Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Belasting (fiscaal)

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Ónger **belasting** wuuertj 'n algemein verplichdje betaling ane euverheid door e rechssubjèk verstange, wotaengeneuver gein individueel prestaasje van die euverheid aan det rechssubjèk steitj. Belastinge waere gehóffen op gróndj van 'n wèt ('t zoeageneump legaliteitsbeginsel, neergelag in artikel 104 vanne Gróndjwèt). Wen taengeneuver de betaling waal 'n individueel prestaasje vanne euverheid aan 't rechssubjèk steitj, den sprèk me van 'n retributie. Algemeinder sprèk me ouch euver 'n höffing.

Me maak 'n óngersjied tösse direkte en indirekte belastinge.
# Zèsde iew

viefde iew - **zèsde iew** - zevende iew
De **zèsde iew** is 'n iew in de christeleke jaortèlling die leep vaan 501 tot en mèt 600. In Wes-Europa waor 't deil vaan de 'duuster iewe': nao de Groete Volksverhuizinge waor 't Wes-Romeins Riek ingestort en euveral maakde Germaonse keuninkrieke de deens oet. Väöl daovaan waore wel al gekeerstend. 't Byzantijns Riek góng zjus door 'n groete bleujperiode; 't deeg zelfs poginge 't Weste trök te vereuvere. Dit Riek veurde diverse oorloge mèt 't Perzisch Sassanideriek. China góng door 'nen tied vaan politiek oonras, meh bleujde cultureel wel op. Aon 't ind vaan d'n iew zörgde de Suidynastie weer eve veur einheid. Indië woort gedomineerd door 't Guptariek, wie dat ouch de iew daoveur al zoe waor. In Midde-Amerika bleujde de Mayacultuur.

## Groete gebäörtenisse

* 507: Nao de slaag bij Vouillé verluis 't Visigotisch Riek 't gebeed benoorde de Pyreneeë aon de Fraanke.
* ca. 507: De Salische wèt weurt op sjrif gestèld (meugelek iejer).
* 511: Nao d'n doed vaan keuning Clovis weurt 't Frankisch Riek verdeild; de res vaan d'n iew zal 't gein einheid vörme.
* 526-32: Iberischen Oorlog in Georgië tössen 't Byzantijns Riek en Perzië.
* 534: De Byzantijnse generaol Belisarius versleit 't Vandaols Riek en lijf 't in.
* 535-54: Keizer Justinianus probeert noe ouch Italië trök te pakke. Dat lök oetindelek mer deils: heer oonderwerp 't Ostrogotisch Riek, meh neet de Longobarde.
* 536: 'ne Völkaonwinter zörg in groete deile vaan de wereld veur wanougste.
* 540-62: Lazischen oorlog tösse 't Byzantijns Riek en Perzië, ouch um de controle vaan Georgië. Oetindelek indeg 'r oonbeslis.
* ca. 550: De stad Teotihuacan weurt nao iewelange bleuj gebrandsjat en verlaote.
* 589: Keizer Sui Wendi vereineg veur 't iers in langen tied China weer.

## Religie

* 553: Twiede Concilie vaan Constantinopel
* 589: 't Visigotisch Riek, tot daan touw Ariaons, nump officieel 't katholicisme aon.

## Kuns

## Persoene

### Voorste

* Chosrow I
* Clovis
* Gregorius I
* Justinianus de Groete
* Kavad I
* Sui Wendi
* Theodorik de Groete

