Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Antisemitism

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

L'**antisemitism** (anca ciamad *sgiudeefobia* o *antiebraism*, desgià che i sgiudee inn minga i unegh popoi semitegh) a l'è el pregiudizzi, la pagura o l'oeudi per i sgiudee, sia in sens etnegh che religios.

La parolla l'è stada inventada del nazzionalista todesch Wilhelm Marr, 'me sinonem de oeudi per i sgiudee in d'un test indova che 'l sostegniva che 'l *germanism* l'havaria batud el sgiudaism. A bon cunt, de oeudi per i sgiudee, despess acusad de cospirà contra i alter, se 'n ved in tuta la storia di omen: vari ram del cristianesim e l'Islam hann mostrad, e despess mostren, antisemitism in di so scrit e tesi, a partì del 1800 in Europa a gh'è stad propi tant de 'sto sentiment chi, con pogrom che capitaven despess e, infin, l'Olocaust di nazista. Al dì d'incoeu el gh'è propi tant de antisemitism in del mond islamegh, menter in quell ocidental, dopo del Terz Reich, a l'è men spantegad, anca se l'è dree a cresser.

In del Ducad de Milan el Galeazz Maria Sforza gh'haveva mitud l'oblegh per i sgiudee de meter un quajcoss che i identificava 'me tai.

## Riferiment

* Treccani

## Alter proget

Altri progetti

* Wikiquote
* Wikimedia Commons
* Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su **Antisemitism Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **Antisemitism**

## Vos corelade

* Antigiudaism
* Lesg razziai (Italia)
* Popol elesgiud
* Cusa del sangh
* Ghet
* Filosemitism
* Mein Kampf
* El sgiudee internazzional
* Protocoi di Savi de Sion
* Negazzionism de l'Olocaust
* Soluzzion final a la question ebraica
# 06 06

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **06 de sgiugn** a l'è un di de l'ann.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **06 06**
# Peraleda de la Mata

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

| Peraleda de la Mata Comun |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| Peraleda de la Mata - Sœmeanza |
| Dats aministrativ |
| Nom ofiçal | Peraleda de la Mata |
| Stat |  Spagna  |
| Comunità autonoma | Estremadura |
| Provincia | provincia de Cáceres |
|  | Peraleda de la Mata |
| Politega |
| Alcalde | Julio Cesar Martin Garcia  |
| Territore |
| Coordinade | ﻿ / ﻿ |
| OSM | 1863947 |
| Voltituden | 341 m s.l.m |
| Superfix | 92 km² |
| Abitants | 1 444 ab. (2025) |
| Densitaa | 15.7 ab./km² |
| Confin | El Gordo, Bohonal de Ibor, Valdehúncar, Millanes, Navalmoral de la Mata, Rosalejo, Talayuela e Oropesa |
| Fus orari | UTC+01:00 e UTC+02:00 |
| Varie |
| Codex postal | 10335 |
| Sigla autom. | CC |
| Codex INE | 10140 |
| Localizazion |
| Peraleda de la Mata - Localizazion |
| **Sit istituzional** |

**Peraleda de la Mata** a l'è un comun de la provincia de Cáceres, cont una popolazzion de 1444 abitant.

## Riferiment

* Hacienda.es Arqiviad qé:

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **Peraleda de la Mata**
# Lengua bavaresa

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quel articul chì l'è scrivüü in Lumbard, cun l'urtugrafia insübrica ünificada.
 |

El **Bavares** (nom nativ *boarisch*, *bairisch* in tudesch) a l'è un insema de dialet del Tudesch Volt, u Oberdeutsch, ch'a hin parlaa suratüt in del südest de la Germania, in Austria, e in Südtirol (e anch int un quaj olter sit de 'l Norditalia), e pö anch a Samignun, un cumün de la Sgüissera de l'Est.

El gh'ha trè variant fundamentaj:

* el Nordbairisch (o Bavares Setentriunal);
* el Mittelbairisch (o Donaubairisch, Bavares Central - bavares del Danübi, la variant püssée cugnussüda e püssée "in", e che la se sent püssee despess a la TV u a la radiu);
* el Südbairisch (Bavares Meridiunal).

## Urigen del Nom di Bavares

El nom bavares, u Baiuvar, disen che'l vegna d'una radis celtega-germanega "baio-wariōz" e 'l vör dì "gent de la Buemia", u "Omen de la Buemia".
Olter stüdius pensen inscambi che el nom di Bavares el vegn del popul celtegh di "Boii". L’ideja l'è che i Boii se sien messedáa prima cunt i Ruman e pö cunt i popuj germanegh migráa püssée tard int la zona.

## Carateristegh Cumünabij a tüt i Parlád Bavares

* La "a fusca", u "Dunkles a". "Worm, Woam" - Tudesch "Warm"
* La parnunzia de "s" cuma "sch" despö "r". "Erscht" - Tudesch "Erst"
* El messedà de la "m" e la "n". "Mit'n bruadar" - Tudesch "Mit dem Bruder"
* El müda de "ei" in "oa" "I woaß ned" - Tudesch "Ich weiß nicht".
* El müdà de "oi" in "ei". "Feier" - Tudesch "Feuer".
* El mancà di vucaj türbáa. "Es war schien Glickh zu homn" - Tudesch "Es wäre schön Glück zu haben"
* El Lessegh. Per esempi: "Paradeiser, Melanzani, Karfiol, Bader, Gaudi" - Tudesch "Tomaten, Aubergine, Blumenkohl, Friseur, Spaß"

Carta di Parlád Bavares
## Nordbairisch (Bavares Setentriunal)

El Bavares Setentriunal el vegn parláa int la püpart de l'Oberpfalz, int i part püssée a südest de l'Oberfranken e de'l Mittelfranken, int la part püssée a nord de l'Oberbayern e int una part ben piscinina del süd de la Sassonia (la Südvogtland).

## Mittelbairisch (Bavares Central)

El Bavares Central el vegn parláa suratüt a Münegh e in Niederbayern, Oberbayern, int'l süd de l'Oberpfalz, int'l Flachgau, int l'Oberöstereich, int'l Niederöstereich e a Viena. I patuáa parláa int'l Tiroler Unterland (a Est de Schwaz), in Salzburg (ma minga int'l Flachgau), int la Steiermark, e int'l Burgendland hin messedáa cunt el Südbairisch e vegnen inscí ciamáa Südmittelbairisch.

## Südbairisch (Bavares Meridiunal)

El Bavares Meridiunal el vegn parláa int la püpart del Tirol (a ovest de Schwaz), int'l Südtirol, int'l Kärnten, int una part ben piscinina de la Steiermark, e in Karnien e olter isul lenguistegh int'l Norditalia.

## El Pader Noster (in Bavares Central)

Insa vådar im himi,

ghàiligt soi werdn dài' nåm.

Dài' ràich soi kema,

dài' wuin soi gscheng,

wia-r-im himi, aso àf dar eardn.

Gib ins hàind insa täglis broud,

und vargib ins insar schuid,

wia-r-à mia dene vagebm,

dé an ins schuidig wordn sàn.

Und fiar ins nét in d vasuachung,

sundan darles ins vom ibe, amen.

## Ligam de föra/Ligam in sü la Red

* Wikipedia Bavaresa