Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 16 07

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivuu in lombard, grafia milanesa. |

## 'Se gh'è suceduu

* 622: con l'Egira del Maomett, el scomincia el calendari islamegh.
* 1228: canonizazion de San Francesch.
* 1717: scomincia l'assedi de Belgrad.
* 1945: i Statt Unii fann saltà per ari la primma bomba atomega in del desert del Noeuv Messich.
* 1950: l'Uruguay el vincc i Mondiai de Folber.
* 1951: abdicazion del Leopold III del Belgi.
* 1969: l'Apollo 11 el partiss per rivà in su la luna.

## Chi gh'è nassuu

* 239 a.C.: Quint Enni, storegh roman (m. 169 a.C.).
* 1392: Giovanna de Savoja (m. 1460).
* 1486: Andrea del Sarto, pitor italian (m. 1530).
* 1608: Ferdinand III d'Asburgh (m. 1657).
* 1714: Giorgg Giulin, storegh milanes (m. 1780).
* 1733: Gianantoni de la Beretta, vescov de Lod (m. 1816).
* 1746: Giusepp Piazz, prevet e astronom valtolin (m. 1826).
* 1820: Nibal Cresson, giornalista e patriota bressan (m. 1881).
* 1829: Graziadio Isaia Ascoli, lenguista gorizian (m. 1907).
* 1952: Eugenio Finardi, cantant italian
* 1966: Fabrizio Gifuni, ator italian.
* 1967: Will Ferrell, ator american.

## Chi gh'è mort

* 1216: papa Nocenzi III (n. 1161).
* 1342: Carlo Robert d'Angiò.
* 1487: Carlotta I de Cipro (n. 1444).
* 1553: Bernardino Maffei, cardinal bergamasch (n. 1514).
* 1557: Anna de Clèves (n. 1515).
* 1629: Luis Melz, senator milanes (n. 1554).
* 1647: Masaniello (n. 1620).
* 1662: Alfons IV d'Este (n. 1634).

## Fest

* Madonna del Carmel

---

Jer / Domà

*Wikimedia Commons*
*al gh'a dent roba culegada a:*
16 July
# Costa Rica

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

| Costa Rica |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |
| *Vivan siempre el trabajo y la paz* |

 |
| Costa Rica - Localizazion |
| Daits aministrativ |
| Nom intreg |  |
| Nom ofiçal | Costa Rica, République du Costa Rica e Republic of Costa Rica |
| Lengue ofiçai | lèngua spagnöla |
| Capitala | San José |
| Politega |
| Forma de govern |  |
| Capo de Stat | Carlos Alvarado Quesada, Rodrigo Chaves Robles e Laura Fernández Delgado |
| Capo de Govern | Rodrigo Chaves Robles, Carlos Alvarado Quesada, Luis Guillermo Solís, Laura Chinchilla Miranda, Óscar Arias, Abel Pacheco de la Espriella, Miguel Ángel Rodríguez e Laura Fernández Delgado |
| Superfix |
| Totala | 51 179,92 km² |
| Popolazion |
| Totala | 5 265 575 ab.(2024) |
| Densitaa | 102.88 ab./km² |
| Jeografia |
| Continent | America del Nord |
| Confin | Panama e Nicaragua |
| Fus orari | UTC−6 e Amèrica/Costa\_Rica |
| Economia |
| Valuda | Colón costarican |
| PIL (nominal) | 64 616,48 milion de USD (2021) |
| Varie |
| Codex ISO 3166 | CR, CRI, 188 |
| TLD | .cr |
| Prefiss tel. | +506 |
| Sigla autom. | CR |
| Inn nazional | Noble patria, tu hermosa bandera |
| Evoluzion storega |
| Proclamazion | 1821 |
|   |

La **Costa Rica** (*Costa Rica* in spagnöl) a l'é un paes del America centrala.

la cunfina cunt el Nicaragua e'l Panama. L'Ucean Pacifich e l'Ucean Atlantich (Mar di Caraib) bagnen i sò cost.

La capital a l'é San José.

La gh'ha una süperfiss de 51.100 km² e la gh'ha quas 4.300.000 abitant.

## Urganizaziun pulitiga

La Costa Rica (nòm ufizial: **República de Costa Rica**) a l'é una repübliga.

