Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Fosfor

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Roead fosfor.
**Fosfor** is e sjemisch element mit 't symbool **P** en 't atoeamnómmer 15. 't Is e neet-metaal det in versjillige kluuere kan veurkómme, wovan roead fosfor en wit fosfor (of gael fosfor) 't bekèndjste zeen.

## Toepassinge

Vreuger woort 't giftig wit fosfor gebroek veur zwaegele. In 't verli-jjen is forfor ouch väöl gebroek veur luuj te vermaorde. Later woort 't minder giftig en brandjbaar roead fosfor gebroek in zwaegele.

Allewiel is fosfor veural van belang inne landjboew veure perduksje van kónsmès. Hieveur waere geconcentreerdje oplossinge van fifosforpentoxied (P4O10) es gróndj gebroek. Anger gebiede worin fosfor wuuertj gebroek zeen:

* Fosfate denen es gróndjstof veur speciaal glaas det wuuertj gebroek veur natriumlampe;
* Calciumfosfaat wuuertj in Sjina väöl gebroek veure perduksje van vuurwirk;
* Fosfor wuuertj sómtieds toegeveug aan staol;
* Inne vorm van natriumtrifosfaat (Na5P3O10) wuuertj 't gebroek veure helheid van water te verlieëge;
* Veur militair ènj wuuertj fosfor gebroek bieje perduksje van ónger anger roukbómme;
* Mit zwaevel reageertj 't toet fosforpentasulfied det e wichtig industrieel sjemisch tösseperduk is.

Wiejer wuuertj fosfor toegepas bie 't make van veiligheidszwaegele, pesticide en tandjpasta.

Inne biologie speeltj fosfor 'n wichtige rol. DNA en RNA bestaon veur e deil oet anorganisch fosfor en inne vorm van adenosine trifosfaat (ATP) is fosfor wichtig veuren opslaag en 't verveur van innerzjie. Knäök bestaon veur e groeat deil oet calciumfosfaat. In plantjen is fosfor van belang veure óntwikkeling van reut, veure bleuj en veur 't riepe van vröchten en zäöj.
# Beiroet

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Beiroet in 1983.
**Beiroet** (Arabisch: بيروت; Letien: *Berytus*; Frans: *Beyrouth*) is de houfstad enne grótste stad van Libanon; 't haet ouch de wichtigste have van det landj. Beiroet haet zoea 2 miljoen inweuners.

Beiroet is ein vanne heterogeenste stej van 't Midden-Oeaste wen me kiek nao de bevölkingsgroeppe. Zoea wone dao christene (maroniete. Grieks-orthodox, Armeens-orthodox, Roeams-Katteliek en protestants), moslims (soenniete en sjiiete) en druze. De meiste juudde zeen nao de Vereinigdje Staote verhoes naodet de börgerkrieg oetbrook in 1975; zie wone noe veural in Brooklyn (Nuuj-York). Allewiel is de stad verdeildj geworen in 't islamitisch wèstelik deil en 't christelik oeastelik deil.

Veure krieg haw de stad de bienaam *'t Peries van 't Oeaste*.
# Volga

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Remunjs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Ligking vanne Volga.
De **Volga** of **Wolga** is ein reveer in Wes-Röslandj en mit ein totale lengte van 3530 kilomaeter ouch de langste reveer van Europa.

De reveer óntsjprink op de Waldajheugte ten Noord-Weste van Moskou, op ein heugte van 225 maeter baove zeeniveau. Hae sjtruimp wiejer via de sjtaej Tver, Kazan, Samara, Volgograd en móndj oeteindelik oet in de Kaspische Zee naobiej Astrachen 28 maeter ónger zeeniveau. De Volga waert gevoed door óngeveer tweehóngerd ziejreveere en kint ein gemiddeld verval van 7 centimaeter per kilomaeter.

Naeve de ganse reveer is ein aantal van de grootste reservoirs en sjtuwdamme van de waereld te vinje, wodoor de reveer feitelik is verangerd in eine rits van mere. Dees sjtuwdamme mit häör waterkrachcentrales vórme ein belangriek aandeil van de sjtroumveurziening in Röslandj.

