# Letonia

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

| Letonia |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (detai) |  |
| *Tēvzemei un Brīvībai* |

 |
| Letonia - Localizazion |
| Daits aministrativ |
| Nom intreg | Republega de Letonia |
| Nom ofiçal | Latvijas Republika, Läti Vabariik, République de Lettonie e Republiken Lettland |
| Lengue ofiçai | Lengua letton |
| Capitala | Riga |
| Politega |
| Forma de govern | Republega |
| Capo de Stat | Edgars Rinkēvičs |
| Capo de Govern | Evika Silina |
| Superfix |
| Totala | ∞ km² |
| Popolazion |
| Totala | 1 856 932 ab.(1º genar 2025) |
| Densitaa | 0 ab./km² |
| Jeografia |
| Continent | Europa |
| Confin | Bielurüssia, Estonia, Lituania, Russia e Svezia |
| Fus orari | UTC+02:00 e UTC+03:00 |
| Economia |
| Valuda | Euro |
| PIL (nominal) | 39 725,38 milion de USD (2021) |
| Varie |
| Codex ISO 3166 | LV, LVA, 428 |
| TLD | .lv |
| Prefiss tel. | +371 |
| Sigla autom. | LV |
| Inn nazional | Dievs, svētī Latviju |
| Evoluzion storega |
| Proclamazion | 18 november 1918 |
|   |

La **Letonia** (*Latvija* in leton, *Leţmō* in livon, *Latveja* in letgall), a nivell ofizzial **Republega de Letonia** (*Latvijas Republika* in leton, *Leţmō Vabāmō* in livon, *Latvejis Republika* in letgall) a l'è un paes del nord-est de Vuropa. L'è vun di tri paes Baltegh e l'è anca member de l'Union Vuropea. La capital e la cità pussee granda del paes a l'è Riga, indova che el ghe viv squas on terz de la popolazzion letona. El territori a l'è componud de cinch region storeghe e colturai: Curlandia, Semigallia, Selonia, Letgallia e Livlandia che inn minga respeciad in de l'organizazzion aministrativa: el paes a l'è spartid in 33 region (let. *novads*, ltg. *nūvods*) e 10 ''citaa nazzionai'' (let. *valstspilsēta*, ltg. *vaļsteibys mīsts*). La Letonia 'me Stat a l'è nassuda domà in del 1918 despoeu de la so deciarazzion de l'independenza, e a l'è recognossuda de la comunità internazzional in del 1921, cont un bell toch de ocupazzion sovietega in tra el 1940 e 'l 1991.

## Spartizzion ministrativa

I region de la Letonia despoeu de la reforma del 2021.
El paes a l'è spartid in 43 entitaa de prim nivell, des inn di citaa che i fann minga part di alter region. El rest a inn region che a inn spartid de sorapu in 494 distrecc, entitaa de segond nivell. I region inn minga autonom, desgià che la Letonia a l'è on stat unitari. In di ultim 15 agn la spartizzion ministrativa a l'è stada sgiamò cambiada do voeulte. Riga a l'è l'unega citaa che la gh'ha di spartizzion de denter: i quarter i gh'hann on poder ministrativ.

De 2009 fin a 2021 i gh'eren 110 region e 9 citaa nazzionai. Gh'eren minga i entitaa de segond nivell.

## Citaa

78 center abitad leton i gh'hann i derecc de citaa. Domà vun in tra de lor el gh'ha pussee de 100 mila abitancc, e la segonda citaa pussee granda, Daugavpils, a l'è ses voeulte pussee piscinina.

I citaa pussee grande|  | Citaa | Popolazzion (2021) |
| --- | --- | --- |
| 1. | Riga | 614618 |
| 2. | Daugavpils | 80627 |
| 3. | Liepaja | 67964 |
| 4. | Jurmala | 55336 |
| 5. | Ventspils | 33372 |
| 6. | Rezekne | 26839 |

## Lengov

La Letonia la gh'ha domà vuna lengua ofizziala: el leton. El livon a l'è recognossud 'me lengua autoctona in de la Lesg in su la Lengua *(Valsts valodas likums),* e 'l letgall l'è tirad a man 'me ona ''varietaa storega del leton''. Intratant che l'era ocupada di sovietegh, anca el russ el gh'heva el status de lengua ofizziala.

### Lengua leton

El leton a l'è ona lengua baltega oriental, arent al lituan e 'l prussian antegh, voramai smorzad. L'è la maderlengua del 60,8 % di abitancc, per el 61,3 % a l'è la lengua principala de comunicazzion.

### Lengua livon

El livon a l'è ona lengua ugro-finnega parlada in de la Curlandia setentrional. La gh'ha pu nissun parlant L1 e donca la se poeul considerà smorzada dal 2013 quand che l'è morta l'ultima locutris L1. Prima di crosade del '200, el livon l'era ancamò parlad in sul territori indova ch'incoeu la gh'è Riga. 30 persone i parlen ancamò el livon al dì d'incoeu 'me lengua L2.

### Lengua letgalla

La lengua letgalla a l'è ona version standardizada di dialet orientai. Fina al 1934 la vegniva doperada in de l'aministrazzion e l'educazzion insema al leton in de la Letgallia, ma al dì d'incoeu a l'è minga dovrada in di situazzion formai. L'è la maderlengua d'intoren 165000 person, 43800 di quai i viven foeura de la Letgallia, soratut a Riga.

L'utilizzi del letgall in de la vita de tucc i dì, segond el censiment de 2011.
### Alter lengov

37,7 % de la popolazzion la parla la lengua russa in de la vita de tucc i dì. La pupart di russofon de la Letonia i viven a Riga e in del mezdì de la Letgallia.

## Riferimencc

## Olter proget

Altri progetti

* Wikinotizie
* Wikimedia Commons
* Wikivoyage
* Wikinotizie el gh'ha dent notizzie in su **Latvia Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **Latvia Wikivoyage el gh'ha dent Informazzion turisteghe su **Latvia**

|  I Stat de l'Europa |  |
| --- | --- |
| Albania | Andora | Armenia2 | Austria | Azerbaigian1 | Belgi | Bielorussia | Bosnia e Erzegovina | Bulgaria | Cechia | Cipro2 | Citaa del Vatican | Croazia | Denimarca | Estonia | Finlandia | Frància | Georgia1 | Germania | Grecia | Irlanda | Islànda | Itàlia | Kazakhstan1 | Letònia | Liechtenstein | Lituània | Lussemburgh | Macedonia del Nord | Malta | Monaco | Moldavia | Montnegher | Norvegia | Paes Bass | Portogall | Polonia | Regn Unii | Romania | Russia1 | San Marin | Serbia | Slovacchia | Slovenia | Spagna | Svezia | Svízzera | Turchia1 | Ucraina | Ongaria |
| 1. Stat parzialment in Asia. 2. Stat in Asia, però considerads part de l'Europa per dei rexon storeg e culturai |