Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1991

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **1991** a l'è 'n ann del secol quell de vint.

## Cossa l'è sucedud

* 25 de dicember: el Gorbaciov el se dimet de president de l'URSS
* 26 de dicember: el Soviet Suprem el deciara desligada l'Union sovietega

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **1991**

| Ann del secol XX |
| --- |
| 1901 · 1902 · 1903 · 1904 · 1905 · 1906 · 1907 · 1908 · 1909 · 1910 · 1911 · 1912 · 1913 · 1914 · 1915 · 1916 · 1917 · 1918 · 1919 · 1920 · 1921 · 1922 · 1923 · 1924 · 1925 · 1926 · 1927 · 1928 · 1929 · 1930 · 1931 · 1932 · 1933 · 1934 · 1935 · 1936 · 1937 · 1938 · 1939 · 1940 · 1941 · 1942 · 1943 · 1944 · 1945 · 1946 · 1947 · 1948 · 1949 · 1950 · 1951 · 1952 · 1953 · 1954 · 1955 · 1956 · 1957 · 1958 · 1959 · 1960 · 1961 · 1962 · 1963 · 1964 · 1965 · 1966 · 1967 · 1968 · 1969 · 1970 · 1971 · 1972 · 1973 · 1974 · 1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 |
# Mudel

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

La topmodel australiana Elle Macpherson in dal 2009
Un **Mudel** o una **Mudèla** l'é 'na persòna ca la pösa per un fin artistich o per la moda e la publicità.
# Smartphone

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

Samsung Galaxy
Un **smartphone** (o adatàt in lombard **smarfon**, plural **smarfogn**) a l'è un dispusitiv purtatil che'l gh'ha la funziun de gestiun di dat persunaj insema a quela de telefun, de spess cun la funziunalità d'un PC. A gh'è minga però una definiziun indüstriala standard de smartphone. La carateristega püssee interessanta d'un smartphone a l'è quela che se poden metegh sü alter prugrama.

Incö a gh'hinn di smartphone cun la cunessiun GSM/GPRS/EDGE/UMTS/HSDPA e che dupren i tecnulugij Bluetooth e Wi-Fi per i cumünicaziun cunt alter dispositiv.

* Palm Treo 750
* Nokia Communicator 9000, 9110, 9210, 9500
* HTC Cingular 8125
* xda IIi

## Riferiment

## Vos corelade

*Wikimedia Commons*
*al gh'a dent roba culegada a:*
Smartphones
# Psittaciformes

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |
Chest artícol a l'è scricc in Lumbàrt, ortograféa orientàl unificàda.
 |

| Psittaciformes |
| --- |
|  |
|  |
| Classifigazion sientífiga |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Domini: | Eukaryota  |
| Regn: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Subphylum: | Vertebrata  |
| Clas: | Aves  |
| Infraclassa: | Neognathae  |
| Ùrden: | **Psittaciformes** Wagler, 1830 |

 |
| Famìe |
| * Cacatuidae (cacatua)
* Psittacidae (i papagài en sènso strèt)
* Strigopidae (papagài de la Nöa Zelànda)
 |

**Psittaciformes** l'è 'l nòm de 'n ùrden de ozèi che 'l töl dét piö o méno 86 zèner e 353 spéci per lo piö uriginàrie de le zòne tropicài de la Tèra. Segónt i stüde piö modèrni i Psittaciformes i se divìt en trè famìe: *Cacatuidae*, *Psittacidae* e Strigopidae. El tèrmine "papagàl" se 'l dopèra endèl parlà de töcc i dé per indicà töt l'ùrden ma i papagài véri i sarès apéna chèi che fà part de la famìa dei Psittacidae.
# Nedal

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quell articol qì l'è scrivud in Lombard, cond l'ortografia Scriver Lombard. |

*L'adorazion dij Bergamin* de un presev piturad del Francesco Landonio (1750, Italia)
El **Nedal** a l'è una festivitaa cristiana qe la g'ha in tema la nassida de Jesuu (qe i cristian creden 'me el fiœl de Dio), e un dì de festa cultural per qii qe è miga credents.

