Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lengu Italich

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

I **Lengu Italich** i fan part de la famija di lenguv Indo-Europej e precisament de la rama di Centum. L'inclüda i lenguv Rumanz ma anca 'na quaj lengua estinta de la Penisula italica, cume el Latin, Ümbri e l'Uscan.
# Marseja

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

| Marseja Comun |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| Marseja - Sœmeanza |
| Dats aministrativ |
| Nom ofiçal | Marseille, Ville-sans-Nom e Sans-Nom |
| Stat | Frància |
| Region | Provence-Alpes-Côte d'Azur |
| Dipartiment | Bouches-du-Rhône |
| Arrondissement | Marseille |
| Canton |  |
| Oltre lengue | lengua francesa |
| Nassida | 600 a.C. |
| Politega |
| Sindegh | Benoît Payan (21 dicember 2020) |
| Territore |
| Coordinade | ﻿ / ﻿ |
| OSM | 76469 |
| Voltituden | 6, 0 e 648 m s.l.m |
| Superfix | 240,62 km² |
| Abitants | 886 040 ab. (1º genar 2023) |
| Densitaa | 3682.32 ab./km² |
| Confin | Allauch, Aubagne, Cassis, La Penne-sur-Huveaune, Les Pennes-Mirabeau, Plan-de-Cuques, Le Rove, Septèmes-les-Vallons e Simiane-Collongue |
| Fus orari |  |
| Varie |
| Prefiss | 491 e 496 |
| Codex postal | 13000, 13001, 13002, 13004, 13003, 13005, 13006, 13007, 13008, 13009, 13010, 13011, 13012, 13013, 13014, 13015 e 13016 |
| Sigla autom. | 13 |
| Codex INSEE | 13055 |
| Localizazion |
| Marseja - Localizazion |
| **Sit istituzional** |

**Marsèja** (*Marseille* in frances, *Marselha* in pruenzal, *Massalía* in grech, *Massilia* in latin, *Marsiglia* in italian; in ingles anca *Marseilles*; *Massilien* in tudesch; *Marselye* in arpitan) a l'è una cità de la Francia, el caplögh de la regiun Pruenza-Alp-Costa Azüra e del dipartiment Buch del Rodan.

La gh'ha püssee de 800.000 abitant (un miliun e mez se cuntum tüta l'area metropulitana) e a l'è la terza aglumeraziun de la Franca, dopu de Paris e de Liun. L'è séde de prefetüra.

## Aministraziun

El sindich a l'è el Jean-Claude Gaudin (del 1995).

## Cità gemelaa

La cità vidüda del port vecc
Marseja a l'è gemelada cun:

* Abidjan, Costa d'Avori
* Amburgh, Germania
* Anversa, Belgi
* Copenaghen, Danimarca
* Dakar, Senegal
* Danzica, Pulonia
* El Piree, Grecia
* Erevan, Armenia
* Genuva, Italia
* Glasgow, Regn Ünì
* Haifa, Israel
* Khemisset, Maroch
* Kobe, Giapun
* Marrakech, Maroch
* Udessa, Ücraina
* Shangai, Cina

## Ligam de föra

* Sit istitüziunal Arqiviad qé:

## Alter pruget

Altri progetti

* Wikiquote
* Wikimedia Commons
* Wikivoyage
* Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su **Marseja Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **Marseja Wikivoyage el gh'ha dent Informazzion turisteghe su **Marseja**

## Vus curelaa

* Metropolitana de Marseja
# Memento mori

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quell articol qì l'è scrivud in Lombard, cond l'ortografia Scriver Lombard. |

*Vanitas*, Filip de Champaigne.
Memento mori l'è una locuzion latina qe la vœl dir *"Regordes qe ta g'heet de mœrer"*.

## Storia

L'era dovrada ind el cristianesim medieval, per far capir la vanitaa de la veta mortala in su la Terra in contraposizion a qella eterna despò de la mort. La g'ha orijen ind la usanza de regordar ai jenerai roman, quand qe i era portads in trionf, qe anca lor i era mortai.

L'era popolar ind la pitura cristiana, e l'è deventad ol mot dei frads trapists.

## Riferiments

* (IT) Memento
# Severn

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivuu in lombard, grafia milanesa. |

El Severn a Shrewsbury.
El **Severn** (in galles: *Afon Hafren*) a l'è on fiumm del Regn Unii. Cont i sò 344 km, a l'è 'l fiumm pussee longh del tutt el Paes, anca se l'è minga el pussee important.

El nass in di Mont Cambregh, in del Galles central, a 610 meter de altezza. De lì el traversa el paes e 'l riva fina al confin con l'Inghilterra.

In del sò percors el traversa anca città compagn de Shrewsbury, Worcester e Gloucester. A la fin el riva in del Canal de Bristol, in del Mar Celtegh.
# Linia del Nord (Metropolitana de Londra)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

| Linia del Nord |
| --- |
|  |
| Lign de la | metropolitana de Londra |
| Inaugurazion | 18 dicember 1890 |
| Scartament | 1'435 mm |
|  |
| Longhezza | 58 km |
|  |

La **Linia del Nord** a l'è una linia de la metropolitana de Londra.

## Riferiment

* TfL Arqiviad qé:

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **Linia del Nord (Metropolitana de Londra)**
# Modell Karlsruhe

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivuu in lombard, grafia milanesa. |

Treno de la S-Bahn in sui binari tranviari
El **Modell Karlsruhe** a l'è on modell de integrazion in tra la red tranviaria e la red suburbana/regionala indova che 'sti dò servizzi viaggen in sui midemm binari e infrastruttur. L'è staa desviluppaa per la prima voeulta a Karlsruhe, de chi el nomm.