### Gelierde

* Leander vaan Sevilla

### Kunstenere

## Jaore

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jaore 500 | 501 | 502 | 503 | 504 | 505 | 506 | 507 | 508 | 509 | 510 |
| Jaore 510 | 511 | 512 | 513 | 514 | 515 | 516 | 517 | 518 | 519 | 520 |
| Jaore 520 | 521 | 522 | 523 | 524 | 525 | 526 | 527 | 528 | 529 | 530 |
| Jaore 530 | 531 | 532 | 533 | 534 | 535 | 536 | 537 | 538 | 539 | 540 |
| Jaore 540 | 541 | 542 | 543 | 544 | 545 | 546 | 547 | 548 | 549 | 550 |
| Jaore 550 | 551 | 552 | 553 | 554 | 555 | 556 | 557 | 558 | 559 | 560 |
| Jaore 560 | 561 | 562 | 563 | 564 | 565 | 566 | 567 | 568 | 569 | 570 |
| Jaore 570 | 571 | 572 | 573 | 574 | 575 | 576 | 577 | 578 | 579 | 580 |
| Jaore 580 | 581 | 582 | 583 | 584 | 585 | 586 | 587 | 588 | 589 | 590 |
| Jaore 590 | 591 | 592 | 593 | 594 | 595 | 596 | 597 | 598 | 599 | 600 |
# Oktober

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

|  |
| --- |
| sep - **oktober** - nov |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   | >> |

**Oktober** ies de tiènde maond van 't jaor in de Gregoriaanse kalender en haet 31 daag. De naam kump van 't Latiense *oct* veur *ach*. Oktober waor de achste maond van 't jaor, umdat bie de Romeine 't jaor in mièrt begoes. Umdat in oktober de klok weurt umgezat van zomertied nao wintertied ies oktober óndanks zien 31 daag toch de langste maond van 't jaor.

### Trivia

* Oud-Nederlandse naam: de *Wijnmaand*. De droeveplök vingk meistal plaats in deze wienmaond.
* Romeinse naam: *October*
* Juudse naam: *Maresjiwan*
* De sjterrebeelde veur oktober zint Waegsjaal en Sjorpioen
* Oktober begint op dezelfde daag van de week es januari, behalve in sjrikkeljaore.
* de "Sint Ursula of ouwwieverzomer" ies 'n periode in dees maond van 12 sjoan daag.
* Op 1 oktober woort vreuger de pach betaald.
* 1 oktober ies ouch ‘t fiès van Sintermies (Remigius). Diet waor ‘ne biesjop in Reims (Frankriek).

## Heilegedaag

Oktober oet de *Très Riches Heures du duc de Berry*
1. H. Theresia van 't kind Zjezus
2. HH. Ingelbewoerders
3. HH. Ewalde
4. H. Franciscus van Assisi
5. ?
6. H. Bruno
7. H. Maria van de Rozekrans
8. ?
9. H. Dionysius
10. HH. Cassius en Florentius
11. H. Gommarus van Lier
12. Z. Joaõ Bosco Burnier
13. H. Geraldus van Aurillac
14. H. Callistus I
15. H. Theresia van Avila
16. H. Hedwig
17. H. Ignatius van Antiochië en Margaretha Maria Alacoque
18. H. Lucas
19. HH. Johannes de Brébeuf en Isaac Jogues
20. H. Wendelinus van Trier
21. H. Ursula
22. ?
23. H. Johannes de Capistrano
24. H. Antonius Maria Claret
25. HH. Crispin en Crispinianus
26. ?
27. ?
28. HH. Simon (apostel) en Judas (apostel)
29. ?
30. H. Foillan
31. H. Wolfgang van Regensburg

| Daag van de waek |
| --- |
| jannewarie - fibberwarie - miert - april - mei - juni - juli - augustus - september - oktober - november - december |
# 1950

1947 - 1948 - 1949 - 1950 - 1951 - 1952 - 1953
**1950** (MCML) waor e gewoen jaor wat begós mit zondig op de Gregoriaanse kalender.

## Gebeurtenisse

* 20 januari - 't Ènj van 't keloniale tiedperk veur Suriname.
* 26 januari - India ónaafhenkelik.
* 8 mei - Veenliek de *Maan va Tollund* gevónje in Daenemark.
* 25 juni - Begin van de Koreaansen Oorlog.
* 6 juli - Uruguay wint de 't Wereldvootbalkampioensjap.
* 16 augustus - Jean Duvieusart traet truuk es premier van 't Belsj; Joseph Phollen volg häöm op.
* 18 augustus - De Belzje politicus Julien Lahaut weurt vermaord.