El dì cognossud 'me Nedal al ven festejad el 25 de Dexember. A l'è vun di pussee importants dì de l'ann per i cristian, insema a la Pasqua, quand qe la mort e la resurezion de Jesuu i vegnen festejade. La seson de preparazion del Nedal a l'è ciamada *avent* e la scomença una domenega plu o manc quater setemane prima del Nedal. El temp natalizi al feniss el 6 de Jener, el dì del Gabinat.

El Nedal al ven festejad in tut el mond tant 'me dì relijos o 'me festivitaa dei cristian e qii qe è miga cristian. I tradizion inn devers de paes a paes, ma asquas tute i g'ha dent una cena, far-g ai olter di cadò, nar a messa, e tœr part ind i ativitaa publege compagne de cants di canzon tradizionai. Santa Claus a l'è una tradizion in vari pais del mond (in Italia l'è cognossud cont el nomm de *Babbo Natale*, qe in lombard al vœl dir *Popaa Nedal*).

El temp natalizi al ven festejad durant l'invern ind l'emisfer nord, ind un moment de l'ann indè qe g'è semper staite, fin di temp passads, antige feste e celebrazion. Una quai tradizion del Nedal a l'è pussee antiga de la festivitaa d'incœ, o la ven de oltre tradizion q'i era no cristian, compagne del Yule.

I tradizion d'incœ del Nedal despess a meten a fœg el far-g regai, fruit de 'n penser materialista.
La stajon perfeita indè qe i botege i taca su a vender pussee (regai, majar, cartoline d'auguri, erbor de Nedal, e decorazion de Nedal) a l'è propi el mes prima del dì de Nedal. In tante culture se maia di dolç per Nedal, per esempi el panaton, el pudding, el Zelten, i milanesin o el bossolà.

## Olter projets

Altri progetti

* Wikiquote
* Wikimedia Commons
* Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su **Nedàl Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **Nedàl**
# Lilium

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quell articol qì l'è scrivud in Lombard, cond l'ortografia Scriver Lombard. |

| *Lilium* |
| --- |
|  |
|  *Lilium candidum* |
| Classifigazion sientífiga |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regn: | Plantae  |
| (mia da rangh): | Angiosperms  |
| (mia da rangh): | Monocots  |
| Ùrden: | Liliales  |
| Famìa: | Liliaceae  |
| Sota-famìa: | Lilioideae  |
| Stìrpa: | Lilieae  |
| Zèner: | Lilium L. |

 |
| Specia da tip |
| *Lilium candidum* L.  |

Ol **lili**, **jei** o **jili** (Lilium L., 1753) l'è un jener dei piante qe al fa part de la fameia dei *Liliaceae*.

Compagn de l'iris, ol jener *Lilium* l'è orijinare de l'Europa, de l'Asia e del Nord Ameriga; al g'ha dent dei piante cond un'alteza qe la va dei 80 cm ai 2 m, cond di bulb a scaie imbricade, qe i è tut intoren a un circol central, dal qual i vegn for de sota i radix, e de sora la gamba.

Ol jener al g'ha dent circa 80 specie e tants ibrids e *cultivar*.

## Riferiments

* (IT) Valerio Ferrari, *Lessico botanico popolare della provincia di Cremona: dialettale, etimologico*, Cremona, Provincia di Cremona, 2016.
# Universitaa

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quell articol qì l'è scrivud in Lombard, cond l'ortografia Scriver Lombard. |

Una **universitaa** (del latin *universitas, -atis*: comunitaa, corporazion, associazion) l'è un istitud d'istruzion superior.

La g'ha havud orijen ind el Medioev, ind el XI secol, quand qe ind i convents europee s'è començad a far dei lezion, e intoren ai istituzion eclesiastege i studios e i students i ha començad a organizar-s in corporazion o *universitates*.

I lavora a la produzion (recerca), conservazion (biblioteca) e trasmission (istruzion) de la conoscienza.

## Riferiments

* (IT) Università
# Chiang Mai

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

**Chiang Mai** a l'è una cità de la Thailandia. A l'è la cità püssee pupulada de la Thailandia del Nord, cun 184.887 abitant (2009) e l'è la capital de la pruincia del Chiang Mai.