Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Óngerwies

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Nuts. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

't **Ongerwies** weurt gebroek veur 't euverbringe van kènnis en vaardighede in ein sjoeëlsituatie. **Educatie** is 'n term die vaak weurt gebroek veur óngerwies aan volwassene. In 't bedriefslaeve en de uëverheid zunt de terme cursus (veur 't verkriege van kènnis) en training (veur 't verkriege van vaardighede) gebroekelik. De sjtudie van de óngerwieskunde weurt ouch waal didactiek genumd. Behauve kènnis en vaardighede sjpeelt ouch de uëverdraag van houding, menére, norme en waarde 'n rol.

Óngerwies begint bie de geboeërte en is 'n leëveslank proces. Veur sómmige is de praktiek
van 't alledaags laeve väöl leërrieker as formeël sjoeëlóngerwies.

## Oetdaginge veur educatie

De basis vuur educatie is 't euverdrage van ideë van de inne persoeën nao inne angere, of van inne persoeën nao 'n groep van angere. 't Grotste prebleem is dan 't euverdrage van die kènnis, welke kènnis mót weure óngerweze, wat is relevant en broekbaar veur luuj, en wat kinne ze beware van die kènnis.

## Prominente ongerwieskóndige

* F. Matthias Alexander
* Catherine Baker
* Benjamin Bloom
* Garth Boomer
* Jim Cummins
* Obeng de Lawrence
* John Dewey
* Hermann Ebbinghaus
* Moshe Feldenkrais
* Paulo Freire
* Robert M. Gagne
* Howard Gardner
* John Taylor Gatto
* Paul Goodman
* Ivan Illich
* Joseph Lancaster
* Horace Mann
* Maria Montessori
* A.S. Neill
* Seymour Papert
* Helen Parkhurst
* Ivan Pavlov
* Johann Heinrich Pestalozzi
* Alec Peterson
* Jean Piaget
* Plato
* Neil Postman
* Jean-Jacques Rousseau
* B.F. Skinner
* Gustav Wyneken
* Lev Vygotsky
# Verkezinge

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Verkezinge** of, in inkelvoud, 'n **verkezing**, rifferere nao e polletiek konsep wat 't formeel collectief besjlissingvörmingsproces ongersjtreep woabie 'n bevouking 'n individu of miè indivduë kees, sjtump in anger weurd, um 'n publieke amb te bekleie. Sjtriek genomme rifferere *verkezinge*, *Wahl* en *élection* allemaol nao 't woord keus - woadoor in prinsiep ouch e rifferendum es verkezinge kin weure besjouwd. Euver 't algemein gebruuk me in Europa ivvels de nauwer, ièrsjgeneumde diffenitie van "verkezinge".

Verkezinge zin saer de 17e ièw 't gebruukelik mechanisme woabie de moderne reprizzentatieve democratie wirk. Verkezinge kinne functies vervulle in de legislatieve mach, soms ouch in de executieve en judicieel mach, en veur regionaal en lokaal euverheje. Dit proces weurt ouch gebruuk in väöl anger particulier en zakelik organisaties en van clubs of vriewilligersvereiniginge.

't Universeel gebruuk van verkezinge es instrument veur 't selectere van reprizzentante in modern representatief democratieë sjtoon in kontras mèt de praktiek in 't democratisch archetype: 't oud Athene. Hie woorte de verkezinge neet gebroek umdat die besjoud woorte es 'n oligarchisch instituut. In plaatsj daovan woorte verkozene gesorteerd door middel van 't lot, willekeurig dus, oet de collectie sjtumme die geleverd waore.

In Nederlands Limbörg weure eder veer jaor verkezinge van de Provinciaal Sjtate van Limbörg gehawwe. In Belsj Limbörg weure Provincieraodsverkezinge gehawwe, mer die vinge minder dieks plaatsj: eine kièr in de zès jaor. Daoneve geuf 't in bei provincies ouch veur eder gemeinte gemeinteraodsverkezinge. Ouch hie gilt: In Nederlands Limbörg eine kièr de veer jaor (wie Mesjtreech) en in Belsj Limbörg eine kièr de zès jaor (wie Tóngere). In Belsj höbs de nog 'n extra laag die Nederland neet haet: de geweste. Zoea sjtumme Belsj-Limbörgers dus ouch nog eder vief jaor mèt in Vlaomse verkezinge.