De Volga naobiej Samara
## Referenties

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Oeës-Siberische Zieë

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Venloos. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De Oeës-Siberische Zieë
De **Oeës-Siberische Zieë** (Russisch: *Восточно-Сибирское море*; Vostótsjno-Sibírskoje Móre) is 'n randzieë in de Naordelike Ieszieë. Zeej leet ten oeëste van de Laptevzieë (mit daotösse de Niej-Siberische Eilande) en ten weste van de Tsjoektsjenzieë (mit daotösse Wrangeleiland). De Indigirka en de Kolyma mónde oet in de zieë. De Oeës-Siberische Zieë is hiel óndeep en 't zaltgehalte van 't zieëwater is vreej lieëg. Gedorende 'n groeët deil van 't jaor is de zieë toegevraore. Langs de kös woeëne wieënig luuj. De groeëtste plaats is 't havestedje Pevek. 't Is direk de naordelikste plaats van Rusland.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Kazachstan

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

|  |
| --- |
| **Kazachstan** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| **Basisgegaevens** |
| Officieel taal | Kazachs, Russisch |
| Huidsjtad | Astana |
| Sjtaotsvörm | Rippubliek |
| Sjtaotshoof (lies) | Kassym-Zjomart Tokajev (Қасым-Жомарт Тоқаев) |
| premier | Askar Mamin (Асқар Мамин) |
| [[{{{titelhoofregering1}}}]] | {{{naomhoofregering1}}} |
| [[{{{titelhoofregering2}}}]] | {{{naomhoofregering2}}} |
| [[{{{titelhoofregering3}}}]] | {{{naomhoofregering3}}} |
| Religie | {{{religie}}} |
| Opperflaakde – % water | 2.724.900 km² -% |
| Inwoeners – Deechde: | 18.311.700 (sjatting 2018) 5,4/km² |
| **Biekómmende gegaeves** |
| Munteinheid | Tenge (`KZT`) |
| Tiedzaone | UTC +5 |
| Nationale fiesdaag | 25 oktober |
| Vouksleed | *Volksleed vaan de Rippubliek Kazachstan* |
| Web | Code | Tel. | .kz | KAZ | +7 |

**Kazachstan** is e land in Azië, veur e good deil oet steppe bestaond, wat grens aon Rusland, China, Kirgizië, Oezbekistan en Turkmenistan. Wijer ligk 't aon 't Aralmeer en de Kaspische Zie. Hoofstad is Astana; de aw hoofstad Almaty is evels groeter.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*

| Lenj in Azië |
| --- |
| Afghanistan · Armenië¹ · Azerbeidzjan¹ · Bahrein · Bangladesh · Bhutan · Birma · Brunei · Cambodja · China · Cyprus¹ · Filipiene · Georgië¹ · India · Indonesië · Iran · Irak · Israël · Japan · Jeme · Jordanië · Kazachstan · Kirgizië · Koeweit · Laos · Libanon · Maledive · Maleisië · Mongolië · Nepal · Noord-Korea · Oezbekistan · Oman · Oos-Timor · Pakistan · Papoea-Nuuj-Guinea · Rusland¹ · Qatar · Saoedi-Arabië · Singapore · Sri Lanka · Syrië · Tadzjikistan · Thailand · Turkieë¹ · Turkmenistan · Vereinegde Arabische Emirate · Vietnam · Zuud-Korea |
| **Sjtatus betwis:** Abchazië¹ · Palestiense Sjtaot · Naord-Cyprus¹ · Taiwan · Zuud-Ossetië¹ |
| Zuug ouch: Aafhenkelike gebejer in Azië |
| 1. Dit land ligk gedeiltelik of gans in Azië, meh weurt óm cultureel en historische raejes ouch bie Europa ingedeild. |
# Norfolkeilandj

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Remunjs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De ligking van Norfolkeilandj.
**Norfolk(eilandj)** is 'n eilandj in de Groten Oceaan, det ligk tösse Australië, Nuuj-Zeelandj en Nuuj-Caledonië. 't Is ein van Australië zien extern territoria. 't Eilandj is 36 km² groot en 't hoogste puntj is Mount Bates (319 m). Bie Norfolk ligke nag twee eilenj: Philip Island en 't kleinder Nepean Island; dees bei eilenj zeen ónbewónd.

