Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Minnie Mouse

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Minnie Mouse** (Ingels veur *Minnie Moes*) is 'n fictieve moes die veurkump in versjèllende Disney-producties. Ze is de vrundin vaan 't personage Mickey Mouse.

Minnie Mouse woort in 1928 bedach door Walt Disney veur de film *Plane Crazy*.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Glaas

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Glaas
**Glaas** is 'n amorfe (neet-kristalechtige) vaste stof. De bekèndjste versjieningsvorm is 't kluuerloos glaas wie det veur vinsterglaas en drinkglazer wuuertj gebroek. Dit glaas besteitj veurnamelik oete stof silica of siliciumdioxied (SiO2).

Tródsdet glaas gein kristalstructuur haet, haet 't mit väöl kristalle gemein det 't doorzichtig is en 't leech brèk. 'n Bekèndje glaassaort, veur gebroeksveurwirpe, meh veural veur sierveurwirpe, wuuertj waal kristalglaas, of kórtewaeg kristal, geneump. 't Versjil tösse glaas en kristal is gediffenieerdj op gróndj van 't loeadgehaldje (glaas mit minder es 4% loeadoxied haet de commercieel benaming "glaas"). 't Spraokgebroek hèltj zich neet ummer aan formeel diffenisies: in sómmige spraoke, wie Spaans, is *cristal* (naeve *vidrio*) e waord veur gewuuen glaas.

E groeat veurdeil van glazer is det 't isotroeape matterjale zeen die gein korrelgrenze vertuuene. De isotropie enne betrèkkelik gemekkelike vörmbaarheid van e glaas maak 't meugelik "glaashelder" doorzichtige veurwirpe te make. Ouch anger eigesjappe wie sterkdje en helheid zeen döks hieël good en boetedet te regele dore samestèlling te verangere. Daonaeve kan glaas good taenge bietendje stoffe. E naodeil is det glaas hieël braakbaart is. Veur polymeer glazer is det ouch 't geval, mer 't is meugelik matterjale te make die zowaal glaasechtige deiler en röbberechtige deiler bevatte, wodoor me 't bèste vanne twieë matterjale kan verkriege, zowaal de helheid van 't glaas es de tejheid van 't röbber. E good veurbild daovan is High-Impact Polystyrene (HIPS).

## Trivia

* Vreuger woort waal gezag det glaas vleujbaart zów zeen, aangezeen aaj roete döks breier zeen anen óngerkantj es ane baovekantj. Dit bliek aevel neet waor te zeen. De roete zeen ummer al breier gewaes anen óngerkantj es e gevolg vanne perductiemethode.
# Fotografie

*Dit artikel is in mierder Limburgse dialekte gesjreve. Perbeer estebleef waal mer ei dialek per alinea aan te hauwe.*

---

't Óntwikkele van 'n foto inne duuster kamer.
**Fotografie** is 't make van aafbeildinge mit behulp va leech en anger vorme va sjtraling. 't Woerd is aafgeleid van 't Grieks en beteikent letterlik sjrieve mit leech (φωτος phootos=leech,
γραφειν graphein=sjrieve).
Immes dae aan fotografie deit numt me 'ne fotograaf. Veur 't make
van 'n foto mak me gebroek van 'ne kamera.

## Gesjiedenis

In 1816 maakde Joseph Nicephore Niépce de eirste foto vanoet zien raam mit ein plaat van lichtgeveulig materiaal in eine camera, dae der camera obscura neumde. 't Beeld det daomèt gemaakt wurt waas ein negatief. 't Woort neet gefixeerd woodoor 't nao beleechting boete de camera verloeare ging. De foto's die der haaj gemaakt numde der retinas.

In 1826 maakde heer de ierste foto boebei de plaat met bitumen (asfalt) bedèk waor. Dees foto kós wel weure gefixeerd. Mer Louis Jacques Mandé Daguerre weurt duk besjouwd es de oetvinjer van de fotografie. In 1831 ging hae verder mit 't ongerzeuk van Joseph Niépce, mer hae gebroekde gein asfalt mer zilverjodide. In 1837 ondèkde hae toevallig det der ein latent beeld haaj gemaakt. Hae haaj 'n verzilverdje koperplaat mit zilverjodide beleecht en die in kwikdamp gehaoje. Dao-op kosj der 't beeld zeen. Hae neumde dit Daguerreotype.

In 1843 ontwikkelde William Henry Fox Talbot ein maneer om papeer leechgeveulig te maken door 't onger te dompele in ein zoutoplossing en daonao in 'n zilvernitraatoplossing. 't lökde um 't beeldj te fixere en hae ontdèkdje de negatief-positiemethode.

