Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Vertebràcc

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |
Chest artícol a l'è scricc in Lumbàrt, ortograféa orientàl unificàda.
 |

| Ertebràcc |
| --- |
|  |
|  Ezèmpe de ertebràcc: Semàntega, Pès lüna, Rhynchocyon petersi, cocodrìlo e Casuarius casuarius |
| Classifigazion sientífiga |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Superregn: | Eukaryota  |
| Regn: | Animalia  |
| SubRegn: | Eumetazoa  |
| Superphylum: | Deuterostomia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Subphylum: | **Vertebrata** Cuvier, 1812 |

 |

I **Vertebràcc** i è di animài che i gh'à 'l filù 'n de schéna e i è ciamàcc isé pròpe perché 'l filù l'è facc de èrtebre, al contràre i 'nvertebràcc i gh'à mia 'l fliù 'n de schéna. I Vertebràcc i fà part del subphylum **Vertebrata**, che l'è 'n del phylum Chordata, che l'è in del régn Animalia.

Ol subphylum Vertebràta 'l gh'à 58.000 spéce che 'n percentüàl i è 'l 3% di spéce animài, menimà i 'nvertebràcc i sarès ol 97% .

## I clas di Vertebràcc

I Vertebràcc i è clasificàcc in sèt clas:

* Agnatha, i pès sènsa ganàse, per ezèmpe i lampréde;
* Chondrichthyes, i pès cartilaginùs, pès che i gh’à mia i òs, ad ezèmpe o’ squàlo e la mànta;
* Osteichthyes, i pès che i gh’à i òs, ad ezèmpe la tròta, ecc;
* Amphibia, i anfìbi, per ezèmpe ol sat, la ràna, ecc;
* Reptilia, i rètili, per ezèmpe la lözèrta, la signòrbola, ecc., ma ach i dinozàüri;
* Aves, i ozèi, per ezèmpe ‘l piciàl, ol piviù, ecc;
* Mammalia, i mamìferi, ezèmpe ol gat, ol cà, ‘l òm, la sömia, ecc.

## Per clasificài

Per clasificài gh'è de ardà a chèl che i gh'à tacàt sö a la pèl:

* i mamìferi i gh'à i péi, che ‘n del òm i diènta pò ach caèi, bàrba e barbìs;
* i ozèi i gh'à i piöme;
* i rètili i gh'à i scàie;
* i pès i gh'à i squàme;
* i anfìbi i gh'à negót, i gh'à adóma la pèl.

## Riferimèncc

Ü dinozàüro: s'vèt benóne 'l filù 'n de schéna
# Ùrden (biologìa)

En biologìa, ai fì de la tasonomìa, l'**ùrden** l'è giü dei leèi de clasificasiù scentìfica dei organìsmi vivèncc, tat de la zoologìa, come de la botànica.

Endel'organizasiù sistémica, l'ùrden el stà a 'n leèl piö bas de la clas e 'n leèl piö sùra de la famìa. Endèla stèsa clas isé se g'harà dét giü o piö ùrdegn, e ògna ùrden l'è dividìt en giöna o piö famìe.

EzèmpeI *Paserifórmi* (*Passeriformes*) i è 'n *ùrden* de la clas dei Ozèi (*Aves*). Chèsto ùrden l'è dividìt en quàte sota-ùrdegn, dei quài giü (chèl dei *Oscini*) 'l conté i ozèi europèi.
## Us ligàde

* Clasificasiù scentìfica
* Tasonomia
* Sistemàtica
* Nomencladüra binomiàl
# Zèner (biologìa)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |
Chest artícol a l'è scricc in Lumbàrt, ortograféa orientàl unificàda.
 |

En sistemàtica, el **zèner** l'è 'n ranch tasonòmich che 'l reönés en sèrto nömer de spéci che g'ha 'n cümü 'n ensèma de caràter che se 'nsömèa.
El zèner l'è 'l sèst ranch principàl de la sistemàtica clàsica de le spéci vivènte.

L'è 'na nusiù astràta e bastànsa 'ntüitìva, che l'ìa zamò 'n üzo endèle lèndue corènte prìma de éser adotàda endèla terminulugìa scentìfica. Isé, 'n botànica, zamò de la alta antichità se sèmper recunusìt la prezènsa de caràter en cümü 'ntra le rùer, ma s'è apò sèmper recunusìt la diferènsa 'ntra chèle de mut (Quercus pubescens) e chèle piö gròse de pianüra (Quercus robur).

Ogna spéce vivènta (apò a chèle estìnte, anemài, piànte, fóns, batéri...) l'è asegnàda a 'n zèner, segónt el schéma de la nomencladüra binomiàla, intruducìda del Carl von Linné.

Per ezèmpe, el Pinguìno imperadùr (nom scentìfich: *Aptenodytes forsteri*) e 'l pinguìno reàl (*Aptenodytes patagonica*) i aparté töcc dù al zèner *Aptenodytes*.

El nòm asegnàt ai zèner l'è 'n nòm latì (o ritignìt tal) al nominatìf singolàr (o tratàt come tal). La prìma lètera del nòm del zèner se la scrìf sèmper en maiùscol. La g'ha de éser scriìda col alfabéto latì (sènsa acènti e diacrìtich).

Sèrte disciplìne, come per ezèmpe la miculugìa e la botànica, le amèt dei ragrupamèncc intermédi 'ntra 'l ranch de zèner e chèl de spéce, come per ezèmpe el **sota-zèner'*, la* sesiù**, la **sóta-sesiù** e la **tribù** o **stìrpa**.
# 1904

|  |  |
| --- | --- |
|  | Quest articol chì l'è scrivud in lombard, con la Noeuva Ortografia Lombarda |

El **1904** a l'è 'n ann del secol quell de vint.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget

Altri progetti

* Wikimedia Commons
* Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su **1904**

| Ann del secol XX |
| --- |
| 1901 · 1902 · 1903 · 1904 · 1905 · 1906 · 1907 · 1908 · 1909 · 1910 · 1911 · 1912 · 1913 · 1914 · 1915 · 1916 · 1917 · 1918 · 1919 · 1920 · 1921 · 1922 · 1923 · 1924 · 1925 · 1926 · 1927 · 1928 · 1929 · 1930 · 1931 · 1932 · 1933 · 1934 · 1935 · 1936 · 1937 · 1938 · 1939 · 1940 · 1941 · 1942 · 1943 · 1944 · 1945 · 1946 · 1947 · 1948 · 1949 · 1950 · 1951 · 1952 · 1953 · 1954 · 1955 · 1956 · 1957 · 1958 · 1959 · 1960 · 1961 · 1962 · 1963 · 1964 · 1965 · 1966 · 1967 · 1968 · 1969 · 1970 · 1971 · 1972 · 1973 · 1974 · 1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 |