Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tier

|  |  |
| --- | --- |
| **Articul per Ladin Gherdëina** |  |

Deplu sortes de tieres
N **tier** (gherdëina: *tier*, badiot: *tier*, fascian: *animèl*) ie - do la tlassificazion tlassica - n vester vivënt eterotrof, che se nurësc de sustanzes organiches. L tiermul tier reservun ncueicundì a vestri cumplesc y plurizelulèrs, scebën che n ebe giut cunscidrà i protozoères coche tieres unizelulèrs. Coche duc i vestri vivënc, à i tieres semiënc cun chëi che i forma na grupa omogenéa, tlameda spezia.

Tla tlassificazion filogenetica che en drova atuelmënter, ie l taxon di tieres (latin: Animalia) stà remplazà da chël di metazoères (latin: Metazoa) che vën definii coche organisms eucarioc plurizelulèrs, motils y eterotrofs.

Tla rujeneda de uni di, ntëndun cun "tieres" dantaldut tieres superiëures. Formes animeles sciche la sponges, i corai y la anemones de mer ne vën tl lingaz da uni di nia cunsciderei coche tieres, scebën che i feje pert dl rëni animel, coche per auter ënghe i umans.

Carateristighes genereles permët de tlassifië la spezies che viv te mbranciamënc (o bifurcazions):

* La sponges (latin: Porifera)
* I piëns (latin: Ctenophora)
* I urtiënc (latin: Cnidaria)
* I mutadëurs (latin: Ecdysozoa)
* I ierms plac(latin: Platyzoa)
* I locotrofozoèrs (latin: Lophotrochozoa)
* I deuterostomians (latin: Deuterostomia)

## Categories de tieres

Rana latastei
Cygnus olor
Giraffa camelopardalis rothschildi
Arothron stellatus
Bos taurus
Equus Przewalski
Oryctolagus cuniculus
Marmota marmota
Capra ibex
Garrulus glandarius
### Anfibes

* Beca
* Crot
* Lingiola

### Uciei

Tupa

### Mamifers

Flutra

### Retils

Lingiola
urbejidla

### Insec

* Eva
* Pavel
* Furmia

### Aranies

* Arani

### Tieres salveres ti raions ecuatoriei

* Afa

* Rinozerontids

* Elefanc

* Tigra

* Lion

* Girafa

* Camel

* Dromedar

* Zebra

* Gazela

### Pësc

* Balena
* Delfin

### Bestiam

* Vacia
* Ciaval
* Biescia
* Purcel
* Cioura
* Musciat
* Iarina y ial
* Alcia
* Huder

### Tieres de cësa

Cian

* Iat

### I tieres salveres dla Dolomites

* Muntagnola
* Rehl
* Cerf
* Ciamurc
* Stambëch
* Olp
* Tas
* Meder
* Belora
* Ial da Crotun
* Galeder
* Iarina de Munt
* Leo
* Lu

### I uciei dla Dolomites

Tl ambiënt naturel dla Dolomites iel deplu sortes de uciei. Danter chisc iel:

* Cornidla
* Corf
* Agacin
* Pich
* Cuch
* Giagiora
* Crecia dai brodi
* Agacia
* Mosena
* Lerjora
* Codaros
* Cassora
* Chimpl
* Finch
* Stidliz
* Spoz
* Lores
* Eguia
* Valtoi
* Filadrëssa
* Sporvel
* Poiana
* Düle
* Ciuita
* Udundra da sas

### Tieres morc ora

* Mammut

## Plates cunliedes

* Biologia

## Vocabolar dl ladin leterar

tier Ⓔ dtir. *tiεr* (EWD 7, 81) 6 1864 *tieres pl.* (VianUA,
JëntCunvënt1864:196)

gad. tier mar. tier Badia tier grd. tier fas. tier fod. tier amp. tier LD
tier

**s.m.** Ⓜ tiers

(gad. P/P 1966; V/P 1998;
DLS 2002, grd. G 1879; G 1923; L 1933; F 2002; DLS 2002,
fod. Pe 1973; DLS 2002, LD DLS 2002)
# Mamifer

I mamifers é na sort de tiers vertebrá che alatëia sü pici. Pro i mamifers alda ca. 5.500 sortes atuales, danter chi che la balëna blea é le plü gran sciöche dimenjiuns y pëis.

I mamifers é da ciafé sön düc i continënc.

Danter i mamifers te nüsc raiuns él vaces, ciavai, cians, giac, rehli, cerfs, lous, tasc, olps, loi.

L rehl ie n mamifer