## Kiek ooch

* Lóchfotografie
* Beeldanalyse
# Hoeskat

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'n Hoeskat.
De **hoeskat** (*Felis catus*), meistes kórtewaeg **kat** geneump, is ei vanne aadste hoesdere vanne miens en behuuertj toete katechtige (*Felidae*). 't Guuef bewies det de Egyptenere al 2000 veur Christus de kat es hoesdeer hawwe. Ómdet katte gooj jaegers zeen, woorte ze gedomesticeerdj veure graanveurräöj vanne luuj taenge knaagdere, wie ratten en muus, te besjurme.

Bieje Egyptenere waas de kat 't symbool vanne vröchbaarheid inne vorm vanne kattegodin Bastet (sómtieds: *Bubastet*). De kat sting in hoeag aanzeen en luuj die 'n kat kepótmaakdje of mishanjeldje woorte zwaor gestraof. Katte woorte bieje Egyptenere gemummificeerdj en biegezatj.

Veure Romeine wore de katten ouch hieël wichtig en woorte ze besjoewdj es besjurmers van häör bezit.

Bieje Christine wore katte neet hieël geleef, ómdet ze populair wore bie heidense völker. Inne veertieëndjen ieëf woorte katte, ómdet ze in verbandj woorte gebrach mit hekserie, in groeate aantale verbrandj. Gevolg waas 'n explosie van 't aantal ratten en daomit wersjienlik ein vanne oearzake vanne pesepidemieje.

Allewiel wuuertj de kat meistes gehajen es gezelsjapsbieës mitte biekómstigheid det die 't hoes vriehèltj van muus.

## Zuuch ouch

* Wilj kat
* Katechtige
# 17 juli

|  |
| --- |
| jun - **juli** - aug |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   | >> |

**Heiligedaag van Alexius**

## Gebeurtenisse

* 180 - Twelf inweunersj van Scillium in Noord-Afrika were geëxecuteerd umdat ze christene zint. Dit ies de vreugste aanwiezing veur 't besjtoon van 't christendom in dat deil van de waereld.
* 1830 - Barthélemy Thimonnier kriet patent op zien nièjmesjien *Couseuse*.
* 1831 - Keuning Leopold I kump nao Belsj.
* 1917 - 't Brits keuningshoes, Sakse-Coburg-Gotha, herneump ziech in Windsor.
* 1936 - De Sjpaanse börgeroorlog begint.
* 1945 - De Conferentie van Potsdam begint.
* 1951 - Boudewijn weurt keuning van de Belzje.
* 1955 - Disneyland in Anaheim (Californië) geit ope.
* 1959 - Mary Leakey vink de ouds bekènde miensjelike sjedel (ca. 1,8 miljoan jaor oud) in Tanzania.
* 1968 - De Beatles-film *Yellow Submarine* geit in première in Londe.
* 1996 - 'n Boeing 747 van Trans World Airlines sjtort veur de kös van Long Island neer in de Atlantische Oceaan; alle 230 inziettende kómme um.
* 1998 - Op Papoea-Nuuj-Guinea zörg 'n ónderzièse aardbeving veur 'ne tsunami. Tièn dörper were verwoes en d'r valle miè es 2000 doaje.
* 1998 - De vermeujelike reste van tsaar Nicholas II van Rusland en zien familie were in Sint-Petersburg begrave.
* 2005 - Nederland weurt veur de 18e kièr Europees kampioen honkballe door Italië mèt 15-0 (in zeve innings) te versjloon.

## Gebore

* 1487 - Ismail I, sjah van Perzië (gesjtorve 1524)
* 1894 - Georges Lemaître, Belzje preester en fysicus (gesjtorve 1966)
* 1920 - Juan Antonio Samaranch, Sjpaanse president van 't Internationaal Olympisch Comité (gesjtorve 2010)
* 1939 - Spencer Davis, zenger van The Spencer Davis Group
* 1947 - Camilla Parker-Bowles, hertogin van Cornwall, vrouw van Prins Charles
* 1954 - Angela Merkel, kanseleer van Duutsjland
* 1960 - Jan Wouters, Nederlandse vootballer en trainer
* 1963 - Matti Nykänen, Finse sjansspringer (gestorve 2019)
* 1971 - Nico Mattan, Belzje fietsrenner
* 1974 - Tonny de Jong, Nederlandse sjaatsster

## Gesjtorve

* 1070 - Boudewijn VI van Vlaandere, graaf van Vlaandere
* 1345 - Jacob van Artevelde, Vlaamse volksleijer en sjtaatsman
* 1790 - Adam Smith, Sjotse econoom
* 1903 - James McNeill Whistler, Amerikaanse kunssjilder
* 1907 - Hector Malot, Franse sjriever
* 1912 - Henri Poincaré, Franse wiskundige
* 1959 - Billie Holiday, Amerikaanse jazz- en blueszangeres
* 1961 - António Costa, President vaan d'n Europese Raod
* 2002 - Joseph Luns, Nederlandse politicus en secretaris-generaal van de NAVO
# Qin Shi Huang

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Qin Shi Huang** (Chinees:秦始皇) (259 v.Chr. - 210 v.Chr.) wuuertj döks d'n ieëste keizer van China genömp. Hae vereinigdje gans Sjina toet ei riek en waas de stichter van de Qin-dynastie. Dees dynastie tèldje slechs twieë keizers.