El president a l'é 'l Luis Guillermo Solís (del 2014).

|  I statt de l'America del Nord |  |
| --- | --- |
| Antigua e Barbuda | Bahamas | Barbados | Belize | Canada | Costa Rica | Cuba | Dominica | El Salvador | Giamaica | Grenada | Guatemala | Haiti | Honduras | Messich | Nicaragua | Panama | Republega Dominicana | Saint Kitts e Nevis | San Vincenz e Grenadin | Santa Luzia | Statt Unii | Trinidad e Tobago |
# Cità de Panama

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

**Cità de Panama** a l'é la capital del Panama.

La gh'ha 1.863.000 abitant (2000).
# Sécul XVI

XIII secul | XIV secul | XV secul | **XVI secul** | XVII secul | XVIII secul | XIX secul

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510 |
| 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 |
| 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530 |
| 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 |
| 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550 |
| 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 |
| 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 |
| 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580 |
| 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 |
| 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 | 1600 |
# Ecuador

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

| Ecuador |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |
| *« Allah,Vətən və Azadlıq "* |

 |
| Ecuador - Localizazion |
| Daits aministrativ |
| Nom intreg |  |
| Nom ofiçal | República del Ecuador |
| Lengue ofiçai | lèngua spagnöla, Lenga quichua, tena lowland e Lenga shuar |
| Capitala | Quito |
| Politega |
| Forma de govern |  |
| Capo de Stat | Daniel Noboa |
| Capo de Govern | Daniel Noboa |
| Superfix |
| Totala | 257 204,27 km² |
| Popolazion |
| Totala | 16 938 986 ab.(2022) |
| Densitaa | 65.86 ab./km² |
| Jeografia |
| Continent | America del Süd |
| Confin | Perù e Culumbia |
| Fus orari | UTC-5, UTC−6, Pasìfego/Galapagos e Amèrica/Guayaquil |
| Economia |
| Valuda | Dolar statünidens |
| PIL (nominal) | 106 165,87 milion de USD (2021) |
| Varie |
| Codex ISO 3166 | EC, ECU, 218 |
| TLD | .ec |
| Prefiss tel. | +593 |
| Sigla autom. | EC |
| Inn nazional | Salve, oh Patria |
| Evoluzion storega |
| Proclamazion | 16 febrar 1840 |
|   |

L' **Ecuador** a l'é un paes del America del Süd.

El cunfina cun la Culumbia e'l Perù. L'Ucean Pacifich el bagna i sò cost.

La capital a l'é Quito.

El gh'ha una süperfiss de 256.370 km² un pupulaziun de quas 14 miliun d'abitant.

## Urganizaziun pulitiga

L'Ecuador (nòm ufizial: **Repübliga del Ecuador**) a l'é una repübliga.

El president a l'é el Daniel Noboa (del 2023).

|  I stat de l'America del Sud |  |
| --- | --- |
| Argentina | Bolivia | Brasil | Cile | Colombia | Ecuador | Guyana | Paraguay | Perù | Suriname | Uruguay |
# 1831

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **1831** a l'è 'n ann del secol quell dedesnoeuv.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **1831**

| Ann del secol XIX |
| --- |
| 1801 · 1802 · 1803 · 1804 · 1805 · 1806 · 1807 · 1808 · 1809 · 1810 · 1811 · 1812 · 1813 · 1814 · 1815 · 1816 · 1817 · 1818 · 1819 · 1820 · 1821 · 1822 · 1823 · 1824 · 1825 · 1826 · 1827 · 1828 · 1829 · 1830 · 1831 · 1832 · 1833 · 1834 · 1835 · 1836 · 1837 · 1838 · 1839 · 1840 · 1841 · 1842 · 1843 · 1844 · 1845 · 1846 · 1847 · 1848 · 1849 · 1850 · 1851 · 1852 · 1853 · 1854 · 1855 · 1856 · 1857 · 1858 · 1859 · 1860 · 1861 · 1862 · 1863 · 1864 · 1865 · 1866 · 1867 · 1868 · 1869 · 1870 · 1871 · 1872 · 1873 · 1874 · 1875 · 1876 · 1877 · 1878 · 1879 · 1880 · 1881 · 1882 · 1883 · 1884 · 1885 · 1886 · 1887 · 1888 · 1889 · 1890 · 1891 · 1892 · 1893 · 1894 · 1895 · 1896 · 1897 · 1898 · 1899 · 1900 |
# 1903

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **1903** a l'è 'n ann del secol quell de vint.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **1903**

| Ann del secol XX |
| --- |
| 1901 · 1902 · 1903 · 1904 · 1905 · 1906 · 1907 · 1908 · 1909 · 1910 · 1911 · 1912 · 1913 · 1914 · 1915 · 1916 · 1917 · 1918 · 1919 · 1920 · 1921 · 1922 · 1923 · 1924 · 1925 · 1926 · 1927 · 1928 · 1929 · 1930 · 1931 · 1932 · 1933 · 1934 · 1935 · 1936 · 1937 · 1938 · 1939 · 1940 · 1941 · 1942 · 1943 · 1944 · 1945 · 1946 · 1947 · 1948 · 1949 · 1950 · 1951 · 1952 · 1953 · 1954 · 1955 · 1956 · 1957 · 1958 · 1959 · 1960 · 1961 · 1962 · 1963 · 1964 · 1965 · 1966 · 1967 · 1968 · 1969 · 1970 · 1971 · 1972 · 1973 · 1974 · 1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 |
# 1914

