Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ieëf

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'nen **Ieëf** of **ieëw** is 'n periood van 100 jaor. Väöl luuj zeen geneig te dinken det 'ne nujen ieëf begintj bie 't aanbraeke van e jaor wovan 't jaortaal ènjig op 00, wie 2000. d'n Twintjigsten ieëf zów den doere van 1900 toet en mit 1999. Raekenkóndig begintj 'ne nujen ieëf aevel bie 't ènj van e jaortaal ènjigendj op 00; d'n twintjigsten ieëf löp dus van 1901 toet en mit 2000.

## Zuuch ouch

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| derdje millennium veur Christus* dertigsten ieëf veur Christus
* neugenentwintjigsten ieëf veur Christus
* achentwintjigsten ieëf veur Christus
* zevenentwintjigsten ieëf veur Christus
* zèsentwintjigsten ieëf veur Christus
* viefentwintjigsten ieëf veur Christus
* veerentwintjigsten ieëf veur Christus
* drie-entwintjigsten ieëf veur Christus
* twieë-entwintjigsten ieëf veur Christus
* einentwintjigsten ieëf veur Christus
 | twieëdje millennium veur Christus* twintjigsten ieëf veur Christus
* neugentieëndjen ieëf veur Christus
* achtieëndjen ieëf veur Christus
* zeventieëndken ieëf veur Christus
* zèstieëndjen ieëf veur Christus
* vieftieëndjen ieëf veur Christus
* veertieëndjen ieëf veur Christus
* dertieëndjen ieëf veur Christus
* twellefdjen ieëf veur Christus
* èllefdjen ieëf veur Christus
 | ieëste millennium veur Christus* tieëndjen ieëf veur Christus
* neugendjen ieëf veur Christus
* achsten ieëf veur Christus
* zevendjen ieëf veur Christus
* zèsdjen ieëf veur Christus
* viefdjen ieëf veur Christus
* veerdjen ieëf veur Christus
* derdjen ieëf veur Christus
* twieëdjen ieëf veur Christus
* ieësten ieëf veur Christus
 | ieëste millennium* ieësten ieëf
* twieëdjen ieëf
* derdjen ieëf
* veerdjen ieëf
* viefdjen ieëf
* zèsdjen ieëf
* zevendjen ieëf
* achsten ieëf
* neugendjen ieëf
* tieëndjen ieëf
 | twieëdje millennium* èllefdjen ieëf
* twellefdjen ieëf
* dertieëndjen ieëf
* veertieëndjen ieëf
* vieftieëndjen ieëf
* zèstieëndjen ieëf
* zeventieëndjen ieëf
* achtieëndjen ieëf
* neugentieëndjen ieëf
* twintjigsten ieëf
 | derdje millennium* einentwintjigsten ieëf
* twieë-entwintjigsten ieëf
 |

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Zèsde iew veur Christus

zevende iew veur Christus -- **zèsde iew veur Christus** -- viefde iew veur Christus
De **zèsde iew veur Christus** leep vaan 600 v.Chr. tot en mèt 501 v.Chr.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 600 v.Chr. | 599 v.Chr. | 598 v.Chr. | 597 v.Chr. | 596 v.Chr. | 595 v.Chr. | 594 v.Chr. | 593 v.Chr. | 592 v.Chr. | 591 v.Chr. |
| 590 v.Chr. | 589 v.Chr. | 588 v.Chr. | 587 v.Chr. | 586 v.Chr. | 585 v.Chr. | 584 v.Chr. | 583 v.Chr. | 582 v.Chr. | 581 v.Chr. |
| 580 v.Chr. | 579 v.Chr. | 578 v.Chr. | 577 v.Chr. | 576 v.Chr. | 575 v.Chr. | 574 v.Chr. | 573 v.Chr. | 572 v.Chr. | 571 v.Chr. |
| 570 v.Chr. | 569 v.Chr. | 568 v.Chr. | 567 v.Chr. | 566 v.Chr. | 565 v.Chr. | 564 v.Chr. | 563 v.Chr. | 562 v.Chr. | 561 v.Chr. |
| 560 v.Chr. | 559 v.Chr. | 558 v.Chr. | 557 v.Chr. | 556 v.Chr. | 555 v.Chr. | 554 v.Chr. | 553 v.Chr. | 552 v.Chr. | 551 v.Chr. |
| 550 v.Chr. | 549 v.Chr. | 548 v.Chr. | 547 v.Chr. | 546 v.Chr. | 545 v.Chr. | 544 v.Chr. | 543 v.Chr. | 542 v.Chr. | 541 v.Chr. |
| 540 v.Chr. | 539 v.Chr. | 538 v.Chr. | 537 v.Chr. | 536 v.Chr. | 535 v.Chr. | 534 v.Chr. | 533 v.Chr. | 532 v.Chr. | 531 v.Chr. |
| 530 v.Chr. | 529 v.Chr. | 528 v.Chr. | 527 v.Chr. | 526 v.Chr. | 525 v.Chr. | 524 v.Chr. | 523 v.Chr. | 522 v.Chr. | 521 v.Chr. |
| 520 v.Chr. | 519 v.Chr. | 518 v.Chr. | 517 v.Chr. | 516 v.Chr. | 515 v.Chr. | 514 v.Chr. | 513 v.Chr. | 512 v.Chr. | 511 v.Chr. |
| 510 v.Chr. | 509 v.Chr. | 508 v.Chr. | 507 v.Chr. | 506 v.Chr. | 505 v.Chr. | 504 v.Chr. | 503 v.Chr. | 502 v.Chr. | 501 v.Chr. |
# John Tyler

