# Pagina prinçipâ

**Benvegnûo in sciâ Wikipedia Lìgure, l'enciclopedîa lìbera scrîta con l'agiùtto de tùtti!**

Ancheu, a-i 11 de zùgno do 2026, a Wikipedia in ligure a gh'à **11 542** articoli.

 **Nêuve pàgineÙrtimi cangiamentiPòrtego da comunitæCommunity portalO WikipediànWikivivagnaStatìstichePàgina abrétioSféuggia e pàgine**

Antîga càrta giögràfica da Ligùria do Steva Bonsignori, 1578

### Danne, se ti peu, 'na man. Metti e teu conoscénse a-o serviçio de tùtti, ponn-i a teu pasción a-o serviçio da coltûa e de tradiçioìn lìguri!

Se no ti sæ donde comensâ, vanni a 'miâ e vôxe de bâze, e pàgine domandæ ò che donque i abòssi.

Se ti gh'é de bezéugno de 'n vocabolâio, chi gh'é:

TIG italiàn-zenéize / zenéize-italiàn

DEIZE Diçionäio elettrònico italian-zeneise

Grande diçionâio do zenéize

Vocabolâio genovés-español / español-genovés

Diçionâio monegàsco

Vôxe moderne do conputer in zenéize

Versción digitâle Diçionâi do Cazàssa e de l'Oliviêri (zeneize-italian)

Vocabolâio zeneize-italiàn de l'Universcitæ de Innsbruck (BETA)

**Elénco conpléto di diçionâi**

E raxoin da creaçión de 'na **Wikipedia Lìgure** son a conservaçión e a difuxón de parlæ lìguri, tramite a stezûa de 'n'enciclopedia quante ciù conpleta poscìbile. A grafîa do lìgure a l'é difiçile e gh'é diverse schêue de penscêo, e ciù e gente passan o tenpo a ratelâ, ciù a léngoa a vegne ascordâ. Mêgio scrîve in vinti mainêe despægie che vedde a léngoa moî; alôa scrîvi, no sôlo de Zêna e da Ligùria ma de tùtto, perchè a léngoa de niâtri a se peu deuviâ pe tùtte e cöse!

**Mi pàrlo a mæ léngoa preferîa perché o l’é quéllo che mi són. Mostrémmo a-i nòstri fìggi a nòstra léngoa preferîa, perché voémmo che sàcian chi són.(Christine Johnson, ançiànn-a do grùppo Tohono O’odham, peleróssa d’América, 2002 - Tèsto tradûto da-o Rîco Carlini)*

Gramàtica · Goìdda fondamentâle · Domande Fæte de Sovente (FAQ) · Cómme registrâse · Pòrtego da comunitæ · Donaçion

  **Ìndice**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Scénse Matemàtiche e Naturâli**
Astronomîa - Biologîa - Chìmica - Fìxica - Matemàtica - Scénse da Tæra - Statìstica |
|  | **Coltûa e Àrte fìnn-e**
Architetûa - Cîne - Letiatûa - Mûxica - Pitûa - Poexîa - Scultûa - Tiâtro |
|  | **Scénse sociâli e filozofîa**
Antropologîa - Archiologîa - Conoscénsa e Inprendiménto - Dirìtto - Economîa - Filozofîa - Giögrafîa - Lengoìstega - Mitologîa - Polìtica - Psicolögîa - Religión - Sòciologîa - Stöia |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Àrte e Scénse aplichæ**
Agricoltûa - Architetûa - Comunicaçión - Informàtica - Mêxìnn-a - Tecnologîa - Traspòrti |
|  | **Socjêtæ e Demôa**
Cuxìnn-a - Internétte - Spòrt - Turìsmo - Zêughi |
|  | **Ìndichi**
Biografîe - Órdine arfabético pe tìtolo - Cronologîa - Cómme se fâ? - Cöse da fâ - Ligùria - Pàgine co-e variànte lìguri |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   **Comme agiutâ a Wikipedia ligure**

Sôlo 'n pâ de régole:
1. Questo o l'é o spaçio de tùtti, rispétilo! No deuviâlo pe fâ publicitæ, pe fâ polémica.
2. A Wikipedia a l'é neotrale, çerca de scrîve di fæti, no di penscêi!
3. Se ti pêu, metti i riferimenti de cöse che ti scrîvi.
4. Se no ti sæ donde inandiâte, ti pêu amiâ e vôxe de bâze.
5. Se ti peu, segóndo a variante lengoìstica che ti adêuvi, méttighe un de questi *templates* in çimma a-o têu artìcolo.