In zie mausoleum staon doezjendje terracottabildjes van sóldaote die 'm móste besjurme.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Historicus

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'nen **Historicus** (pluraol: *historici*) is 'ne weitesjapper dee ziech (veurnaomelek) bezeg hilt mèt de academische specialisatie vaan historie.

## Zuug ouch

* Lies van historici

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Confucius

Dit artikel is gesjreve in 'n **ónbekènd dialek**. Es doe wèts wat veur dialek dit is, weurt 't gewaardeerd óm dit aan te gaeve.

---

**Confucius** (Qufu, 551 v.Chr. - 479 v.Chr.) (Chinese: 孔子; pinyin: Kǒng zǐ; Wade-Giles: K'ung-tzu, or Chinese: 孔夫子; pinyin: Kǒng Fūzǐ; Wade-Giles: K'ung-fu-tzu), waas 'ne beroemde deenker en sociale filosoof oet China, mieë bepaald oet de Chinese aodheed. Hae waas gebaore es Kong Qiu (Wade-Giles: K’ung Ch’iu) in de sjtad Qufu in de Chinese sjtaat Lu.

---

De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Norbiks.

---

Zienge lieër mòt besjoewd werre es 'n reaktie óp de taoïstische filosofie en laet d'r klemtoeën óp orde, persoonleke en burgerleke moraal, respect vör de mieërdere en wón flót an populariteet dör krachtige traditioneel sjtellingnames. E waoërt vörnamelek dör oonderwiezers en lieërlinge aangehange. De doctrine is besjraeve in "'t Book van de Verenderinge".
Zieng tekste waoërte dör Jezuïete vör 't örsj vertaald, oeëbie ze ooch d'r naam verlatiensde.

## Principe

### D'r Gulde regel

D'r gulde regel van 't Confucianisme vindt me truuk in *Gesjprekke* XV:23:

* Tzu Kung vroog, "Gèft 't e waoërd oeëmèt me e gaans laeve laank in övereensjtèmming kan laeve?"

Confucius zach: "'t Is *vergaeving*. **Wat d'r vör uch èges neet weunsjt, weunsj dat ooch 'n aander neet.**"
# Index vaan Minseleke Oontwikkeling

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Kaart vaan len nao Index vaan Minseleke Oontwikkeling in 2018. De len mèt de hoegste score zien doonkergreun; in doonkerroed stoon de zwaakste len.
D'n **Index vaan Minseleke Oontwikkeling** (op z'ch Ingels **Human Development Index** of aofgekort **HDI**) is 'ne maot veur de economische en minseleke welvaort in e land of gebeed te mete. De IMO weurt berekend op groond vaan levesverwachting, maot vaan oonderwies en levesstandaard, en oetgedrök es e getal tösse 0 en 1. De IMO woort veur 't iers berekend in 1990 in opdrach vaan de UNDP, de organisatie vaan de Vereinegde Naties die ziech mèt oontwikkeling bezeghèlt, en is oontwikkeld door de Pakistaansen econoom Mahbub ul Haq.

E land mèt 'nen IMO oonder de 0,550 hèt 'lieg oontwikkeld' te zien, vaan 0,550 tot 0,700 sprik me vaan 'maoteg oontwikkeld', vaan 0,700 tot 0,800 is 'hoeg oontwikkeld', 0,800 en hoeger is 'zier hoeg oontwikkeld'. Eder land wat neet in die lèste categorie vèlt, is bij definitie 'n oontwikkelingsland. In 2018 waor Noorwege 't land mèt de hoegste score (0,953); Niger stoont (mèt 0,354) oonderaon. Dit kump euverein mèt wereldwij trends: bovenaon stoon veural Europese len, dewijl d'n oonderkant vaan de lies door Afrikaanse len weurt gedomineerd. Sinds 1990 zien de mieste len, neet in de lèste plaots de oontwikkelingslen, wel wezelek veuroetgegaange op d'n IMO.