Datum neet bekaant

* De Belzje keuning Leopold III betrèk weer zien paleis in Lake.
* Europees Verdraag väor de Rechte van de Miens geteikend
* Gerard Kuiper sjtèlt de middelien van de dwergplaneet Pluto vas op circa 6000 kilomaeter.

### Nobelprieze

* **Natuurkunde**: Cecil Frank Powell "um zien oontwikkeling vaan de fotografische studiemethode vaan nucleair percesse en zien oontdèkkinge umtrint mesone door dees methode."
* **Sjemie**: Otto Diels en Kurt Adler "um hun oontdèkkinge en de oontwikkeling vaan de alkadieensynthese."
* **Geneeskunde**: Philip Showalter Hench, Edward Calvin Kendall, Tadeusz Reichstein "um hun oontdèkkinge umtrint de hormone in de bijneersjèl, hun structuur en hun biologische effekte."
* **Literatuur**: Bertrand Russell "es erkinning veur zien aofwisselende en belaankrieke gesjrifte boe-in heer pleit veur minseleke ideaole en vrijheid vaan gewete."
* **Vrei**: Ralph Bunche, "professor aon de Harvard-universiteit, directeur vaan de divisie Trusteeship bij de Vereinegde Naties, bemiddeler in Palestina in 1948."

### Maan vaan 't Jaor

D'n Amerikaanse soldaot

## Gebore

* 8 januari - Jos Hermens, Nederlandse sportmanager en veurmalig atleet
* 11 januari - Theu Boermans, Nederlandse sjriever en aktäör
* 14 februari - Raymond van het Groenewoud, Belzje zenger
* 10 fibberwarie - Camille Oostwegel, Limburgse óndernummer in de horecabranche
* 6 miert - Ann Philipsen, Limburgse sjriefster
* 14 april - Péter Esterházy, Hongaarse sjriever
* 13 mei - Stevie Wonder, Amerikaanse zenger
* 24 juni - Leon Frissen, gouvernäör van Nederlands Limburg
* 17 juli - Derek de Lint, Nederlandse aktäör
* 30 juli - Wim De Craene, Belzje zenger
* 6 augustus - Edwin Kroll, Nederlandse televisiewaerman
* 17 september - Narendra Modi, Indiase politicus
* 21 september - Bill Murray, Amerikaanse aktäör
* 10 oktober - Peter Jan Rens, Nederlandse aktäör en presentator
* 19 oktober - Theo Engelen, Nederlandse sjriever

## Gesjtorve

* 21 januari - George Orwell (46), Ingelse sjriever
* 3 april - Kurt Weill (50), Duutsj-Amerikaanse componis
* 2 november - George Bernard Shaw (94), Ierse sjriever

## Films

* The Asphalt Jungle
* Rashomon
* Winchester '73
* Rio Grande
* All About Eve
* Sunset Blvd.
* Los Olvidados
* In A Lonely Place
# Michail Gorbatsjov

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Gorbatsjov in 1986.
**Michail Sergejevitsj Gorbatsjov** (Róssisch: *Михаил Сергеевич Горбачёв*; gebaoren op 2 mieërt 1931, gestorven op 30 augustus 2022) waas 'nen invloodrieke Róssische politieker vanne Sovjetunie. Ónger zien politisch leiersjap is 't politiek, sociaal en economisch landjsjap vanne Sovjetunie drastisch verangerdj; de mechtige Communistische Partie vanne Sovjet-Unie die 't landj mieër es seventig jaor mit iezere voes haw regeerdj verloor in zès jaor tied zie gezag en 't landj koom in nuuj politisch en economisch vaarwater terech.