Op Norfolkeilandj wone meer es 2300 luuj. De bevolking laef veurnamelik van 't toerisme. Daonaeve geuf 't landjboew en veeteelt, went 't eilandj sjteit geinen import toe van verse greunte, fruit en vleis. Ouch geuf 't 'n wiengaard (Two Chimneys Wines) op 't eilandj. Norfolk haet 'ne botanischen haof, Norfolk Island Botanic Garden.

De houfsjtad is Kingston.

## Plaetjes

* Captain Cook oetzich
* Cathedral Rock
* Philip Island gezeen vanaaf Norfolk, mit daotösse 't kleinder Nepean Island
* Gevangenis op Norfolk Island

| Aafhenkelike gebejer in Oceanië |
| --- |
| Amerikaans Samoa · Baker Island · Cookeilenj · Frans Polynesië · Guam · Hawaï · Howland Island · Jarvis Island · Johnston-atol · Kingmanrif · Midwayeilenj · Naordelike Mariane · Niue · Norfolkeilandj · Nuuj-Caledonië · Palmyra-atol · Paosjeilandj · Pitcairn · Tokelau · Wake · Wallis en Futuna |
| Zuug ouch: Len in Oceanië |
# Darwin (Australië)

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Venloos. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Centrum vaan Darwin.
**Darwin** is de hoofstad van de Australische deilstaot Nordelik Territorium, verneump nao Charles Darwin. 't Haet zon 124.800 inwoeëners en 'n dichheid van 35,1 inw/km². Darwin is ouk de groeëtste plats van 't Nordelik Terretorium.

## Stedebande

* Ambon (Indonesië)
* Anchorage (Vereinegde State)
* Dili (Oos-Timor)
* Haikou (China)
* Honolulu (Hawaï, Vereinegde State)
* Kalymnos (Griekeland)
* Milikapiti (Australië)

## Links

* Darwin's officiële website
* Verzamelgids vaan 't Nordelik Terretorium

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Sjarel III van 't Vereinig Kuueninkriek

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Kuuening Sjarel d'r Derde (2019)
**Sjarel d'r Derde**, officieel *Charles Philip Arthur George* (Lónde, d'r 14e november 1948) is d'r kuuening van 't Vereinig Kuueninkriek en van anger leng i ge Gemenebes, oeë-ónger Canada, Australië, Nui-Zieëland, Jamaica, de Bahama's, Grenada, Papoea-Nui-Guinea, de Salomonseileng, Tuvalu, Saint Lucia, Saint Vincent en de Grenadines, Antigua en Barbuda, Belize en Saint Kitts en Nevis. E is d'r viefde monarch van de Windsor-dynastie.

Heë is d'r aodste zoeën va kuueningin Elizabeth II en prins Philip en is getrouwd geweës mit Diana Spencer, mit weë e twieë kinger kreeg: prins William en prins Harry. Dat huwelik woeëd in 1996 óntbónge. In 2005 trouwde heë mit Camilla Parker Bowles.

Sjarel is bezónger geïnteresseerd in traditioneel arsjiktektuur. Wieër is e fervent vuursjtander van ecologische landbouw.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Boeing

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Oeals. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Boeing hoofdkwarteer in Chicago
Pan Am Clipper
**Boeing** is de grotste vliegtuugboewer oet de Verenigde Sjtaote en same mit 't Europese Airbus de grotste van'ne waereld.

## Gesjiedenis van 't bedrief

't Bedrief waerdje op 15 juli 1916 door William Boeing opgerich en boewdje destieds watervleegtuuge. Hae richdje in 1927 ein maatsjappiej op die *Boeing Air Transport* haedje en dees ging in 1928 fusere mit *Pacific Air Transport*. Dees maatsjappiej ging *United Aircraft and Transport Corporation* heite. Omdet 't bedrief te groot waerdje, waerdje 't opgedeildj in drieje: *Boeing Airplane Company*, United Airlines en *United Aircraft Corporation*. Boeing sjloot contracte mit lochvaatmaatsjappieje veurdet 't ein vleegtuug ging ontwikkele. Zo ouch mit Pan Am in 1938 veur de B314 Clipper. In'ne Tweede Waereldoorlog boewdje Boeing de bekindje B-17 Flying Fortress en de B-29 Superfortress dae Japan aanveel en ein kernbom d'rop leet valle. Naodet de oorlog waas aafgeloupe en 't sjtraoltiedperk aanbrook waerdje begos mit de ontwikkeling van ein veermotorig verkeersvleegtuug det es *B367-80* de eerste vluch maakdje maar al sjnel de naam Boeing B707 kreeg. Boeing is veural bekindj gewoore mit de Boeing 747 *Jumbojet*, 't grotste passagiersvliegtuig veurdet Airbus mit de A380 op 't toneel versjeen. In augustus 1997 ginge McDonnell Douglas Corporation en Boeing fusere en haaj toen gein concurrentie meer op'pe Amerikaanse mert, waal oppe waereldmert, n.l. Airbus.
# San Joaquin County