## Storia

Stadtbahn in su la linia principala
Dal 1992 el sistema tranviari de la città de Karlsruhe a l'è integraa cont la ferrovia urbana, a l'è dònca possibil rivà di canton lontan, 'me Baden-Baden, direttament in di località de la città senza l'intermediazion de la stazion cittadina.

## Àlter esempi

Di àlter città s'hinn ispiraa al modell Karlsruhe:

* Red di tram de Chemnitz
* Saarbahn de la Saar
* Tyne and Wear Metro de Londra
* RandstadRail in di Paes Bass
* Red di tram de Kassel
* San Diego Trolley

Ante litteram la Badner Bahn la fa on servizzi arent a quell de Karlsruhe dal 1886.

## Vos corelaa

* Tram-treno
* Stadtbahn de Karlsruhe
* Red di tram de Karlsruhe
# UFO

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

UFO in Svezia
**UFO** l'è n'a sigla in ingles che stà per **Unidentified Flying Object** o **Unknown Flying Object**, ciué uget vulant minga identificà.
# Galileo (sonda spasiala)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |
Chest artícol a l'è scricc in Lumbàrt, ortograféa orientàl unificàda.
 |

**Galileo** l'ìa 'na sónda spasiàla automàtica sènsa equipàgio, asemblàda e gestìda del Jet Propulsion Laboratory per cönt de la NASA a mandàda stüdià el pianeta Giove e i sò satèliti.
L'è stàda dedicàda a l'astronomo toscà Galileo Galilei. L'è stàda lanciàda ai 18 de utùer del 1989 del Space Shuttle *Atlantis*, endel córs de la misiù còdes STS-34. L'è riàda de le bànde de Giove ai de dezèmber del 1995 dòpo de 'n vias de 6 agn, endel qual la g'ha sfrötàt la fórsa gravitasiunàla de la Tèra e de Venere per ciapà la ónda nesesària per viagià a la velocità prestabilìda.

La sonda Galileo, endel córs de la sò misiù la g'ha utignìt divèrsi rezültàcc: l'è pasàda per la prìma ólta arènt a 'n asteroide, la g'ha scuprìt per la prìma ólta en satèlite entùren a 'n asteròide, l'è stada la prìma sónda a mitìs en òrbita entùren a Giove e a lancià 'na sónda endèla sò atmosféra.

Ai 21 de setèmber del 2003, dòpo ìga pasàt 14 agn endel spàsio e 8 endel sistéma de Giove, la misiù l'è stada cunsideràda terminàda e l'orbiter l'è stat mandàt a destrügìs endèla atmosféra de Giove per fà che ògna batério terèstre che püdìa troàs amò sö la sónda el nés mìa a contaminà 'na quach lüna de Giove.
# 1764

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **1764** a l'è 'n ann del secol quell de desvot.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **1764**

| Ann del secol XVIII |
| --- |
| 1701 · 1702 · 1703 · 1704 · 1705 · 1706 · 1707 · 1708 · 1709 · 1710 · 1711 · 1712 · 1713 · 1714 · 1715 · 1716 · 1717 · 1718 · 1719 · 1720 · 1721 · 1722 · 1723 · 1724 · 1725 · 1726 · 1727 · 1728 · 1729 · 1730 · 1731 · 1732 · 1733 · 1734 · 1735 · 1736 · 1737 · 1738 · 1739 · 1740 · 1741 · 1742 · 1743 · 1744 · 1745 · 1746 · 1747 · 1748 · 1749 · 1750 · 1751 · 1752 · 1753 · 1754 · 1755 · 1756 · 1757 · 1758 · 1759 · 1760 · 1761 · 1762 · 1763 · 1764 · 1765 · 1766 · 1767 · 1768 · 1769 · 1770 · 1771 · 1772 · 1773 · 1774 · 1775 · 1776 · 1777 · 1778 · 1779 · 1780 · 1781 · 1782 · 1783 · 1784 · 1785 · 1786 · 1787 · 1788 · 1789 · 1790 · 1791 · 1792 · 1793 · 1794 · 1795 · 1796 · 1797 · 1798 · 1799 · 1800 |
# 21 02

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **21 de fevrer** a l'è un di de l'ann.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **21 02**
# Sécul XV

XII secul | XIII secul | XIV secul | **XV secul** | XVI secul | XVII secul | XVIII secul

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1401 | 1402 | 1403 | 1404 | 1405 | 1406 | 1407 | 1408 | 1409 | 1410 |
| 1411 | 1412 | 1413 | 1414 | 1415 | 1416 | 1417 | 1418 | 1419 | 1420 |
| 1421 | 1422 | 1423 | 1424 | 1425 | 1426 | 1427 | 1428 | 1429 | 1430 |
| 1431 | 1432 | 1433 | 1434 | 1435 | 1436 | 1437 | 1438 | 1439 | 1440 |
| 1441 | 1442 | 1443 | 1444 | 1445 | 1446 | 1447 | 1448 | 1449 | 1450 |
| 1451 | 1452 | 1453 | 1454 | 1455 | 1456 | 1457 | 1458 | 1459 | 1460 |
| 1461 | 1462 | 1463 | 1464 | 1465 | 1466 | 1467 | 1468 | 1469 | 1470 |
| 1471 | 1472 | 1473 | 1474 | 1475 | 1476 | 1477 | 1478 | 1479 | 1480 |
| 1481 | 1482 | 1483 | 1484 | 1485 | 1486 | 1487 | 1488 | 1489 | 1490 |
| 1491 | 1492 | 1493 | 1494 | 1495 | 1496 | 1497 | 1498 | 1499 | 1500 |

---