Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Era de giazz

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivuu in lombard, grafia milanesa. |

On' Era de Giazz a l' è on' *età invernel*, donca on moment paleoclimatich frecc e geologich de la Terra. In chel moment che ona part del mond a l'è giazzaa del toeut.

## Ere de giazz in de la storia

A gh’hinn staa come minim cinch ere de giazz in de la storia de la Terra, ma dumà quater hinn principal. L’era de giazz pussee veggia, al se cre che la gh’ha avuu loeugh in tra i 2,7 e 2,3 miliard de ann adree, in del prinsipe del Proterozoich.

1. L’era de giazz pussee veggia, come la dis on burlomm de document, sedeno, a l’è datada in tra i 800 e i 600 milon de ann adree (Età del Cryogeniano). Al par che a l’è stada l’ era de giazz pussee importanta de l’ ultim miliard de ann. Multomm de storich i disen che in chel moment lì l’aqua del mar s’è giazzada adiritura arent a l’ Equator, in viaa a trasformà la Terra in ona baa de nev.
2. Ona serie de glaciazion minor gh’hinn staa in tra i 460 e i 430 milion de ann adree (in la part final de l’Ordovician).
3. In tra i 350 e i 260 milion de ann adree, al gh’è staa anca on cospet di calott polar, in l'era del Carbonifero/Permiano.
4. L’era de giazz de adess, a l’è tacada 40 miliun de ann adree, cont el cress de la calota giazzal in su l’ Antartich, ma a l’è deventada pussee granda in del Pleistocene, poeu soeu poeu giò 3 milion de ann adree, cont l’ espansion de la calotta giazzal in l'emisfer boreal. Da alora, a gh’hinn stat di moment fregg di 40.000 e 100.000 agn, e i calott hinn dvenetaa pussee grand ciclicament. L’ultima era giazzal, ciamada de “Wurm”, l’è finida poeu soeu poeu gio 10.000 ann adre, anca se al se ciama “Era de giaz picinina” el clima frecc che ha ciapaa l’ Europa.
# Bandera de la Franza

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivuu in lombard, grafia milanesa. |

| Bandera de la Franza |
| --- |
|  |
| Proporzion | 3:2 |
| Simbol FIAV |  |
| Color | bloeu, bianch e ross |
| Tipolojia | bandera nazional |
| Adozion | 17 magg 1853 |
| Dovrada da | Frància |
| Stat | Frància |
| Creada da | Jacques-Louis David |
| This box: view • talk • edit |

La **bandera de la Franza** l'è 'n tricolor d'istess dimension bloeu, bianch e ross. L'ha daa origin a tanc alter bander, la pussee famosa l'è la bandera italiana
# Canal de la Manega

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivuu in lombard, grafia milanesa. |

Foto satellitar de la Manega.
El **Canal de la Manega** o anca domà **la Manega** (frances: *la Manche*; ingles: *English Channel*; breton: *Mor Breizh*; cornovajes: *Mor Bretannek*; normann: *Ch'nal*) l'è on canal natural che la separa la Gran Bretagna del rest de l'Europa, e la colega el Mar del Nord cont l'Ocean Atlantegh.

L'è longh circa 560 km: el pont pussee largh l'è de 240 km, el pussee strecc inveci de 24 (in del Strecc de Dover).

In tra i isol de la Manega a troeuvom l'isola de Wight, Jersey, Guernsey, Alderney, Sark e Ouessant.
# Boris Vian

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

Boris Vian
**Boris Vian**, (Ville d'Avray, Île-de-France, 10 de màrs 1920 – Paris, 23 de giügn 1959) l'è stai un ingignér, cantànt, scritùr e müsicista francés.

L’è indetificàd cume el simbul de l’anarchìa e del *Bohemien*. L’è stài anca dirigént dal repàrt de discografia *jazz* a la *Philips*.