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **1914** a l'è 'n ann del secol quell de vint.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **1914**

| Ann del secol XX |
| --- |
| 1901 · 1902 · 1903 · 1904 · 1905 · 1906 · 1907 · 1908 · 1909 · 1910 · 1911 · 1912 · 1913 · 1914 · 1915 · 1916 · 1917 · 1918 · 1919 · 1920 · 1921 · 1922 · 1923 · 1924 · 1925 · 1926 · 1927 · 1928 · 1929 · 1930 · 1931 · 1932 · 1933 · 1934 · 1935 · 1936 · 1937 · 1938 · 1939 · 1940 · 1941 · 1942 · 1943 · 1944 · 1945 · 1946 · 1947 · 1948 · 1949 · 1950 · 1951 · 1952 · 1953 · 1954 · 1955 · 1956 · 1957 · 1958 · 1959 · 1960 · 1961 · 1962 · 1963 · 1964 · 1965 · 1966 · 1967 · 1968 · 1969 · 1970 · 1971 · 1972 · 1973 · 1974 · 1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 |
# 1979

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **1979** a l'è 'n ann del secol quell de derset.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **1979**

| Ann del secol XVII |
| --- |
| 1601 · 1602 · 1603 · 1604 · 1605 · 1606 · 1607 · 1608 · 1609 · 1610 · 1611 · 1612 · 1613 · 1614 · 1615 · 1616 · 1617 · 1618 · 1619 · 1620 · 1621 · 1622 · 1623 · 1624 · 1625 · 1626 · 1627 · 1628 · 1629 · 1630 · 1631 · 1632 · 1633 · 1634 · 1635 · 1636 · 1637 · 1638 · 1639 · 1640 · 1641 · 1642 · 1643 · 1644 · 1645 · 1646 · 1647 · 1648 · 1649 · 1650 · 1651 · 1652 · 1653 · 1654 · 1655 · 1656 · 1657 · 1658 · 1659 · 1660 · 1661 · 1662 · 1663 · 1664 · 1665 · 1666 · 1667 · 1668 · 1669 · 1670 · 1671 · 1672 · 1673 · 1674 · 1675 · 1676 · 1677 · 1678 · 1679 · 1680 · 1681 · 1682 · 1683 · 1684 · 1685 · 1686 · 1687 · 1688 · 1689 · 1690 · 1691 · 1692 · 1693 · 1694 · 1695 · 1696 · 1697 · 1698 · 1699 · 1700 |
# Atila

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |
Chest artícol a l'è scricc in Lumbàrt, ortograféa orientàl unificàda.
 |

**Àtila** (pianüre del Danubio, entùren al 395 - Al de Tisza, 453) l'è stat l'öltem e 'l piö potènte sovrà dei Uni, ròs de pòpoi che se pènsa riàa de l'Azia. Àtila el g'ha goernàt el piö gròs impér europèo del sò tép, del 434 enfìna a che l'è mórt 453. Cunusìt en Ucidènt con scötöm de *"flagellum dei"* (presapóch *"la früsta del Signur"*), i sò posedimèncc i riàa de l'Europa Centrala 'nfìna al Mar Négher, e del fiöm Danubio 'nfìna al mar Baltich.
Endèl perìot del sò régn l'è stat giü dei nemìci züràcc del Imper Romà, oramài zamò spartìt en dò parcc: L'impér de Oriènt co la capital a Constantinòpoli, (encö Istambul), e l'Impér Ucidentàl, co la capitàl a Roma e piö tàrde a Ravenna.
Àtila el g'ha envadìt dò ólte i Balcani, l'è stat söl pónt de cunquistà la cità de Roma e l'è riàt a mèter sóta asédio Constantinòpoli. El g'ha minàt el sò ezèrcit enfìna 'ndela Francia centràla 'nfina a Aurelianus (encö Orleans), endoche a la fì el generàl Flavio Esio el l'ha ubligàt a ritiràs endela batàia dei Camp Catalaunich del 451 (Châlons-en-Champagne). L'an dòpo l'è riàt a fà scapà l'emperadùr de ucidènt Valentiniano III de la sò capital, Ravenna, endel 452.