Chi o gh'é l'elénco de quarchedùn de sti chi:

|  |  |
| --- | --- |
| **ZE** |  |
|  | **{{Zeneize}}{{Grafîa ofiçiâ}}** · **{{Grafia unitäia}}** |
|  |
| **SV** |  | **AR** |  |
| **{{Savuneize}}** | **{{Arbenganese}}** |
|  |
| **SP** |  | **TB** |  |
| **{{Spezin}}** | **{{Tabarchin}}** |
|  |
| **VE** |  | **MC** |  |
| **{{Ventemigliusu}}** | **{{Munegascu}}** |
|  |
| **NV** |  | **BF** |  |
| **{{Nuvaize}}** | **{{Bunifazzin}}** |
| **UL** |  | **AJ** |  |
| **{{Ulmioš-cu}}** | **{{Aghjaccinu}}** |
|  |
| **VB** |  | **BR** |  |
| **{{Dra Burnia}}** | **{{Brigašc}}** |
|  |

 **Amîa a polìtica in sciâ léngoaVànni a-e pàgine co-e variànte lìguriUrtime pagine**

Baxìlica de San Vitû (Arbenga) -
Soçiêtæ -
Metàllo -
Scritûa -
Fêugo -
Parocchie d'a diocexi de Sann-a-Noi -
Diocexi de Sann-a-Noi -
San Prospu (Camuggi) -
Preistöia -
San Fertuzu (Camuggi) -
Viturii -
Àrea Marina Prutètta "Îzua de Berzezzi" -
Ôtri -
Sport Club Ligorna 1922 -
Giaö -
Energîa -
Proteìnn-a -
Näve (tipu de bärcu) -
Càncou -
Camuggi FC -
Scindici de Camuggi -
Gexe de Camuggi -
Culoumbu Gajòun -
Gexa de Sant'Andrea (U Pöżżu, Barestin)  -
Caterina Accame (barcu, 1889) -
Farchi -
Emanuele Accame -
Coppa Italia Dilettanti Liguria -
Eccellensa Liguria -
Camuggi -
Suvrintendènsa Archeulugìa, Belle Arte e Paesaggiu pe'a Ligü(r)ia -
Punte de Prìa (Sann-a) -
Punte Russu (Arbenga) -
Léngoe de l'Itàlia -
Léngoe itàliche -
Diciaraçión universâle di dirìtti umâni -
Léngoa lionéize -
Civicu Müseu du Mà Gio Bono Ferrari (Camuggi) -
Müseu Archeulogicu de Camuggi -
Bibliuteca Civica Niccolò Cuneo (Camuggi) -
San Ve(r)àn de Cavaillon -
Vìlla D'Aste -
San Martìn de Tours -
Ürtima ciunba -
Dipartimentu de Muntenötte -
Ligüre d'l'Ultrezuvu d'Punainte -
Munsu -
Ezöpo zenéize -
Cašté ed Cazótu -
Emma Daumas -
Castê de Castrevegliu -
Gioanìn Cazàssa -
Olma d'l Gṛoi -
Gexia d'Noštřa Scignuřa Asounta (Uô) -
Zubgòssi -
A sanfornia zeneize -
Viegni -
Baxìlica de Nòstra Scignóra Asónta -
Fascismo -
Gypaetus barbatus -
Colònna infâme de Ciasétta Caviglia -
Gyps rueppelli -
Vaìn -
Dialetu uaröxiu -
Còlla du Trabichettu  -
Cumitàu d'Arbenga -
Vallâ da Laguæa -
Vultur gryphus -
Gioan Battista -
Freirîgo Gàzzo -
"Dògma" çentrâle da biologîa molecolâ -
DNA -
Municipium -
Carpe -
Aegypius monachus -
Pruvinsa d'Arbenga -
Bîgo (Zêna) -
Pàppa Lión XIV -
Bande(r)a d'Arbenga -
Edoardo Bennato -
Museo d'arte orientale do Edoardo Chiossone -
Ezio Dolla -
Virgilio Fedi

  **Da leze**

|  |  |
| --- | --- |
| **ZE** | Sta pagina a l'é scrita in **zeneise**, segondo a **grafia unitäia** |

A **cirolla** (dita ascì **ciammachinze**) o l'é un zeugo de carte tradiçionâ da Liguria e do Basso Piemonte (scrito *Cirulla* inte grafìe de l'Otrazôvo).
A l'é unna variante da sgobba, da-a quæ a se distingue pe-a seu vivessa e o ritmo de partie, pe l'inversâ do pontezzo e l'influensa do fattô fortuña, ch'o l'ammerma a differensa de livello tra i zugoei esperti e i prinçipianti.
Carte zeneixi
Regole
A cirolla a l'é zugâ con un masso da 40 carte, pe-o sòlito un masso zeneise. E carte van da l'asso a-o sette ciù o sbiro, a dònna e l'òmmo, inte quattro merse de coppe **♥**, dinæ **♦**, spoæ **♠** e scioî **♣**. Se peu zugâ inta doî, inta trei ò inta quattro (into quæ caxo i zugoei assettæ de fronte zeugan in cobbia).
Pe-a primma man o massê o l'é çernuo à caxo, e pe quelle apreuvo o ròllo de massê o va into senso de ragge do releuio. O massê o remescia e carte e o ê fa coppâ da-o zugou a-a seu drita. Dapeu o dà træ carte coverte à ognidun di zugoei, e quattro descoverte in sciâ töa. Se inte quattro carte in sciâ töa gh'é doî asci, a man a vâ à monte. I zugoei, à comensâ da quello a-a manciña do massê e dapeu into senso conträio a-e ragge do releuio, zeugan unna carta pe vòtta co-o fin de acciappâ de carte tra quelle in sciâ töa. E carte acciappæ en misse coverte vexin a-o zugou ch'o ê à piggiæ. Quande tutti i zugoei an finio e træ carte in man, o massê ...
Lêzi a vôxe