## I so laurà

### Literatüra

L’ha scrìtt tantìsim, cul so nùm e anca con di pseudònim: de **Vernon Sullivan**, de **Bison Ravi**, de **Baron Visi** ou de **Brisavion**. Ch'ì ültim dü chì, i'enn di *anagramm* del sò nùm.

Cume **Boris Vian**:

Copia del Diploma de mémber de *Culégg de 'Patafisica* de Boris Vian.
* *Trouble dans les Andains* (1947, püblicàd dopu la mort in del 1966)
* *Vercoquin et le plancton* (1947) (it. *Vercoquin e il plancton*, Corbaccio)
* *L'écume des jours* (1947) (it. *La schiuma dei giorni*, Marcos y Marcos)
* *L'automne à Pékin* (1947) (it. *L'autunno a Pechino*, Sellerio)
* *Les Fourmis* (1949, racùnt)\**L'herbe rouge* (1950) (it. *L'erba rossa*, Marcos y Marcos)
* *L'arrache-coeur* (1953) (it. *Lo strappacuore*, Marcos y Marcos)
* *Le loup garou* (racùnt, püblicàd dopu la mort in del 1970; it. *Il lupo mannaro*, Marcos y Marcos)
* *Écrits pornographiques* (racòlta dopu la mort 1980; it. *Scritti pornografici*, :duepunti)

Cume **Vernon Sullivan**:

* *J'irai cracher sur vos tombes* (1946) ((*Spudarò sü le vòste tumbe*, Marcos y Marcos)
* *Les morts ont tous la même peau* (1947)
* *Et on tuera tous les affreux* (1948)
* *Elles se rendent pas compte* (1950)

### Teàter

* *L'equarrissage pour tous* (1950)
* *Le dernier des metiers* (1950)
* *Tete de Meduse* (1951)
* *Le goûter des généraux* (1951) (dòpu la mort 1962)
* *Paris varie ou fluctuat nec mergitur* (1952)
* *Le chevalier de neige* (1953)
* *Les batisseurs d'empire* (1959)

### Cansòn

* *El Disertùr (Le Déserteur)* (1954) (L’è la sò cansòn püsee famùsa e cugnusüda, cantàda par la prima volta in Italia néla versiòn uriginàl in francés da *Margot*, sü tradüsiòn de Lüìs Tenco, cul tìtul *Padròn d'la tèra*; in di ann ’70 gh’è staia la versiòn de Giorg Calabrese, cantàda da Urnèla Vanoni e Ivano Fossati). L'é stàia scrita quànd i Francés i'hann perdüd la guèra in Indocina.

* *Buarò*
* *Tang d’i maslàr*
* *Valzer del sùl*
* *Java d’i bumbi atòmichi*

### Puesie

* *Barnum's Digest* (1948, grüp de 10 puesie)
* *Cantilenes en gelee* (1949)
* *Je voudrais pas crever* (dòpu la mort in d’el1962)

### Tradüsiòn

* *The Big Sleep* (Rumàns, el *El grand sògn*) de *Raymond Chandler* (cul tìtul *Le grand sommeil*, 1948)
* *The Lady in the Lake* (*La sciùra del làg) de* Raymond Chandler *(cul tìtul* La dame du lac *1948)*
* *The World of Null-A* (*El mùnd d’i Non-a*) de *Alfred Elton van Vogt*, (cul tìtul *Le Monde des A~* 1958)

## Ligàmm de föra

* Le Déserteur Arqiviad qé:   cun la versiòn in 45 Lengue in d'le cansòn cuntra la guéra
# Neoclassicism

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivuu in lombard, grafia milanesa. |

Statoa neoclassica
El **neoclassicism** a l'è ona corrent artistica ispirada a l'art classica greco-romana desviluppada in tra la mità del 1700 e l'inizi del 1800, 'me reazion ai esagerazion del Barocch e del Rococò.

Sò principal ispirator el Johann Joachim Winckelmann, che l'ha auspicaa in di sò studi de archeologia on tornà a la gloria del passaa, opposta a la gloria de l'ancient regime.

## Vos correlaa

* Preromanticism
* Stil Imper