L'impér dei Uni l'è mìa düràt dòpo la mórt de Àtila e 'l s'è smembràt enfìna a sparéser. I Uni i è stacc en pòpol nòmade de casadùr e aleadùr dei quai s'è mìa conservàt docümèncc scrìcc de lur, isé le nutìsie che se g'ha de chèste zécc i è riportàde suradetöt de fóncc latìne. Chèsto el g'ha mìa empedìt a Atila de éser regordàt come 'na figüra legendària de la stória de l'Europa, e 'n buna part de l'euròpa ucidentàla romanizàda l'è deentàt el sìmbol de catiéria, distrüsiù e rapìna. En ótre parcc del teretóre che 'l g'ha goernàt envéce l'è regordàt compagn de 'n re nòbil e gaiàrt, e tre saghe scandinave i la mèt dét come giü dei sò persunàgi piö 'mportàncc.
# San Marin

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivuu in lombard, grafia milanesa. |

| San Marin |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |
| *Libertas* |

 |
| San Marin - Localizazion |
| Daits aministrativ |
| Nom intreg | Serenissima Republega de San Marin |
| Nom ofiçal | *Serenissima Repubblica di San Marino* |
| Lengue ofiçai | Italian |
| Capitala | Città de San Marin |
| Politega |
| Forma de govern | Reublega parlamentàra |
| Capo de Stat | Denise Bronzetti e Italo Righi |
| Superfix |
| Totala | 61,19 km² (231º) |
| Popolazion |
| Totala | 33,191 ab.(2016) (190º) |
| Densitaa | 542,42 ab./km² |
| Jeografia |
| Continent | Europa |
| Confin | Itàlia e Üniun Eurupea |
| Fus orari | Central European Time e Eoropa/San\_Marin |
| Economia |
| Valuda | Euro |
| PIL (nominal) | 1 855,38 milion de USD (2021) |
| Varie |
| Codex ISO 3166 | SM, SMR, 674 |
| TLD | .sm |
| Prefiss tel. | +378 |
| Sigla autom. | RSM |
| Inn nazional | Inn nazzional de la Republega de San Marin |
| Festa nazionala | 3 de setember |
| Evoluzion storega |
| Proclamazion | 3 settember 301 |
|   |

La  **Serenissima Republega de San Marin** l'è on stat piscinin (61,19 km², 32.471 abitant) de l'Europa meridional. La lengua oficiala l'è l'italian ma la gent la parla anca la lengua romagnoeula. L'è vun di stat pussee picinin del Consili d'Europa. La Capital l'è Città de San Marin.

## Storia

Per la leggenda, el San Marin el nass del ann 301, quand che el San Marin sl tira in pè ona comunità de cristian , perseguitaa dal imperador Dioclezian.
La prima traccia storega l'è ona pergamena de fin agn 800.

Del 1243 vegnen nominaa i primm "Capitani Reggenti*, anca incoeu a cap del San Marin.*

Bust del Garibaldi a San Marin
Lung l'Unità d'Italia, el Garibaldi 'l se rifugia a San Marin

In del 1906 l'Arengo scancella l'oligarchia e mett la democrazia, anca se tra el 1923 e el 1943 el Giuliano Gozi mett in pee on regime fascista

## Politica

El parlament del San Marin 'l se ciama Consiglio Grande e Generale e gh'hà 60 member . I Capitani Reggenti hinn nominaa dal Consili e resten in cariga ses mes.

La Republica l'è dividuuda in 9 *castelli*, ch'hinn :

* Cità di San Marin
* Borgo Maggiore
* Serravalle
* Acquaviva
* Chiesanuova
* Domagnano
* Faetano
* Fiorentino
* Montegiardino

I Castelli hinn dividuu in *curazie*. El center pussee grand de la Republica l'è Dogana, ona curazia.

## Riferiment

|  I Stat de l'Europa |  |
| --- | --- |
| Albania | Andora | Armenia2 | Austria | Azerbaigian1 | Belgi | Bielorussia | Bosnia e Erzegovina | Bulgaria | Cechia | Cipro2 | Citaa del Vatican | Croazia | Denimarca | Estonia | Finlandia | Frància | Georgia1 | Germania | Grecia | Irlanda | Islànda | Itàlia | Kazakhstan1 | Letònia | Liechtenstein | Lituània | Lussemburgh | Macedonia del Nord | Malta | Monaco | Moldavia | Montnegher | Norvegia | Paes Bass | Portogall | Polonia | Regn Unii | Romania | Russia1 | San Marin | Serbia | Slovacchia | Slovenia | Spagna | Svezia | Svízzera | Turchia1 | Ucraina | Ongaria |
| 1. Stat parzialment in Asia. 2. Stat in Asia, però considerads part de l'Europa per dei rexon storeg e culturai |
# 17 07

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **17 de luj** a l'è un di de l'ann.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **17 07**
# Monarca

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El Luis XIV de Franza
Un **monarca** a l'è un capo de Stat che 'l governa a vita o fina che 'l abdica, e che donca l'è a capo de una monarchia. La pupart di monarca la va su in bas a un principi ereditari, ma a gh'è una minoranza de monarchie eletive, indova che el monarca a l'è votad de 'n quajvun, de solit un concili ligad a la fameja real.

## Riferiment

* Treccani

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **Monarca**