Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 08 12

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **08 de dicember** a l'è un di de l'ann.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **08 12**
# Scritur

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

L'Ernest Hemingway intanta che l'è 'dree scriv
Un **scritur** (scritrìs àl femenìl) , a l'è öna persúna che l'ha creaa un laurà scrit, anca se de solit la parola "scritur" la sa dupra per quij che scriven in manera prufessiunala.

Un scritur al pö scriv sagg, puesia, rop del teater o del cine, prosa, articul per i giurnal, e un qualsavör alter gener literari.

*Wikimedia Commons*
*al gh'a dent roba culegada a:*
Writers
# 1977

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **1977** a l'è 'n ann del secol quell de vint.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **1977**

| Ann del secol XX |
| --- |
| 1901 · 1902 · 1903 · 1904 · 1905 · 1906 · 1907 · 1908 · 1909 · 1910 · 1911 · 1912 · 1913 · 1914 · 1915 · 1916 · 1917 · 1918 · 1919 · 1920 · 1921 · 1922 · 1923 · 1924 · 1925 · 1926 · 1927 · 1928 · 1929 · 1930 · 1931 · 1932 · 1933 · 1934 · 1935 · 1936 · 1937 · 1938 · 1939 · 1940 · 1941 · 1942 · 1943 · 1944 · 1945 · 1946 · 1947 · 1948 · 1949 · 1950 · 1951 · 1952 · 1953 · 1954 · 1955 · 1956 · 1957 · 1958 · 1959 · 1960 · 1961 · 1962 · 1963 · 1964 · 1965 · 1966 · 1967 · 1968 · 1969 · 1970 · 1971 · 1972 · 1973 · 1974 · 1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 |
# Kobane

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |
Chest artícol a l'è scricc in Lumbàrt, ortograféa orientàl unificàda.
 |

**Kobanê** o **Kobanî** (ciamàda in àrabo ach *Ayn al-Arab*) l’è öna sità cùrda che la se tróa in del nòrt de la Sìria söl cunfì co la Türchìa. In del 2004 la gh’éra 44.821 abitàncc, quàze töcc Curdi (89%) con öna quach de àrabi (5%), de türchi (5%) e de arméni (1%).

## La stòria

La sità l’è nasìda ‘ntùren a la stasiù di tréni tiràda ‘n pé in del 1912 da la ‘mpréza todèsca *Koban Railway Company* sö la lìnea che la ména a Bagdad. I cùrdi alùra i à tacàt a fà sö di cà ‘ntùren a la stasiù, pò i è riàcc in del 1915 i arméni che i scapàa dal genocìdio ‘n Türchia. A la metà del sécol XX i gh’éra ‘n Kobane 3 céze arména, ma quàze tócc i arméni in di agn ’60 del sécol XX i è ‘ndàcc a stà in de la Repüblica Socialista Soviètica de l’Arménia.

Dòpo che l’è s-ciopàda fò la guèra civìl in Sìria i *Unità de Protesiù Popolàr* cùrde, ol Yekîneyên Parastina Gel o YPG, i à ciapàt la sità ol 19 de löi del 2013 e i spéra de rènt indipendènt chèsto tòch de Kurdistàn che ‘l se tróa ‘n Siria.
Ol 02 de löi del 2014 la sità l’è stàcia tacàda dal Istàt Islamèch del Irak e del Levante, alùra i cùrdi i è scapàcc in Türchia e in de la sità l’è stàcia guèra stràda per stràda tra i peshmerga cùrdi e chèi de l’Isis.
# Harry Potter

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

**Harry Potter** l'è una serie di rumaanz fantasy de sett vulüm, fada sö dala scrittris J. K. Rowling al principi di ann nuvanta e finida tra el 1997 e 'l 2007.