D'n index zeet neet alles euver wie welvaorend de bevolking is, umtot inkoumesoongeliekheid neet weurt verwèrk. Zoe kin 'n hoeg oontwikkeld land nog mieljoene erme höbbe. Me kin dit corrigere aon de hand vaan de Ginicoëfficiënt. In 2010 hanteerde de UNDP in häör rapport veur 't iers neve de gewoenen IMO 'nen Index vaan Minseleke Oontwikkeling gecorrigeerd nao oongeliekheid.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Shen Kuo

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Sjen Kuo**, **Shen Kuo** of **Shen Kua** (Chinees: 沈括; pinyin: Shěn Kuò) (1031–1095), Chinese naam Cunzhong en pennaam Mengqi Weng, waor ‘ne Chinese filosoof, fysicus, diplomaat, oetvinder en diechter vaan de Song-dynastie. Heer waor de hoofastronoom aon 't hof vaan de Song-keizer, keizerleke inspecteur, minister vaan financië en vice-minister vaan keizerleke gasvrieheid. Politiek gezeen waor heer ‘ne veurstäönder vaan de hervormiste vaan kanselier Wang Anshi.
# Wille

*Dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs. Ómdat 't plaatsgebónge is, maogs doe 't ómzètte nao 't Willes, es te dit dialek sjpriks.*

---

| Gemeinte Wille |
| --- |
|  |
| Geografie |
| Gewes | Vlaondere |
| Provincie | Limburg |
| Arrendissemint | Tóngere |
| Geografische coördinate | 50°50' N.B. 05°20' O.L. |
| Oppervlak | 26,72 km² |
| Deilgemeinte | Welle Bjalinge Jotte Ulbeek |
| Bevolking (Bron : NIS) |
| Inwuners *(01/07/2005)* | 6861 |
| Mansluj Vrouwluj | 3457 3404 |
| Diechheid | 257/km² |

**Wille** (Nederlands: **Wellen**) is e dörp en 'n gemeinte in Belsj Limburg, in 't arrondissemint Tóngere, in de westeleke Haspegouw, t'n ooste vaan Sintruin.

## Gemeintefuncties

Wille is traditioneel sterk in 't hoveniersweze, meh in de lèste decennia is ouch de industrie opgekoume, beveurbeeld in 't plasticfebrik ANL Plastics, e sjroepfebrik en 't diskettefebrik Sintinel, wat evels in 2004 failliet góng.

## Dörpsgeziech

In Wille steit 'n kèrk gewijd aon Sint Jan d'n Duiper, die nog gedeiltelek in gotische stiel opgetrokke is. De umgeving is hendeg bloomriek. Ulbeek heet 'nen historischen dörpsplei boe-op 't "Haspegouws dörp" in 't Opelochmuseum Bokriek gebaseerd is.

## Historie

Oet arsjeologische opgravinge bliek tot 't dörp Wille allezeleve oontstoon is tösse de vijfde en de zevende iew, aon 'n doorwaadber plaots in de Herk. Pas in de twiede helf vaan de twelfde iew versjijnt 't dörp veur 't iers in officieel tractaote, es *Wellene* of *Welnis*. Dit vèlt te verklaore oet 't Middelnederlands woord *welle*, brón, pöt.

Wille waor laank sjatpliechteg aon de Abdij vaan Munsterbilze, die hei e kloester had (gestiech al in 670). Aon dit kloester móste oonder andere tiende betaold weure. Ind achtiende iew waor 't dörp 't centrum vaan de ruiversbende de Bokkerijers; in percesse, gehawwe um 1760, weurt neet minder es 40% vaan de menneleke bevolking geneump in de percesstökker.

Op 'n krusing mèt de weeg nao Kortessem en Gors-Opleeuw stóng de aajdste boum vaan Belsj, 'n zomereik oet ca 800. Bie dizze *Slivvenhiereboum* verzamelde ziech in de 18e iew de bokkerijers. In 1859, wie de boum getroffe waor door de bliksem, ies 'ne naozaot neve-n häöm geplant. D'n aje boum droog nog ummer sjeut mèt blaar en eikelkes. Op 18 juli 2009 woort de boum geveld door 'ne rukwind.

|   Gemeinte Wille |  |
| --- | --- |
| **Deilgemeintes, dörper en gehuchte**: Wille · Bjalinge · Jotte · Ulbeek |

| **Belsj Limburg** |  |
| --- | --- |
|
Alleke | As | Audsberge | Berringe | Bilze-Hoeiselt | Bóggetj | Bree | Dilse-Stokkem | Diepenbik | Genk | Gingelom | Haëmet-Achel | Hasselt | Hechtel-Eksel | Herk | Herstap | Heuze-Zolder | Hiër | Hôle | Hôtele-Helichtre | Kinder | Laoneke | Leopolsbörch | Leume | Loei-Ham | Lommel | Mechele | Mezeik | Noërekirke | Pelt | Peer | Riems | Sintruin | Tóngere-Loeën | Voere | Wille | Zietendaol | Zonneve |