1909 · 1910 · 1911 · 1912 · 1913 · 1914 · 1915 · 1916 · 1917 · 1918 · 1919 · 1920 · 1921 · 1922 · 1923 · 1924 · 1925 · 1926 · 1927 · 1928 · 1929 · 1930 · 1931 · 1932 · 1933 · 1934 · 1935 · 1936 · 1937 · 1938 · 1939 · 1940 · 1941 · 1942 · 1943 · 1944 · 1945 · 1946 · 1947 · 1948 · 1949 · 1950 · 1951 · 1952 · 1953 · 1954 · 1955 · 1956 · 1957 · 1958 · 1959 · 1960 · 1961 · 1962 · 1963 · 1964 · 1965 · 1966 · 1967 · 1968 · 1969 · 1970 · 1971 · 1972 · 1973 · 1974 · 1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 |
# Romanz

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivuu in lombard, grafia milanesa. |

*Tosa adree a leng*, del Jean-Honoré Fragonard, zircumzirca 1769
On **romanz** l’è on’œuvra de fintaria narrativa cont ona bella estension, de norma scrivuda in prœusa e publegada coma on liber. Segond la Margaret Doody, el romanz el gh’ha “ona storia continua e comprensiva de pu o manca domila agn”, cont i sò origen ind el romanz roman e gregh, ind la literadura cavallaresca medieval e ind la tradizzion de la novella del Renassiment. La forma del romanz antigh l’è staja faja tornà a voltra del romanticisem, ind i romanz storegh del Walter Scott e ind el romanz gotegh.

## Romanz moderen

Ered de l’epopeja, el romanz moderen l’è de solet on gender narrativ, compagn de la novella e del cunt.

La differenza intra romanz e novella l’è minga ciara, ma ghe ven daj fœura la definizzion che ind el romanz gh’è on parallell de tanc azzion; ind la novella, inscambi, gh’è ona concatenazzion de dei azzion individualizaa. Ind el romanz, on personagg el pœu vess introdutt in mez a la storia e sfantà via despœu che l’ha faj quell ch’el gh’heva de fà. On’oltra differenza importanta l’è che ind el romanz el final l’è on trass giò de ona combinazzion e ligamm de dei element eterogeni, e minga la sò culminazzion. Gh’è anca de notà che el romanz l’è deventaa el gender preferenzial nomà a partì del romanticisem, e donca el termen “romanz” l’è ancamò sozziaa a quell moviment chì.

El *Don Quijote de la Mancha*, scrivuu al prenzippi del secol XVII, l’è de norma consideraa coma el precursor del romanz moderen. Ind el provà a fà su ona parodia del romanz cavallaresch, el Miguel de Cervantes l’ha minga nomà scrij vun di grand classegh de la litteradura, ma l’ha pœu anca vuttaa a impientà el gender che l’havariss rempiazzaa l’epopeja, la qual, giamò adree a tirà i sgherlett, la sariss sorada via del tutt adree al secol XVIII con la rivada de la revoluzzion industrial. El romanz l’è, segond l’Hegel, l’epopeja borghesa moderna.

Ind el 1936, i Stacc Unii eren dree a viv l’epoca classega del zinema sonor. Inanz de vess influenzaa del zine, el romanz medemm l’heva influenzaa lu, al pont che, ind i desenni del 1930 e 1940, l’industria zinematografega l’heva privilegiaa i film narrativ e di romanzee important eren staj miss giò a contratt di studi zinematografegh per scriv di copion. El Scott Fitzgerald l’è staj el primm scriccior a perzepì che el romanz l’era dree a vess rempiazzaa del zine, ancaben ch’el saga indaj inanz a cred che, compagn de l’art, el romanz el sariss staj semper superior.

## Referenz

## Ligamm de dent

* Romanz giald
* Romanz romantegh
* Romanz storegh
* Fantasy
* Litteradura per bagaj
* Manga

## Ligamm de fœura

Altri progetti

* Wikiquote
* Wikimedia Commons
* Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su **romanz Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **romanz**
# Botumm

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivuu in lombard, grafia milanesa. |

El botumm quand che l'è fresch.
El **botumm** l'è on conglomeraa artifizzial che l'è faa su d'on messedozz de ligant, aqua e agregaa fin e gross (sabbia e gera); inoltra se ghe gionta, se 'l serviss, di aditiv e/o minerai, che influenzen i caratteristegh fisegh o chimegh, oltra che i prestazzion del conglomeraa, sia che l'è fresch sia che l'è vegnuu dur.

In del XXI secol el ligant pussee doperaa per fàll a l'è el ciment (e despess l'è ciamaa anca inscì, però l'è imprecis fàll), ma in del passaa l'è stada doperada anca la colcina, opur (pussee rarament) el gess.

El botumm fresch el vegna gettaa dent i casser e costipaa con di vibrador; a bon cunt incoeu a gh'è di formulazzion del botumm che ghe disen autocompattant, che hinn fondamentai in de l'architettura del dì d'incoeu, perchè i siguren on facciavista omogeni, e gh'hann minga de besogn de la vibrazzion, perchè se costipen indeperlor per via de la forza de gravità. Quand che 'l messedozz el se bagna con l'aqua, el se induriss e 'l ghe da al messedozz ona resistenza mecanega inscì forta che le fa vegnì quasi compagna de la preja.

Al dì d'incoeu l'è doperaa per fà su i part struturai d'on edifizzi. A l'è 'l material de costruzzion pussee doperaa in del mond.

## El nomm

El termen *botumm* el riva del frances *béton*.