  **Progetto WikifræE âtre Wikipedie regionâli in Eoröpa**: Alemannisch - Arpitan - Boarish - Català - Corsu - Emiliàn e Rumagnòl - Furlan - Galego - Italiano - Latina - Lìgure - Lumbaart - Malti - Nnapulitano - Occitan - Piemontèis - Rumantsch - Sardu - Sicilianu - Slovenščina - Tarandíne - Vèneto - Sassaresu (*progetto de preuva*) - Säggssch (*progetto de preuva*)

 |      |   **O mòddo de dîMazzu orturân, assé pâja e pocu gran*
 **Vôxe in vedrìnn-a**
O Nêuvo Testamento in Léngoa Zenéize
*I Evangêi e i Atti di Apòstoli*, tradûto in zenéize da Enrico (Rîco) Carlini into 2019 e publicòu da ERGA into 2022, o l'é 'na prîa miliâre da leteratûa mondiâle.
Lêzi a vôxe
Lêzi chi i prìmmi tréi capìtoli de l'Evangêio segóndo Gioâne (in costruçion in sciâ Wiki Wivagna)

---

**Mozilla Firefox** (conosciûo senpliceménte cómme **Firefox**) o l'é un navegatô web lìbero e multipiatafórma, mantegnûo da Mozilla Foundation. O l'é nasciûo into 2002 co-o nómme "Phoenix" da-i ménbri da comunitæ Mozilla che voéivan un navegatô stand-alone ciù spedîo do ragrupamento Mozilla Application Suite.
Lêzi a vôxe
**Ancheu o zenéize o l’é a prìmma léngoa regionâle ch’a l’é ‘na léngoa ofiçiâ de Firefox!** Ti peu descaregâ a versción conplêta (pe Windows, Linux, Mac/OS) ò ti peu instalâ i language packs che servan a cangiâ a léngoa do teu navegatô in zenéize. Firefox o l'é in navegatô pe internet da Fondaçion Mozilla co-a sorgénte avèrta.
Gh'é 'na versción in zenéize do programma che ti peu atrovâ a l'indirìsso:
A vórpe de fêugo
Se ti gh'é di problêmi tecnichi, ti peu provâ ascì a anâ a-o link  e çercâ a versción ciamâ Ligurian/lìgure.

---

Ř'**imnu munegascu** o **inu munegascu;** a segunda forma è achela çernüa da u palatu, (ün françese: *Hymne monégasque*: ün lìguřu: *Inno monegasco*), ciamàu tambèn **A Marcia de Mùnegu** (ün françese: *La Marche de Monaco*; ün ligüřu: *A marcia de Mónego*), **Ària Naçiunale de Mùnegu** (ün françese: *Air national de Monaco*; ün liguřu: *Âia naçionale de Mónego*) o **Marcia Naçiunale d'i Lealisti** (ün françese: *Marche Nationale des Loyalistes*; ün liguřu: *Marcia Naçionale di Lealisti*), ë ř'imnu naçiunale d'u Prinçipatu de Mùnegu.
Scritu ünt'u XIXeme sèculu da Teufilu Bellando Castru e pœi mudificàu da ciü artisti, ë *de facto* u sulu imnu naçiunale au mundu ünt'üna variante d'a lengua ligüřa.
*Riternelu:*
Despoei tugiù sciü d'u nostru paise
Se ride au ventu, u meme pavayùn
Despoei tugiù a curù russa e gianca
E stà l'emblema, d'a nostra libertà
Grandi e i piciui, l'an sempre respetà
Lêzi a vôxe
  **Âtri progètti in lìgure**

Tra i progètti in léngoa lìgure òspitæ da-a Wikimedia Foundation no gh'é sôlo a Wikipedia, ma con l'agiùtto de viâtri o se pêu fâ de ciù!

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikivivàgna** Bibliotêca de òpie za publicæ |
|  | **Wikiçionâio (beta)** O diçionâio lìbero |

Novitæ inta **Wikivivàgna**

Luigi Michê Pedevilla, A Colombiade, Zena, Stampaja Surdo-Mutti, 1870
Luigi Michê Pedevilla, A Colombiade, Zena, Stampaja Surdo-Mutti, 1870
Gian Giacomo Cavallo, Applauzo de Zena, Zena, Præ Beneito Guascho, 1653
Martin Piaggio, Chiaravalle Genovese Per l'Anno 1834, Zena, Stampaja Pellas, 1834
Luiggi Perseuggio, I pastoî a-o presepio (wiki), Zena, Gio Fassicomo e Scotti, 1897
Ubardo Mazin, Carlevà, A Speza, F. Matuella, 1891

 |