L' övra, ambientada ind l' Inghilterra dei ann nuvanta, cönta le avventüre de Harry Potter e di so mej amis, Ronald Weasley e Hermione Granger. L'ambientaziun prinipala a l'è la *Scöla de Magia e Streguneria de Hogwarts*, andoe i vegnen edücaa i giüven magh del Regn Ünii e anca de tüt el mund.
# Linia de limit nord

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

In bloeu la NLL, in ross la linia nordcoreana
La **linia de limit nord** (*Northern Limit Line* in ingles, breviada *NLL*) a l'è el confin maritim de facto in tra la Corea del Nord e la Corea del Sud in del Mar Sgiald. La scomincia de la linia de demarcazzion militar e la gh'è perchè, in del tratad de armistizzi, se stabiliva che di isolete sarien restade cont i Nazzion Unide, e donca con la Corea del Sud, e i du Stat hann tacad subit a risià in sui so aque territoriai, e i Nazzion Unide l'hann fada su per schivà i atach del Sud in sui isole che sarien spetade al Nord.

La Corea del Nord la recognoss no la linia, anca se l'è stada informada che la gh'è, e i so nav de pesca vann anca oltra, scortade di nav de la marina, e in del 1999 l'ha deciarad una soa linia speciala che l'è pussee favorevol a lee.

## Bibliografia

* Van Dyke, Jon M., Mark J. Valencia and Jenny Miller Garmendia. "The North/South Korea Boundary Dispute in the Yellow (West) Sea". Marine Policy 27 (2003), 143–158.

## Vos corelade

* Linia Syngman Rhee
* Zona desmilitarizada coreana
# Caminomorisco

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

| Caminomorisco Comun |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| Caminomorisco - Sœmeanza |
| Dats aministrativ |
| Nom ofiçal | Caminomorisco |
| Stat |  Spagna  |
| Comunità autonoma | Estremadura |
| Provincia | provincia de Cáceres |
|  | Caminomorisco |
| Politega |
| Alcalde | Gervasio Martin Gomez  |
| Territore |
| Coordinade | ﻿ / ﻿ |
| OSM | 1866368 |
| Voltituden | 491 m s.l.m |
| Superfix | 147,6 km² |
| Abitants | 1 097 ab. (2025) |
| Densitaa | 7.43 ab./km² |
| Confin | Zarza de Granadilla, La Pesga, Casar de Palomero, Pinofranqueado, Nuñomoral, Ladrillar, Herguijuela de la Sierra e Sotoserrano |
| Fus orari | UTC+01:00 e UTC+02:00 |
| Varie |
| Codex postal | 10620 |
| Sigla autom. | CC |
| Codex INE | 10041 |
| Localizazion |
| Caminomorisco - Localizazion |
| **Sit istituzional** |

**Caminomorisco** a l'è un comun de la provincia de Cáceres, cont una popolazzion de 1097 abitant.

## Riferiment

* Hacienda.es Arqiviad qé:

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **Caminomorisco**
# Marchagaz

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

| Marchagaz Comun |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| Marchagaz - Sœmeanza |
| Dats aministrativ |
| Nom ofiçal | Marchagaz |
| Stat |  Spagna  |
| Comunità autonoma | Estremadura |
| Provincia | provincia de Cáceres |
|  | Marchagaz |
| Politega |
| Alcalde | Antonio Sánchez Mohedano  |
| Territore |
| Coordinade | ﻿ / ﻿ |
| OSM | 345827 |
| Voltituden | 514 m s.l.m |
| Superfix | 9 km² |
| Abitants | 231 ab. (2025) |
| Densitaa | 25.67 ab./km² |
| Confin | Casar de Palomero e Palomero |
| Fus orari | UTC+01:00 e UTC+02:00 |
| Varie |
| Codex postal | 10662 |
| Sigla autom. | CC |
| Codex INE | 10117 |
| Localizazion |
| Marchagaz - Localizazion |
|   |

**Marchagaz** a l'è un comun de la provincia de Cáceres, cont una popolazzion de 231 abitant.

## Riferiment

* Hacienda.es Arqiviad qé:

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **Marchagaz**
# Segura de Toro