## Referiment

* Treccani

## Vos correlaa

* Magron
* Ciment armaa
* Botumera
# Murcia

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

**Murcia** a l'è una cità de la Spagna, la capital de la Comunità Utonuma de la Regiun de Murcia.

La gh'ha 422.861 abitant (2007).

## Aministraziun

El sindich a l'è el Miguel Ángel Cámara Botía.

## Cità gemelaa

La catedral de Santa Maria
Murcia a l'è gemelada cun:

* Grasse, Francia
* Irapuato, Messich
* Lecce, Italia
* Łódź, Pulonia
* Miami, Stat Ünì d'America
* Murcia, Filipin

## Ligam de föra

* Sit istitüziunal
# 11 10

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **11 de otober** a l'è un di de l'ann.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **11 10**
# 719

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **719** a l'è 'n ann del secol quell de vot.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **719**

| Ann del Secol VIII |
| --- |
| 701 · 702 · 703 · 704 · 705 · 706 · 707 · 708 · 709 · 710 · 711 · 712 · 713 · 714 · 715 · 716 · 717 · 718 · 719 · 720 · 721 · 722 · 723 · 724 · 725 · 726 · 727 · 728 · 729 · 730 · 731 · 732 · 733 · 734 · 735 · 736 · 737 · 738 · 739 · 740 · 741 · 742 · 743 · 744 · 745 · 746 · 747 · 748 · 749 · 750 · 751 · 752 · 753 · 754 · 755 · 756 · 757 · 758 · 759 · 760 · 761 · 762 · 763 · 764 · 765 · 766 · 767 · 768 · 769 · 770 · 771 · 772 · 773 · 774 · 775 · 776 · 777 · 778 · 779 · 780 · 781 · 782 · 783 · 784 · 785 · 786 · 787 · 788 · 789 · 790 · 791 · 792 · 793 · 794 · 795 · 796 · 797 · 798 · 799 · 800 |
# Guangdong

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

| Guangdong Provincia |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| Guangdong - Sœmeanza |
| Dats aministrativ |
| Nom ofiçal | 广东省 |
| Stat |  Cina |
| Capital | Cantòn |
| Oltre lengue | Lenga Cinèisa, Lenga biao, Lenga iu mien, Lenga she, Lenga Cinèisa, Lenga dzao min, Eastern Hongshuihe Zhuang, Lenga Cinèisa, Min Nan e Lenga Cinèisa |
| Politega |
| Governator | Wang Weizhong (27 dicember 2021) |
| Orgen lejislativ | Guangdong Provincial People's Congress |
| Territore |
| Coordinade | ﻿ / ﻿ |
| OSM | 911844 |
| Superfix | 179 800 km² |
| Abitants | 126 012 510 ab. (2020) |
| Densitaa | 700.85 ab./km² |
| Confin | Guangxi, Hunan, Jiangxi, Fujian, Hong Kong e Macao |
| Fus orari | UTC+8 |
| Economia |
| PIL (nominal) | 11 076 090 milion de USD (2020) e (2021) |
| Varie |
| Codex ISO 3166 | CN-GD |
| Localizazion |
| Guangdong - Localizazion |
| **Sit istituzional** |

**Guangdong** (*广东省* in chines) a l'è vuna di province de la China, con capital Cantòn.

La confina con Guangxi, Hunan, Jiangxi, Fujian, Hong Kong e Macao.

## Riferiment

* Figure 1.1 Geographic regions of China Archiviad chi:

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikivoyage
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **Guangdong Wikivoyage el gh'ha dent Informazzion turisteghe su **Guangdong**
# Trinità (cristianesim)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

La relaziun trinitaria intra el Pader, el Fiö e'l Spirit Sant
La **Trinità** a l'è un dogma cristian. La parola la vegn del latin *Trìnitas* (che'l deriva pöö lü de *trinus* = tripel), una parola che l'aveva cuniaa el Tertullian che, insema a l'ünicità de Diu, al furma una dogma del cristianesim, in particular de la Gesa Catoliga, de quela Urtudossa e di ges Prutestant storigh 'me i luteran, calvinist, anglican.

Quij ges chì disen che la dutrina de l'ünicità de Diu e de la Trinità di personn de Diu la sia un'esplicitaziun di infurmaziun teulogigh che gh'hinn dent in del Növ Testament e in di laurà di prim Pader de la Gesa.

La dutrina de la Santissima Trinità la s'è desvilüpada in del Cristianesim antigh. In del prim cuncili de Nicea in del 325 d.C. a l'era staa dii cumè prim articul de fed l'ünicità de Diu e la divinità del Logos, in cunseguenza de la cuntraversia nassüda per la teulugia de Ari, che l'diseva de nò a la divinità del Logos.

El dogma de la Trinità a l'è in relaziun a la natüra divina: al dis che Diu a l'è dumà vün, ünega e assulütament semplis a l'è la sò Sustanza, ma cumün a trì Personn, che hinn istess (consüstanziaj) e distint.
I trì personn (o, segund el lenguagg mütuaa de la tradiziun greca, *ipostas*), a hinn:

* *Diu Pader*, creadur del cel e de la tera;
* el *Fiö*: che l'ha generaa el Pader prima de la creaziun del mund, faa om in de la persona de Gesü Crist in del sen de la Vergin Maria, el Redentur.
* el *Spirit Sant* che'l Pader 'l a manda in del nom de Crist ai sò discepuj per fagh capì e testimunià i verità revelaa.

Al misteri de la Trinità a l'è dedicada, in de la Gesa Catoligaa, la sulenità de la Santissima Trinità, che l'è ogni an, la dumeniga dopu de la Pentecost.