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**John Tyler** (29 miert 1790 - 18 jannewarie 1862) waor de 10e President vaan de Vereinegde Staote vaan Amerika. Ziene vicepresident waor Geine. Heer waor president vaan de Vereinegde Staote vaan 4 april 1841 bis 4 miert 1845.

De president waor lid vaan de polletieke partij Whig.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*

| Lies van presidente van de Vereinigde Sjtaote |
| --- |
|
George Washington ·
John Adams ·
Thomas Jefferson ·
James Madison ·
James Monroe ·
John Quincy Adams ·
Andrew Jackson ·
Martin Van Buren ·
William Henry Harrison ·
John Tyler ·
James K. Polk ·
Zachary Taylor ·
Millard Fillmore ·
Franklin Pierce ·
James Buchanan ·
Abraham Lincoln ·
Andrew Johnson ·
Ulysses S. Grant ·
Rutherford B. Hayes ·
James A. Garfield ·
Chester A. Arthur ·
Grover Cleveland ·
Benjamin Harrison ·
Grover Cleveland ·
William McKinley ·
Theodore Roosevelt ·
William Howard Taft ·
Woodrow Wilson ·
Warren G. Harding ·
Calvin Coolidge ·
Herbert Hoover ·
Franklin D. Roosevelt ·
Harry S. Truman ·
Dwight D. Eisenhower ·
John F. Kennedy ·
Lyndon B. Johnson ·
Richard Nixon ·
Gerald Ford ·
Jimmy Carter ·
Ronald Reagan ·
George H.W. Bush ·
Bill Clinton ·
George W. Bush ·
Barack Obama ·
Donald Trump ·
Joe Biden ·
Donald Trump |
# 1834

1831 - 1832 - 1833 - **1834** - 1835 - 1836 – 1837
**1834** (MDCCCXXXIV) waor e gewoen jaor wat begós op goonsdag op de Gregoriaanse kalender.

## Gebäörtenisse

Pedro I van Brazilië,
 gesjtorve op 24 september 1834.
* 1 jannewarie - De Duutsje Zollverein treujt in wirking. Dees economische vereiniging is de eësjte aanzèt tot de Duutsje einheid.
* 1 augustus – In ’t ganse Britse Riek wirt de sjlaverniej aafgesjaf.
* 24 september - De ex-keizer van Brazilië Pedro I euverliejt.
* 13 oktober - Ónger leijing van Hendrik de Cock sjeijt eine eësjte groep Gereformeerde zich aaf van de Hervormde Kirk.
* 16 oktober - Britse parlemèntsgeboewe waere verrinneweert door ein groate brandj.

zónger datum
* In Denemarke wirt de Veersjtande vergadering opgerich, eine veurluiper van 't modern parlemènt.
* In Nederlandj mislök ein poging óm voldoende geldj biejein te brènge veur de aanlègk van eine sjpaorlien Amsterdam-Kölle.

