Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Middellandse Zie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De Mediterraonse Zie en de len die draon grenze
De **Middellandse Zie** (Spaons: *Mar Mediterráneo*, Frans: *Mer Méditerranée*, Italiaans: *Mar Mediterraneo*, Grieks: *Μεσόγειος Θάλασσα* of *Mesógeios Thálassa*, Turks: *Akdeniz* en Arabisch: *Al-Bahara' Medala'osit*) is 'n zie die gelege is tösse Noord-Afrika, Wes-Azië en Europa in. De Middellandse Zie weurt ummertouw gezeen es de grens tösse Europa en Afrika, zoewel veur de lui die e klein beeld vaan Europa höbbe, es de lui die geluive in 'n groeter geografisch Europa.

## Ligking

Väöl len grenze aon de Middellandse Zie. Dit is veur de zuidkös vaan Spanje, Fraankriek, Italië, Kroatië, Albanië, Griekeland en Törkije 't geval. Daoneve ligk de Middellandse Zie ouch aon de noordkös vaan Marokko, Algerije, Tunesië, Libië en Egypte. Ouch de weskös vaan Syrië, Libanon, de Gazastrook en Israël ligke aon de Middellandse Zie. De Europese len Malta en Cyprus weure es eilen gaans umrink door de Mediterraonse Zie.

## Zieë in de Middellandse Zie

De volgende zieë bevinde ziech in de Middellandse Zie:

* De Adriatische Zie - tösse de ooskös vaan Italië en de weskös vaan Griekeland
* De Egeïsche Zie - tösse de ooskös vaan Griekeland en de weskös vaan Törkije
* De Ionische Zie - tösse de "punt vaan d'n Italiaanse stievel" en de Griekse eilen in
* De Ligurische Zie - tösse Corsica, Italiaanse rivièra en Zuid-Fraankriek in
* De Tyrreense Zie - tösse Sardinië, Secilië en ut Italiaanse vasteland in
* De Levantiense Zie - tösse Cyprus en Törkije in
* De Zie vaan Alborán - tösse Spanje en Marroka in
* De Balearische Zie - tösse Spanje en Algerije in
* De Libische Zie - tösse Kreta en Libië in

## Eilen

* westelek: de Baleare mèt Mallorca, Menorca en Ibiza
* centraol: Corsica, Sardinië, Sicilië, Malta en Djerba
* oostelek: Kreta, Rodos en Cyprus
# Suezkenaal

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

't Suezkanaal. foto: NASA
't **Suezkenaal** (Arabisch: قناة السويس **qanātu s-suways**; Egyptisch Arabisch **ʾanāt as-suwēs) is 'n 163 km laank kenaal in de landingde vaan Suez in Egypte. 't Verbint Port Said aon de Middellandse Zie en Suez aon de Roej Zie mètein, en begrens 't Sinaï-sjiereiland wat oostelek devaan ligk. De sjeiing tösse Afrika en Azië weurt dèks hei gelag.**

't Kenaal heet gein sluize, mèt es gevolg tot water vaan de Roej Zie nao de Middellandse Zie struimp. Dit heet groeten invlood op 't milieu vaan de oosteleke Middellandse Zie. 't Besteit oet 'ne strook mèt versjèllende passeermeugelekhede. Eder jaor vare 15.000 sjeper in èlf tot zestien oor door 't Suezkenaal. Dat waor in 2000 zoeget 14% vaan 't totaal tonnaasj vaan de wereldsjeepvaart.

't Belaank vaan 't kenaal is zier groet. Sjeper oet de noordeleke Atlantischen Oceaan móste vreuger um 't continent Afrika heenvare um de Indischen Oceaan te bereike, en aandersum. Sinds 't Suezkanaal besteit, is dit neet mie nudeg. Ouch kin me gans um Afrika heen vare umtot 't noe 'n los continent is. Door d'n hendeg touwgenomen umvaank vaan vrachsjeper is 't kenaal diverse kiere breier en deper gemaak.

't Kenaal woort tösse 1859 en 1869 gegrave, vooral door Franse oondernummers. Naotot Egypte gans oonaofhenkelek woort, dege de westerse len neet gere aofstand vaan hun rechte. Dit veurde in 1956 tot de Suezcrisis, boebij Israël, 't Vereineg Keuninkriek en Fraankriek Egypte binnevele um mie concessies te kriege. Pas jaore later zouw 't land de control euver zie kenaal gans trökkriege. In miert 2021 raakde 't kenaal geblokkeerd wie de *Ever Given* zijlings drin vas kaom te ligke.

't Kenaal is bezit vaan de Suez Canal Authority (SCA) vaan de Arabische Rippebliek Egypte.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Roeaj Zieë

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De ligking vanne Roeaj Zieë.
Euverzichskaart van 't Roeaj-Zieëgebied.
De **Roeaj Zieë** is 'n lankgerekdje binnezieë gelaenge tösse Azië en Afrika. De naam is aafkómstig vanne roeaj blawwiere die aventoe in groeate wieväölhejen in dees zieë veurkómme wodoor 't water 'ne roeaje sjien kan höbbe. 'n Anger meining euvere herkóms vanne naam is det 't 'n verwiezing is nao de roeaj berg die ane Golf van Akaba de zieë oet oprieze. De zieë haet 'n oppervlakdje van 438.000 km², 'n maximaal deepdje van 2604 m (gemiddeldj: 558 m), 'n maximaal brèdje van 360 km (gemiddeldj: 27 km) en is 1800 km inne lingdje.

## Geografie

De zieë is nörges breier es óngevieër 360 kilomaeter en löp in 't naorde oet in twieë smaal bejje: de depe Golf van Akaba enne wèstelike, väöl óndepere Golf van Suez. In 't zuje móndj ze via de Bab el Mandeb oet inne Golf van Aden, 'nen oetluiper vannen Indischen Oceaan. De Roeaj Zieë grens in 't naorde aan Israël en Jordanië, in 't oeaste aan Saoedi-Arabië en Jemen en in 't wèste aan Eritrea, Soedaan en Egypdje.

Me dink det de Roeaj Zieë 'nen oceaan kan gaon waere. Ze ligk op 'n plaats wo Afrika en 't Arabisch sjiereilandj tiejes de aafgeloupe 10 toet 20 miljoen jaor door drie plate zeen getróch. Es dees bewaeging mit óngevieër 1 cm de jaor doorgeitj zal de Roeaj Zieë euver 400 miljoen jaor aeve breid zeen es d'n Atlantischen Oceaan noe is.

## Gesjiechte

De Roeaj Zieë is óntstangen es gevolg vanne platetektoniek. De Arabische plaats divergeertj vanne Afrikaanse zoeadet geine mid-oceanische rögk aan 't óntstaon is (analoog ane hujige Atlantische mid-oceanische rögk). Deze breuk zètj zich veurt inne Afrikaanse rif mit ónger anger de Kilimanjaro en 't Victoriamaer.

## Trivia

* De Roeaj Zieë wuuertj inne Biebel vermèldj es de plaats wo God zie volk Israël doorhaer lèdje wonao d'r de farao mit zie leger inne golve leet verdrinke.