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

| Segura de Toro Comun |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| Segura de Toro - Sœmeanza |
| Dats aministrativ |
| Nom ofiçal | Segura de Toro |
| Stat |  Spagna  |
| Comunità autonoma | Estremadura |
| Provincia | provincia de Cáceres |
|  | Segura de Toro |
| Politega |
| Alcalde | Emiliano Corredor Pájaro  |
| Territore |
| Coordinade | ﻿ / ﻿ |
| OSM | 346740 |
| Voltituden | 636 m s.l.m |
| Superfix | 15,36 km² |
| Abitants | 190 ab. (2025) |
| Densitaa | 12.37 ab./km² |
| Confin | Aldeanueva del Camino, Gargantilla, Navaconcejo, Casas del Monte e La Granja |
| Fus orari | UTC+01:00 e UTC+02:00 |
| Varie |
| Codex postal | 10739 |
| Sigla autom. | CC |
| Codex INE | 10174 |
| Sant protetor | San Gioann Batista |
| Localizazion |
| Segura de Toro - Localizazion |
| **Sit istituzional** |

**Segura de Toro** a l'è un comun de la provincia de Cáceres, cont una popolazzion de 190 abitant.

## Riferiment

* Hacienda.es Arqiviad qé:

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **Segura de Toro**
# Wikipedia

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

**Wikipedia** (parnunziaa /ˈwikiˑpe:ˌdjɐ/) l'è una enciclopedia líbera e üniversal, dispunibila sül web e scrivüda in culaburaziun intal Internet dai internauti stess druvanda un prugrama líber wiki numinaa MediaWiki.

L'è stada fundada in del 2001 e ghe n'è di versiun in 271 lengu. La version inglesa a l'è la püsee grosa e la Wikipedia in lumbard l'è nasüda in del 2005.

Tücc i Wikipédi insema i riven a püssee da 60 miliun da vísit al dì e l'è vün di des sit püsee visitaa :.

## El prugett Wikipedia

I *logo* di diferent version de Wikipedia
El fundadur dela Wikipedia, Jimmy Wales, la definiss cumè un "prugett d'enciclupedia liberament distribüibila che ognidün la pò migliurà": una enciclupedia libera dela migliur qualitaa pusibil de fà e de distribüì per ogni persona süla tera in dela sua lengua materna.

Però Wikipedia la vöö migna ufrì infurmazion inedit. Insema a tücc i enciclupedì classich, la presenta cunuscenz gemò recugnusüü: i laurà persunai e urugunai i poden migna truà acuglienza.

### Carateristich

Wikipédia a l'è custrüida sü cinch pilastri fundamentai:

* Wikipedia a l'è una enciclupedia
* Wikipedia la tee un punt de vista neutal
* Wikipedia a l'è püblicada suta licenza libera
* Wikipedia a l'è un prugett culaburativ e dunca la gh'ha un regulament de cundota
* Wikipedia la gh'ha minga regul fiss.

## Nutazion

## Vus curelaa

* Wikipedia in lumbard
# Houston

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

**Houston** a l'è una cità del Texas USA. Al gh'ha 2,242,193 abitant (2007) e l'è la quarta cità de l'America per pupulaziun. 5,728,143 a hinn i abitant de l'area metrupulitana.

Houston a l'è cugnussüü perchè'l gh'è el quartee general de la NASA.

## Sport

Houston al gh'ha un bel poo de squader de sport. I Astros per el baseball, i Rockets per el basket e i Texans per el Football American.
# Springfield, Illinois

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

**Springfield** a l'è la capital de l'Illinois, vün di stat di Stat Ünì d'America. A l'è in de la Cuntea de Sangamon e'l gh'ha una pupulaziun de 111.454 abitant (2000).