Wier geuf 't in Nederland eder veer jaor Nederlandse verkezinge um de Twiède Kamer te verkeze, dae op ziene beurt 'n kabbinèt moet sjteune. Vilt zoa'n kabbinèt, of luk 't neet um 't te vörme, dan moete d'r nuuj nationaal verkezinge weure gehawwe. Dit in tegesjtilling bies provinciaal en gemeintelik verkezinge, die op sjtrikte veer-jaorlikse data zin gepland: tusjedoorse raoje kinne valle, mer zörge dus neet veur nuuj verkezinge. In Belsj besjteit zoa'n versjil neet. Nuuj verkezinge sjtoon vas en maoge neet opins weure geherorganiseerd.

Daoneve gaon Belzje en Nederlanders allebei eine kièr de vief jaor nao de sjtumbus um mèt te sjtumme tiejesj de Europees verkezinge van de Europese Unie (EU), woa ze direk maoge sjtumme veur 't Europees Parlemint. Dat Parlemint verkees op ziene beurt de Europees Kemissie (es 't woare de "regering" van de EU) en kin eder wètsveursjèl vanoet de Kemissie tegehawwe.
# Wikibrónne

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Wikibrónne** (orzjineel Ingels **Wikisource**) is 'n online virtueel bibliotheek veur rechtevrij teksbronne. 't Is e perjek vaan de Wikimedia Foundation. Wie zien zösterprojekte (boe-oonder 't bekinder Wikipedia) is 't 'ne wiki, boe edereine vrij tekste aon kin touwveuge. 't Perjek woort gelanceerd op 24 november 2003 oonder de naom *Project Sourceberg*, e woordspeul op 't bekinder (en neet vrij bewèrkbaar) Project Gutenberg. Op 6 december vaan datzelfde jaor woort de naom veraanderd nao *Wikisource*.

Wikisource versjèlde in 't begin vaan aander Wikimediadeenste doortot alles op einen houp woort geveeg. 't Projek booj tekste in diverse taole aon, meh waor neet in mie es ein taol besjikbaar. In augustus 2004 kaom wel 'n speciaol Hebreeuwse versie online, umtot dees taol vaan rechs nao links weurt geleze en daorum veur de software neet praktisch waor. Oetindelek besloot me 't projek mer gans oet te splitse. Op 23 augustus 2005 kaome al 14 taolversies online. Aandere volgde in de jaore daonao; heiveur mós 't gebrukelek paad veur 't aonvrage vaan nui wiki's weure gevolg.

'n Limbörgse versie besteit sinds 26 mei 2008. Ind december 2019 had dit projek 1.885 artikele.

## Bronne

*Dit artikel baseert ziech op 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie.*

### Rifferenties

## Extern links

* Veurblaad vaan de centraol Wikibrónne
* Veurblaad vaan de Limbörgse editie

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# UTC

Op 't mement dat dees pazjena laode waor 't **2026-06-30 *T* 22:51 in UTC**

(W3C Date and Time Formats)

**UTC** sjtit veur **U**niversal **T**ime (**C**oordinated) woebie UT de eigelike aafkorting is mit de toeveuging dat 't hie om coördinaat-aafhankelike tiedweergave git. Voloet weurt UTC meistal *Coordinated Universal Time* genumd en is krek 'tzelfde as GMT (Greenwich Mean Time). UTC is 'n universeile meneer van tiedweergave en mak gebroek van 24-oers tiednotatie zonger punten, am/pm enz. 1315 UTC beteikent dus kwart euver 1 smiddigs volges de sjtandaard conventie (op de nul-meridiaan).

