# Secunda Vera Mondiala

|  |  |
| --- | --- |
| **Articul por Ladin Val Badia** |  |

Evoluziun di stac che á combatü tla
Secunda Vera dl Monn: a cöce i Aleac, a bröm l’Assa, a vërt l’URSS y a blanch i paisc neutrai
Le fongun atomich dla bomba sura Nagasaki
La **Secunda Vera Mondiala** (gherdëina: *Segonda Viera Mundiela*, badiot: *Secunda Vera Mondiala*, fascian: *Seconda Vera Mondièla*, fodom: *Seconda Viera Mondiala*, anpezan: *Seconda Guera Mondiala*) vëgn conscidrada la maiú vera armada tla storia dl’umanité pro chëra che por sis agn, dal 1939 al 1945 él gnü a se le dé danter 55 y 60 miliuns de morc. Te l'Europa ra á metü man ai 1. de setëmber dl 1939 cun l’atach de la Germania sot al Nazism ala Polonia. Te l'Asia vën l scumenciamënt metù bel de lugio dl 1937, ulache l Iapan fajova viera contra la Cina. La é fineda ti raiuns europeics ai 8 de má dl 1945 cun la capitolaziun de la Germania, y ai 2 de setëmber dl medemo ann cun la capitulaziun dl Imper iapanesc do i bomabardamënc atomics sön Hiroshima y Nagasaki da pert di Stac Unis d’America.

La viera à udù l cunfront danter i aleac, menei dantaldut da la Gran Bretania, l'Union Sovietica y i Stac Unii, y la putënzes de l'ascil, menedes dantaldut da la Germania, l Iapan y la Talia.

La popolaziun zivila é stada vitima dla vera te persecuziuns, deportaziuns y bomabardamënc. Le Terzo
Reich â porté inant l’Olocaust por copé jö la popolaziun de etnia ebraica y na politica de
reorganisaziun etnica tl’Europa de zënter-ost che odô dant la deportaziun de deplü popolaziuns
slvades, di zingaindri y de düc chi che gnô conscidrá nemisc dl regim nazist o dla raza ariana.
Ala fin dla vera n’â l’Europa nia plü le primat politich-economich a livel mondial, che gnô surantut dai
Stac Unis d’America, che â la cuntraposiziun dl’Uniun Sovietica. Aladô dla gran desdruziun gaujada
dala vera él nasciü do la Conferënza de S.Francisco ai 26 de jügn dl 1945 l’Organisaziun dles Naziuns Unides (ONU).

## La Secunda Vera dl Monn tles valades ladines dles Dolomites

Tratan la Secunda Vera dl Monn n’ê les valades ladines nia plü scenar de fac de vera; gnanca la vera
zivila y le combatimënt partisan n’â trat ite daldöt le raiun ladin. Te vigni caje ne roâ tröc di cherdá sot
ales ermes nia plü a ciasa y tröc ê alalungia prijoniers de vera.

### Tomá y pordüs dles valades ladines dles Dolomites

|  |  |
| --- | --- |
| Gherdëna: | 203 morc |
| Val Badia: | 148 morc |
| Fodom: | 63 morc |
| Fascia: | 74 morc |
| Ampëz: | 44 danter morc y pordüs |
| Col: | 20 morc y 8 pordüs |

### Conflic ti raiuns ladins

Imajes dla Secunda Vera dl Monn
Cun l’ocupaziun dles provinzies de Balsan, Trënt y Belun da pert di Todësc ai 8 de setëmber dl 1943 y cun la creaziun dl “Raiun de Operaziun Alpenvorland” s’architâ l’emigraziun sforzada di optanc. Al gnô mené demez dai comuns i podestá fascisć y Ampëz y Fodom roâ indô pro la Provinzia de Balsan.
Danter i 32 Südtirolesc che ê gnüs copá tl atentat de Via Rasella a Roma nen êl ince sis de Ladins.
Deplü Ladins roâ ince ti ciamps de conzentramënt y al ê ince sté vitimes di nazisć sciöche Merch
Dapun de Badia, che gnô stlopeté dala SS ai 29 d’agost dl 1944 a Solaneres por avëi refodé le
joramënt a Hitler. Al ê ince gnü copé Engelbert Mahlknecht da S.Cristina, Vijo Alfreider d’Antermëia,
Emilio Palla d’Andrac y Sciandro Pitscheider de Badia. Dl 1944 â la SS stlopeté a Moena diesc porsones
che â ermes te ciasa.

Cuntra la fin dla vera él gnü a se le dé vendëtes danter i optanc por i Paisc Todësc y chi por la Talia. Na
spediziun de partisans belunesc â secuestré tröpes porsones aratades colaborazionistes di nazisć te
Gherdëna y te Badia, de chëres che cinch de Gherdëna ê gnüdes copades.
Les trupes americanes ocupâ ai 2 de má dl 1945 le “Raiun de Operaziun Alpenvorland” insciö che al
se roâ la vera tles valades ladines dles Dolomites.

## Plates colegades

* Storia

* Storia dles valades ladines dles Dolomites