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikivoyage
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **Springfield Wikivoyage el gh'ha dent Informazzion turisteghe su **Springfield**
# Repübliga Dominicana

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

| Repübliga Dominicana |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |
| *Dios, Patria, Libertad* |

 |
| Repübliga Dominicana - Localizazion |
| Daits aministrativ |
| Nom intreg |  |
| Nom ofiçal | República Dominicana e République dominicaine |
| Lengue ofiçai | lèngua spagnöla |
| Capitala | Santo Domingo |
| Politega |
| Forma de govern |  |
| Capo de Stat | Luis Abinader |
| Capo de Govern | Luis Abinader |
| Superfix |
| Totala | 48 670,82 km² |
| Popolazion |
| Totala | 10 760 028 ab.(2022) |
| Densitaa | 221.08 ab./km² |
| Jeografia |
| Continent | America del Nord |
| Confin | Haiti, Venezuela, Stat Unid d'America e Turks e Caicos |
| Fus orari | UTC-4 e Amèrica/Santo\_Domingo |
| Economia |
| Valuda | peso dominican |
| PIL (nominal) | 94 243,43 milion de USD (2021) |
| Varie |
| Codex ISO 3166 | DO, DOM, 214 |
| TLD | .do |
| Prefiss tel. | +1809, +1829 e +1849 |
| Sigla autom. | DOM |
| Inn nazional | Quisqueyanos valientes |
| Evoluzion storega |
| Proclamazion | 1844 |
|   |

La **Repübliga Dominicana** a l'è un paes di Caraib.

A l'è tacada a Haiti.

La capital a l'é Santo Domingo.

la gh'ha una süperfiss de 48.730 km² e una pupulaziun de pressapoch 9.760.000 abitant.

La Repübliga Dominicana a l'è in del toch uriental de l'isula d'Hispaniola.

## Urganizaziun pulitiga

La Repübliga Dominicana (nom ufizial: **República Dominicana**) a l'è una repübliga pressidenziala.

El president a l'è Luis Abinader (del 2020).

|  I statt de l'America del Nord |  |
| --- | --- |
| Antigua e Barbuda | Bahamas | Barbados | Belize | Canada | Costa Rica | Cuba | Dominica | El Salvador | Giamaica | Grenada | Guatemala | Haiti | Honduras | Messich | Nicaragua | Panama | Republega Dominicana | Saint Kitts e Nevis | San Vincenz e Grenadin | Santa Luzia | Statt Unii | Trinidad e Tobago |
# 01 04

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **01 de avril** a l'è un di de l'ann.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikiquote
* Wikimedia Commons
* Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su **01 04 Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **01 04**
# Oltitüden

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

L'**oltitüden** l'è la distansa vertical de un pont de referiment, ciamaa nivel zeru.

In de la püpart di cas, el nivel l'è quel dael mar (m s.l.m.).

In di Stat Ünì d'America e in del Regn Ünì mesüran l'altitüden in pee. In Europa e in altar part dal mund l'altitüden l'è mesuraa in meter.
# 1860

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **1860** a l'è 'n ann del secol quell dedesnoeuv.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **1860**

| Ann del secol XIX |
| --- |
| 1801 · 1802 · 1803 · 1804 · 1805 · 1806 · 1807 · 1808 · 1809 · 1810 · 1811 · 1812 · 1813 · 1814 · 1815 · 1816 · 1817 · 1818 · 1819 · 1820 · 1821 · 1822 · 1823 · 1824 · 1825 · 1826 · 1827 · 1828 · 1829 · 1830 · 1831 · 1832 · 1833 · 1834 · 1835 · 1836 · 1837 · 1838 · 1839 · 1840 · 1841 · 1842 · 1843 · 1844 · 1845 · 1846 · 1847 · 1848 · 1849 · 1850 · 1851 · 1852 · 1853 · 1854 · 1855 · 1856 · 1857 · 1858 · 1859 · 1860 · 1861 · 1862 · 1863 · 1864 · 1865 · 1866 · 1867 · 1868 · 1869 · 1870 · 1871 · 1872 · 1873 · 1874 · 1875 · 1876 · 1877 · 1878 · 1879 · 1880 · 1881 · 1882 · 1883 · 1884 · 1885 · 1886 · 1887 · 1888 · 1889 · 1890 · 1891 · 1892 · 1893 · 1894 · 1895 · 1896 · 1897 · 1898 · 1899 · 1900 |