In een groet deil van Europa (onger angere in Nederland en 't Bèlsj) gilt in de winter UTC+1 en in de zoemer UTC+2 (respectevelik 1 en 2 oer later dan de wintertied in Groet-Brittannië).
# Communisme

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Kemps. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Communisme** is 'n klasseloze maotsjappievorm mit 'n economisch systeem gebaoseerd op gemeinsjeftleke eigedoom van productiemiddele, waorbie eineder produceert naor vermoege en nump naor behoefte, of 'n politieke struiming dae strif naor 'n dirgelek systeem.

In de praktiek wordt mit communisme veural de struiming bedoeld dae trekgeit op d'n ideeë van Karl Marx (marxisme) en Vladimir Lenin (leninisme), en d'n oetwerkeng van die ideeë in de Sovjet-Unie en anger communistische (naor eige zigge "socialistische") staote.

Ander veurbeeld van bekinde communiste zin: Alexandra Kollontai, Julien Lahaut, Rosa Luxemburg, Ho Chi Minh en Leon Trotski.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Secularisme

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Secularisme** (vaan 't Latien *saeculum*, wat "tied" mer ouch "allewijl" meint en in tegestèlling steit tot "iewegheid") is 't prinsiep tot minselek affaires motte weure gepraktiseerd op force vaan 'n neutraol hawwing nao relizjie en irrelizjie (zoewie atheïsme) touw. 't Adjectief vaan secularisme is **seculair** of **seculier**.

Aon d'n eine kant riech 't secularisme ziech op 't opbouwe vaan 'n maotsjappij boe-in relizjie weurte gesjeie vaan de staot. Vaanoet dit perspectief kriege geisteleke (meinende: lui die wèrke binne rlizjieus institute) op zeker niveau väöl mie vrijheid; de polletiek maag ziech naoemelek neet mie menge in de affaires vaan de kèrk. Aon d'n aandere kant geit 't secularisme ouch euver 't concreet perses um de mach vaan relizjieus institute te vervaange. Vaanoet dat perspectief verlees relizjie zjus hiel väöl mach.

D'n term is bedach door d'n theoloog Friedrich Gogarten (1887-1967) en is oonder mie ingeveurd um 't Christendom in staot te stèlle de gedeilteleke oontkeerstening vaan Europa te acceptere.

Secularisme is neet gans 'tzelfde es de laïcité, ouch al weurt dat woord dèks verkierd begrepe es lètterleke Franse vertaoling vaan 't secularisme. Dat meint: de laïcité is altied secularistisch mer neet edere vörm vaan secularisme geit euver laïcité. Laïcité, wat umermp weurt in Fraankriek mer ouch in 't Törkije vaan véúr president Recep Tayyip Erdoğan (2014), heet es buut alle relizjieus symbole te were oet de publieke ruimte. 't Traditioneel secularisme vaan Duitsland en de Bènelux stèlt tot de Frans laïcité zjus contra 't secularisme geit, umtot zie ziech te väöl inmenk mèt relizjieus affaires.

Lidstaote vaan de Europese Unie (EU) zien op force vaan 't Europees rech verpliech seculair te zien.
# San Diego

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Locatie vaan San Diego
Aajd centrum vaan San Diego
**San Diego** is 'n stad in San Diego County in de Amerikaanse staot Californië en tèlt 1.300.000 inwoeners.

Diego, wie de bijnaom lojt, is de hoofplaots vaan San Diego County.

## Demografie

* 60,47% Blaank
* 7,90% Zwart
* 0,86% inheimse Amerikane
* 13,60% Aziate
* 0,48% lui aofkomsteg vaan eilen in de Oceaan
* 12,00% Aandere
* 4,69% twie of mie rasse

## Plaotse in de naobij umgeving

* Spring Valley - *16 km, nao 't ooste*
* Riverside - *30 km, nao 't noorde*
# Brits-Columbia

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De ligking van Brits-Columbia in Canada.
**Brits-Columbia** (Ingels: *British Columbia*) is 'n pervinsje ane wèstelike kus van Canada, mit 'n oppervlakdje van 944.735 km². De pervinsje haet zón 4,4 miljoen inwoonders. De houfstad is Victoria, meh de grótste stad en ouch 't ikkenomisch centrum is Vancouver, waat ouch de op twieë nao grótste stad van 't landj is.