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Graofsjappe vaan Californië
Ligking vaan San Joaquin
**San Joaquin** is 'n in 1850 gestiech graofsjap in Californië. 't Graofsjap is verneump nao de San Joaquin Reveer, dee struimp door 't graofsjap. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Stockton.

## Geografie

't Graofsjap heet 'n totaal oppervlak vaan 3694 km² (1426 mijl²) boevaan 3624 km² (1399 mijl²) land is en 70 km² (27 mijl²) of 1.89% water.

### Aongrenzende graofsjappe

* Stanislaus County - zuie, zuidooste
* Alameda County - weste
* Contra Costa County - weste
* Sacramento County - noorde
* Amador County - noordooste
* Calaveras County - ooste

## Demografie

Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 156/km² (403/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 563.598 dat bestoont oet:

* 58,13% blaank
* 6,69% zwart
* 1,13% inheimse Amerikane
* 11,41% Aziate
* 0,35% lui aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 16,26% aandere
* 6,05% twie of mie rasse
* 30,53% Spaons of Latino

't Gaof 181.629 gezinne en 134.768 femilies in **San Joaquin County**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog precies 3.

## Plaotse

't Graofsjap heet 16 plaotse, boevaan ein geregistreerd steit es spookstad. De twie belaankriekste plaotse vaan 't graofsjap zien:

* Lodi
* Stockton

## Bron

* alles euver de Amerikaanse graofsjappe

|   Counties in Californië |  |
| --- | --- |
| Alameda County • Alpine County • Amador County • Butte County • Calaveras County • Colusa County • Contra Costa County • Del Norte County • El Dorado County • Fresno County • Glenn County • Humboldt County • Imperial County • Inyo County • Kern County • Kings County • Lake County • Lassen County • Los Angeles County • Madera County • Marin County • Mariposa County • Mendocino County • Merced County • Modoc County • Mono County • Monterey County • Napa County • Nevada County • Orange County • Placer County • Plumas County • Riverside County • Sacramento County • San Benito County • San Bernardino County • San Diego County • San Francisco • San Joaquin County • San Luis Obispo County • San Mateo County • Santa Barbara County • Santa Clara County • Santa Cruz County • Shasta County • Sierra County • Siskiyou County • Solano County • Sonoma County • Stanislaus County • Sutter County • Tehama County • Trinity County • Tulare County • Tuolumne County • Ventura County • Yolo County • Yuba County |
# Zwaordjekrachsveldj

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Zwaordjekrach.
E **zwaordjekrachsveldj** of **gravitatieveldj** is e netuurkóndig krachveldj det van invlood is oppe bewaeging van alles det zich in det veldj bevindj. Zowaal deilkes en veurwirpe die massa höbben es deilkes zónger rösmassa (wie leech) waeren in e zwaordjekrachsveldj versneldj, vertraog of van richting verangerdj. Op kosmische sjaol is 't zwaordjekrachsveldj verantjwuuerdelik veur 'n bepaoldje krómming van 't hieëlal, die de historische en toekumstige óntwikkeling van 't hieëlal bepaoltj.

Zwaordjekrachsveljer waere veroearzaak dore aanwezigheid van massa. De zwaordjekrachswèt van Isaac Newton oet 1687 besjrief wie groeat 't veldj van 'n bepaoldje massa is: 't hèngk aaf vanne wieväölheid aan massa ennen aafstandj toet die massa. Inne modern algemein relativiteitstheorie van Albert Einstein oet 1916 wuuertj 't zwaordjekrachsveldj meistes besjreven es 'n krómming vanne veerdimensionale ruumdjetied. In principe is 't aevel ouch meugelik 'n besjrieving inne vorm van e veldj te gaeve. De theorie besjrief wiejer wie 't zwaordjekrachsveldj aafmaetingen en tiedsdoere beïnvloodj.