Tiejes zien amb es secretaris-generaal van 't Centraal Committee (1985-1990) en prizzendènt vanne Sovjetunie (1990-1991) introduceerdje d'r twieë nuuj vörm aan beleid"" *glasnost* ("aopenheid") en *perestrojka* ("herstrukturering"). Mit glasnost goof Gorbatsjov óngekandje vrieheid van spraeke; perestrojka waas veur 't politisch stèlsel te democratiseren enne burocratische, ónproduktieve economie te verbaetere door vriej mert in te veure.

Dore verangeringe die d'r inveurdje inne Sovjetunie verangerdje de ganse werreld. De supermachsverhajinge versjuufdje naodet de Kaje Krieg aafleep, de waopewèdloup aafbremsdje, de geopolitische kaart van Europa verangerdje door 't oetereinvalle van versjillige lenjer enne val vanne Berliense Moer enne vereiniging van Duutsjlandj. Ónger zienen opvölger, Boris Jeltsin, veel de Sovjetunie oeterein en takeldje 't communisme aaf.

In 1990 kreeg Gorbatsjov de Nobelpries veure Vraej.
# Lóch

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Mit **loch** wuuertj 't gaasmingsel gemèndj inne ungelste laoge vannen dampkrink.

## Samestèlling

De lóch oppe aerd besteitj veur zoeaget 78% oet stikstofgaas en 21% oet zoerstofgaas. Daonaeve (resterendj 1%) bevatj lóch spaore van aedelgase, 'n sterk wusselendje wieväölheid waterdamp (0,7%) en kaolstofgaas, det ouch in wieväölheid sterk kan wussele. Inne boetelóch waas de wieväölheid kaolstofdioxied óngevieër 0,03%, binnen 'n weuning kan dit, wen d'r gestaok of gekaok wuuertj, väöl hoeager zeen. Door hoeager weltwiej concentraties versterk dit gaas 't breujkaseffèk oppe aerd. Saere industrieel revolutie is de concentratie toegenómme van óngevieër 0,03% nao noe bao 0,04% (óngeveer 395 ppmv).

De samestèlling vanne lóch varieertj mitte huuegdje. Ómdet stikstof (massagetal 14) minder waog es zoerstof (massagetal 16) is op groeater huuefdje verhajingsgewies minder zoerstof aanwaezig.

Druueg lóch (die dus weining waterdamp bevatj) is 'nen hieël goje wurmdjeisolater en haet ouch 'n lieëg wurmdjecapaciteit. Daoróm wuuertj druueg lóch gebroek in döbbel glaas veur 't isolere van geboewe.

Ómgaeve door druueg lóch kan 'ne miens den ouch de hieël hoeag temperaturen in 'ne sauna doorstaon. De persoean geitj waal hieël sterk zweite, meh doordet 't zweit inne druueg, heite lóch snel verdamp keultj de hoed aaf en wuuertj de persoean neet snel euververhit.
# 1312

1309 - 1310 - 1311 - **1312** - 1313 - 1314 - 1315
**1312** (MCCCXII) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne zaoterdag op de Juliaanse kalender.

## Gebeurtenisse

* aprèl: Paus Clemens V oontbint gedwonge de Tempeleers. Mèt 't ind vaan de Kruustochte zien ze euverbojeg gewore; daobij woorte ze geplaog door corruptie.
* 15 juni - In de slaag bij Rozgony versleit keuning Sjarel I vaan Hongarije de maander vaan paladijn Amadeus Aba.
* 29 juni - Hendrik VII weurt tot keizer vaan 't Heileg Roems Riek gekroend. De kroening gebäört in 't Paleis vaan de Lateraone, umtot de Pieterskèrk door Romeinse tegestanders vaan de keizer weurt bezat.
* 27 september - In Braobant weurt de Käör vaan Kortenberg geteikend, die de börgers vaan 't distrik oetgebreide rechte gief en in de opriechting vaan e parlemint veurzuut.
* 31 oktober - Keizer Hendrik VII weurt gedwoonge aof te zien vaan zien campagne tege Florence.
* 4 december - Reinoud I van Gelder trèk de stadsrechte van Mofert in en velieënt tegeliekertied nuje stadsrechte aan Mofert.