Mount Robson
Brits-Columbië ligk in 't wèste van Canada; de uterste wèstelike grens wuuert gevörmp dore Stillen Oceaan en in 't naordwèste doren Amerikaanse staot Alaska. De naordelike grens is mit 't Canadees territorium Yukon enne Northwest Territories; de oestelike mitte pervinsje Alberta. De zujelike grens is mitte Amerikaanse staote Washington, Idaho en Montana. Langs de wèstelike kus van Brits-Columbië ligke väöl fjorden en eilenj.

De houfstad Victoria ligk op 't zujelik puntj van 't grótste eilandj, Vancouvereilandj, en haet 330.700 inwoonders in 't stejjelik gebied. Vancouver haet zón 2,2 miljoen inwoonders en ligk inne zuudwèsteliken hook vanne pervinsje. Anger groeate stej en dörper zeen Abbotsford (150.000 inwoonders) en Chilliwack (74.000) in 't zuudwèste, Kelowna (148.000) en Kamloops (90.000) in 't zujelik binnelandj, Nanaimo (90.000) op 't Vancouvereilandj, en Prince George (83.000) in 't naorde.

De reveer de Fraser óntspringk inne pervinsje en haet hie ouch zien oetmunjing.
# Sjamanisme

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Rössische poskaart, gesjote in 1908, van 'n sjamaonse in Siberië.
**Sjamanisme** is 'n magisch-relezjieuze traditie roond 'ne **sjamaon** dee kontak zeuk mèt geiste en aander spiritualiteite.

Sjamanisme is de officiele term veur de talloeze tradities roontelum de figuur vaan 'ne sjamaon. 't Fenomeen is al gans aajd ('t dateert minstens vaan 40.000 jaor veur Christus, in 't midde vaan 't Paleolithicum, de awwe Steintied) en kump wereldwied veur. De ajdste kuns ter wereld is groetendeils sjamanistisch – zoewie de grotsjèldering *d'n Touveneer* in Fraankriek – en de ajdste tekste ter wereld – zoewie de Mesopotamische en Biebelse tekste – verwieze dèks nao sjamanistische praktijke wie necromantie (kontak zeuke mèt de geiste vaan de doeje) en antropomorfisme. 't Woord *sjamaan* is aofgeleid vaan 't Tunguswoord *saman*, 'ne preester of 'ne persoen – maan of vrouw – dee in 'ne veranderende staot vaan bewöszien ('n trance of 'n door drugs, wie kemp, opgewèkde hallucinatie) de geisteswereld um hölp vreug.
De details vaan sjamanisme variëre, aofhenkelek vaan de betröffende cultuur ('t Japans shintoïsme is aanders es 't Afrikaons sjamanisme), mer alle sjamanistische tradities höbbe veer basaal kenmèrke:

1. De Sjamaon weurt gezeen es bemiddeleer tösse de lui en de geisteswereld.
2. De Sjamaon weurt allein bemiddeleer doortot heer weurt gekoze door de geiste en door 't oetveure vaan bepaold rituele, zoewie 't howwe op trommele.
3. De Sjamaon kin in de veranderende staot vaan bewöszien de geiste vraoge stèlle euver 't geneze vaan krengdes of euver de touwkoms (touwkomsveurspelling).
4. De Sjamaon is verantwoordelek veur 't in stand hawwe vaan de magisch-relizjieus traditie door heilege mythes en verhaole te vertèlle.

Sommege later relizjie, zoewie de Abrahamse relizjie (Joededom, Christendom, Islam), kierde ziech tege sjamanisme, neet per se um de praktijk zelf (de sjamaonfiguur liekent hendeg op 'ne profeet, preester, imaam of rabbijn), mer umtot de Sjamaon zien kinnes zow verkriege op de verkierde meneer – zoewel via gooj es koej geiste. Toch besteit sjamanisme nog altied en vörmp daomèt ein vaan de ajdse relizjieus praktijke op eerd.

## Brón

* Adam Barkman, *Shamanism*, oet *1001 ideas that changed our way of thinking* vaan Robert Arp & Arthur Caplan (Librero, Londe, 2014, p. 30)