## Gebore

 Edgar Degas,
 gebaore op 19 juli 1834.
* 7 jannewarie - Philipp Reis, Duutsje óngerwiezer en oetvènjer (gesjtorve 1874)
* 10 jannewarie - Lord Acton, Brits-Napolitaonsen historicus en politicus
* 19 miert - Rosalie Loveling, Vlaamse sjriefster (gesjtorve 1875)
* 9 april - Edmond Laguerre, Franse wiskundige
* 5 mei - Viktor Hartmann, Russische architect, beeldhouwer en kunssjilder (gesjtorve 1873)
* 14 juni - Emil Stang, Noorse politicus (gesjtorve 1912)
* 2 juli - Hendrick Peter Godfried Quack, Nederlandse historicus
* 14 juli - James McNeill Whistler, Amerikaanse kunssjilder
* 19 juli - Edgar Degas, Franse impressionistische sjilder
* 1 augustus - Mariane van Hogendorp, Nederlands sociaal hervörmsjter en feministe (gesjtorve 1909)
* 4 augustus - John Venn, Britse wiskundige
* 17 augustus - Peter Benoit, Vlaamse componist
* 29 augustus - Hermann Sprengel, Duutsje sjei- en natuurkundige (gesjtorve 1906)
* 16 december - Léon Walras, Franse econoom (gesjtorve 1910)

datum ónbekènd
* Jacob Davis, oetvènjer van de sjpiekerbrook

## Gesjtorve

Thomas Malthus,
 gesjtorve op 23 december 1834.
* 12 jannewarie – William Wyndham Grenville, 1e Baron Grenville (74), eësjte minister van 't Vereinigd Keuninkriek (1806-1807)
* 26 fibberwarie - Alois Senefelder (62), Duutsje oetvènjer van de *steendruk* of lithografie
* 20 mei - Markies de La Fayette (76), Frans aristocraat
* 4 augustus - Ralph Dundas Tindal (61), Nederlands militair
* 24 september – Keizer Pedro I van Brazilië (35)
* 18 november - Johannes ter Pelkwijk (65), Nederlands staatsman
* 23 december - Robert Malthus (68), Brits demograaf en econoom
# Taiga

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De taiga in Oeës-Siberië
De **Taiga** (oet 't Greeks: Βορέας, de noardelige) is e bioom dat weëd gekenmerk durch oetgesjtrekde, kaode en vuchtige noaldbussje. 't Woad kunt oet 't Russisch en betekent *noaldbusj*. Oersjprunkelig is 't evvel e leenwoad oet 't Mongools. Taiga-bussje vurme de groeëtste busjgebede óp g'n eëd: 't umvat groeëte dele va Scandinavië, Canada, Alaska en Rusland (in 't bezónger Siberië) en Mongolië. 't Is geliek óch de naordeligste sjtrieëk, oeë beum überhaupt kinne gruie en deersoarte kinne uëverleëve.

Tachetig procent van de beum in de vuchtige bussje van de boreaal bussje besjteet oet denne, larikse en versjillende soarte sjparre. Hei en doa kómme óch birke, populiere en wilgebeum vuur. In 't noarde va Zjwede gruit óch de woerbel. Rilletief wieënig zoogdiere kinne de sjtreng winktere uëverleëve. Soarte die dat kinne, zint d'r bever, d'r broene beer, d'r bizon, d'r wolf, 't rendeer, lynxe en marterechtige. De mieëtste vuëgel die i g'n taiga vuurkómme migrere in d'r herfs, es de insekte voet zint, noa 't zude. Roafvuëgel en vuëgel die zoade eëte blieve evvel.

D'r boam van de taiga is normalerwies hieël erg zoer. Es de nolde vertere, sjeie ze e zoer aaf dat anger plent es noaldbeum belemmert in hun grui. Dit numt me óch waal ins allelopathie. Zoer böam kinne óch óntsjtoa in anger biome wie gemieësigde loofbussje. Bei de óntwikkeling van 't taigabioom sjpieële de lieëg temperatoere, de lang winktere en de rilletief kótte en hete zoeëmere 'n rol.

Zump kómme in dees sjtrieëk vöal vuur en ze bedekke e groeët deel van de binneleng va Canada en Noard-Rusland. I g'ne grónk ligk vöal koolsjtof ópgesjlage. Bei 't wermer weëde van dees gebede zal methaan vreikómme, wat 't bruikaseffek versjterk. Seër de ieëwwisseling weëde de boreaal bussje geteisterd durch natoerbreng.

## Kaat

De taiga