datum oonbekind
* De Orde vaan Sint-Jan, sinds kort op Rhodos gevesteg, versleit 'n Turkse vloot in de slaag bij Amorgos.
* 't Belag vaan Rostock begint.
* De Genuesen oontdèkkingsreizeger Lancelotto Malocello lant op Lanzarote en verblijf dao twie maond.
* Mansa Musa kump aon de mach in 't Maliriek (oongeveer).
* Öljaitü vaan 't Il-Khanaot vèlt Syrië binne meh trèk ziech astrein trök. Heimèt kump 'n ind aon de Mongoolse invalle in 't Midde-Ooste.

## Gebore

* 13 november - Eduard III vaan Ingeland (gestorve 1377)

datum oonbekind
* Wöllem II vaan Athene (gestorve 1338)

## Gestorve

* 13 mei - Theobald II vaan Lotharinge (48-49)
* 19 juni - Pierre Gaveston, gunsteling vaan keuning Eduard II vaan Ingeland (27-28)
* 27 augustus - Arthur II vaan Bretagne (51)
* 7 september - Ferdinand IV vaan Castilië (26)
* 27 oktober - Jan II vaan Braobant (37)
* 6 november - Z. Christina vaan Stómmele, Rijnlandse mystica (70)
* 9 november - Otto III vaan Beiere (51)

datum oonbekind
* Toqta, khan vaan de Gouwe Horde (ca. 42)
* Zayn al-Din al-Amidi, Koerdisch-Arabische gelierde
# Piano

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Steinwaypiano, model D-274, 'ne väölgebruukde konzèrvleugel.
De **piano** is e snaorinstrumint wat weurt bespäöld door middel vaan e klaveer. De tósje vaan 't klaveer zien verboonde mèt hamers die de snaore aonsloon, zoetot de speuler de sterkde vaan de toen direk kin regele. Hei-aon daank 't instrumint ziene naom, dee 'n verkorting is vaan *pianoforte* (Italiaons veur 'zach-hel'). Bij 't loslaote vaan de tósj weurt de snaor in de regel gedemp. In de indeiling vaan Hornborstel-Sachs vèlt de piano oonder aofdeiling 33.8: snaorinstruminte die gein harpe of citers zien en mèt e klaveer weure bespäöld.

De piano is in 1700 oetgevoonde door d'n Italiaon Bartolomeo Cristofori en heet es direkte veurgengers 't klavecimbel en 't klavichord. 't Zouw evels nog jaore dore ietot 't instrumint veuj aon de groond kraog, en pas in de twiede hèlf vaan d'n achtienden iew won de piano 't defintief. De gansen achtienden iew en e groet deil vaan de negentienden iew woorte diverse technische veranderinge aon 't instrumint aongebrach, boebij 't volume groeter woort en d'n umvaank touwnaom tot oetindelek zeve octave en 'n klein terts (88 tósje). Pas nao 1850, wie de Amerikaanse firma Steinway & Sons ziene vleugel op de merret bringk, geit ein typ piano de merret euverheerse. In deenzelfden iew kump neve de vleugelpiano ouch de pianino op: e gojekouper en compacter model wat bij väöl lui in de kamer kump te stoon. In de late twintegsten iew koume ouch illektronische surrogaote op de merret.

De piano is presint, dèks zelfs euverheersend, in hiel väöl westerse meziekstijle, boe oonder de klassieke meziek (zuug ouch klaveermeziek), d'n amusemintsmeziek/salonmeziek, de jazz en de popmeziek, zoewel es solo-instrumint wie ouch veur akkoordbegeleiing. Ouch weure stökker mèt groeter bezètting dèks veur piano gearrangeerd, es die groete bezètting neet besjikbaar is (beveurbeeld in werke veur koer en orkes, boe de piano bij rippetities 't orkes vervingk). Mieljoene lui op de wereld lieren 't instrumint, dèks es keend, speule.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Nederlandse Taalunie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De **Nederlandse Taalunie** (*NTU*; Limbörgs: **Neerlandse Taolunie**) is d'n taolraod en 'n kinnesinstèlling veur de Nederlandse taol. Ze woort opgeriech in 1980 door de euverhede vaan Nederland en Belsj mèt es buut um 'n gemeinsjappeleke polletiek te vörme veur 'ne standaard in de Nederlandse taol in Nederland, Vlaondere en Suriname. Op väöl gebede gief 't allewijl neet allein inspraok veur de Nederlandse, Belzje en Surinaomse partije mer ouch veur de partije vaan Caribisch Nederland. De NTU weurt veur 't groetste gedeilte geleid door de oonderwiesministers vaan de drei bovegeneumde len.

Op force vaan dees unie is 't ouch juridisch klaorder gewore in Belsj tot Vlaoms gein oonaofhaankeleke taol is.

## Oetbreiing

Suriname ratificeerde zien deilnaome aon de NTU in 2004, wijl Carabisch Nederland dat doog in 2007. Mèt de oonaofhaankeleksverklaoringe vaan Curaçao en Aruba, woorte die twie achterein lid in 2011 en 2013.

In 2010 leet Zuid-Afrika in 'n intentieverklaoring in Brögke weite tot 't land ouch lid zou wille weure. Indirek woort heibij touwgegeve door de Zuidafrikaonse regiering tot Afrikaons 'n Nederlandse dochtertaol is. De nui regiering leet ziech evels in 2014 bejaomere euver dees beslissing boenao 't land ziech tröktrok oet gesprekke euver meugelek lidmaotssjap.

## Grammatica en spelling

Dees taolunie gief oonder aander 't in de Benelux zoe bekènde *Groene Boekje* (*Greun Beukske*) oet, boevaan de ierste variant in 1865 versjeen oonder de naom *Spelling der Nederlandsche taal*. Dit handbook riech ziech op de spelling en grammatica vaan de Nederlandse taol en 't weurt in Belsj, Nederland en Suriname in alle officieel contekste gebruuk es 't handves veur 't sjrieve vaan 't Nederlands. In 2005 goof 't 'n hernuide variant. 't Gief 'n traditie tot de Nederlandse Taalunie eder decennium zoe'e "beukske" oetgief. In 2008 leet dees taolunie evels weite tot 't gein nui herziening zou geve in 2015. Of 't wel 'n nui oetveuring zou geve in 2025 waor toen nog neet bekind.
# 1677

1674 - 1675 - 1676 - **1677** - 1678 - 1679 - 1680
## Gebäörtenisse

* 10 mei - Sintervaos weurt veur de ierste kier door Mestreech gedrage via 'n umgaank, dat zaw de volgende kier pas in 1932 zien
* 12 december - Commandeur Jacob Binckes sjneuvelt biej de Tweëde Sjlaag biej Tobago taenge eine Franse aanval, naodat hae eërder taenge hun biej de Eësjte Sjlaag biej Tobago op 3 mieërt ein sjtrategische euverwinning behaolde

## Gesjtorve

* 18 jannewarie - Jan van Riebeeck (57), sjtichter van de eësjte Europese kolonie in Zuid-Afrika
* 21 fibberwarie - Baruch Spinoza (44), Nederlandse filosoof
# 1778

1775 - 1776 - 1777 - **1778** - 1779 - 1780 - 1781
## Gebäörtenisse

* 3 augustus - 't Operageboew La Scala in Milaan wirt geäöpend mèt ein opveuring van Salieri's opera *L'Europa riconosciutta*.
* 18 oktober - 't Frans garnizoen van Pondicherry geuf zich euver aan de Britte.
* Oprichting in Haarlem van 't Teylers museum, noe 't awtste Nederlandse museum.
* Door indieking en versjtrekking van, de langs de Maasoever loupende, duunkes óntsjteit vlak biej Hoek van Hollandj de Korte Bonnen.
* Friedrich Mesmer geneus ènnige van zien patiënte door autosuggestie en óntwikkelt de hypnose.
* Alessandro Volta óntdèk 't gaas methaan.
* Jozef II van Oasteriek wilt de Oasteriekse Nederlande rule taenge deile van Beiere. Frederik de Groate weigert.

## Gebore

* 2 september - Lodewijk Napoleon Bonaparte, vors van 't Keuninkriek Hollandj (1806-1810) (gesjtorve 1846)
* 13 september - Fernando Sor, Sjpaanse gitaarvirtuoos, meziekleëraar en componist (gesjtorve 1839)
* 5 november - Giovanni Battista Belzoni, Italiaanse egyptoloog
* 14 november - Johann Nepomuk Hummel, Oasteriekse componist en pianist (gesjtorve 1837)
* 17 december - Humphry Davy, Britse sjeikundige
* 19 december - Marie-Thérèse van Frankriek, awtste dochter van Lodewijk XVI en Marie-Antoinette van Oasteriek

exacte datum ónbekènd
* Willem van Houten, oprichter van de ZMRS en oetvènjer (gesjtorve 1857)

## Gesjtorve

* 10 jannewarie - Linnaeus (70), Zjweedse bioloog
* 5 miert - Thomas Arne (67), Britse componist
* 22 april - James Hargreaves (57), waever in Lancashire en oetvènjer van de Spinning Jenny
* 30 mei - Voltaire (83), Franse verlichtingsfilosoof
* 2 juli - Jean-Jacques Rousseau (66), Zjwitsers-Franse filosoof, sjriever en componist
# Oppervlak

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Kinders. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

't **Oppervlak** gaef aan wie groet 'n 2-dimensionaal gebeed is. Det kan 't oppervlak van 'n twiedimensionale vörm zeen, meh ouch 't oppervlak van (de boetekant van) 'n driejdimensionale vörm.
't Oppervlak van 'n stök grondj weurt ouch waal *gruutde* geneump.

De SI-einheid van oppervlak is de veerkante maeter, m². Dees is aafgeleid vanne SI-einheid maeter.

Veur neet-SI-einhede (are, bunder en zoe), zeet: vlakdemaot.

## Henjige formules

### Twiedimensionaal figure

't Oppervlak van inkele twiedimensionaal objekte:

* oppervlak van 'n veerkantj: *ziej × ziej*.
* oppervlak van 'ne rechhook: *lengde × breide*.
* oppervlak van 'n roet: *½ × ieste diagonaal × twiede diagonaal*.
* oppervlak van 'ne driehook: *½ × basis × huugde*.
	+ 't oppervlak van 'ne driehook kan ouch mèt de formuul van Heron beraekendj waere.
* oppervlak van 'ne sirkel: *π × r2*, woe-in r de straol van de sirkel is.

### Driedimensionaal figure

't Oppervlak van inkele driejdimensionaal objekte:

* oppervlak van 'ne kubus: *6 × ziej × ziej*.
* oppervlak van 'ne balk: *2 × ((l × w) + (l × h) + (w × h))*, woe-in l, w en h de lengde, breide en huugde zeen vanne balk.
* oppervlak van 'ne bol: *4 × π × r²*, woe-in r de straol vanne bol is..
* oppervlak van 'ne cilinder: *2 × π × r × (h + r)*, woe-in r de straol van de sirkelvórmige basis is, en h de huugde vanne cilinder.
* oppervlak van 'ne kegel: *π × r × (r + √(r² + h²))*, woe-in r de straol van de sirkelvórmige basis is, en h de huugde vanne kegel.