Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wikipedia

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Nuts. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Logo van Wikipedia
**Wikipedia** is e projek va de Wikimedia Foundation, ing organisatie zónger winsougmirk. 't Doel va Wikipedia is óm in jieëker taal 'ne komplieëte, rechtevrie encyclopedie te sjrieëve.
Behauve typische encyclopedie-artikele bevat Wikipedia ouch informatie die dèks in verbandj gebrach weurt mit almanakke, specialitische tiedsjrifte en zake die in 't nuujs zunt.

## Karakteristieke

Drie hoofkarakteristieke diffenieëre de niesj va Wikipedia op 't World Wide Web:

1. 't doel is veural óm 'n encyclopedie te waere
2. 't is 'ne Wiki, dae doer *jieëkerinne* kint waere verangerd (behauve doer geblokkierde gebroekersj en de besjermde pagina's).
3. 't is vrieje content, en maak gebroek van de copyleft GNU Free Documentation License.

## Historie

Wikipedia is begós op 15 januari 2001, allein in 't Ingelsj. De ieësjte angesjtalige versie, in 't Frans, is begós op 23 mieërt 2001. De versie in 't Nederlands is begós op 19 juni 2001. Eind 2010 besjtèt de Ingelsje versie oet mieë as 3.400.000 artikele.

## Limburgse versie

De Limburgse Wikipedia is begós in september 2004, mer de ieësjte echte artikele zunt va december va dat jaor. In de winter van 2005 is dit projek hel gegrujd, tot bienao 500 artikele taege 't eind van mieërt. Op dit moment haet de Limburgse Wikipedia 15214 artikele.

## Wiki

Wikipedia is 'ne wiki, 'n website woeë edere bezeuker de artikele kint verangere en woeë dees verangeringe meteen doergeveurd weure. Artikele weure neet gecontrolleerd doer aangeweze gebroekersj of speciaal editors, en de vriewillige auteursj waarsjuwe dat contributies zónger genade collectief waere verangerd. 't Is neet nuuëdig dat auteursj expertise of formeel kwalificaties höbbe in de óngerwerpe woeëmit ze zich bezighoute, wat e punt van kritiek is veur sómmige.

## Zuug ouch

* Lies vaan Wikipedia's
* Ingelsetalige lies van alle Wikipedia's, autematis biegehawte
# Encyclopedie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Norbiks. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Väörpagina van d'r Encyclopédie va d'Alembert en Diderot
'ne **Encyclopedie** (Grieks: "ἐγκύκλιος παιδεία" (oetsjpraak "enkyklios paideia"), lèttelek, 'n goodgerönde educatie, wat *algemèng kènnis* betekent) is 'n gesjraeve verzameling va kènnis. Encyclopedieje zeunt algemèng, mèt artikele över allerlei oonderwerpe. Is 't naosjlaagwaerk gespecialisierd in èè vakgebied da kalt me van 'ne lexicon. In d'r volksmoond wert evvel ooch gesjpraoëke van 'ne medische encyclopedie of 'ne taalkundige encyclopedie.

D'r Limburgse Wikipedia is waarsjienglek d'r örsjte encyclopedie in 't Limburgs.

## Historie

In d'r örsjte ieëw n. Chr. sjreef Plinius d'r Owwere mèt ziene Naturalis Historia d'r örsjte encyclopedie. De behaowe dele waoërte in 2004 in 't Nederlands vertaald es *De Wereld*.

## Encyclopédie

't Örsjste deel van d'r Encyclopédie va Denis Diderot en d'Alembert versjaen in 1751 en 't doorde bies 1765 ieër 't 39 delig waerk compleet waor. Mieë wie 200 gelieërde wérkde d'r aan mèt. Dit belangrieke instrumaent wérkde mèt an de versjpreiding van de ideeje van de Verlichting. 't Waerk waoërt dan ooch gow op d'r index gezat mae b.v. F.K. de Velbrück, preensbisjop va Luuk, sjteurde zich dao gaar neet aa en sjoonk de driejde oetgaaf (Genève, 1777-1779) in 39 dele mèt 'n supplemaent va driej dele illustraties an de *Societé Emulation*. D'r preens èèges how 'n volledige oetgaaf in z'n priveebibliotheek sjtoeë.

## Verwaant begrip

Encycliek
# Servo-Kroatisch

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

't Servokroatisch diasysteem (vanaaf 2006)
**Servo-kroatisch** is de naom vaan de taol vaan veurmaolig Joegoslavië.

---

De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Norbiks.

---

Diz taal is noe de taal van Kroatië, Bosnië-Hercegovina, Servië en Montenegro. Saer de verzelfsjtendeging van diz leng is d'r 'ne polletiek geïnspireerde tendaens (èè laand=èng taal=èè volk) um versjille tussje 't **Servisch**, **Kroatisch** en **Bosnisch** oet te vergroeëte oeëdör dis tale ummer mieë vanèè geunt versjille.

't Kroatisch, wie dat an de kust wert gekald is 'n toeëntaal, zjuus wie 't Limburgs dat is.

---

De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs.

---

Evels blieve al de variante oonderein te verstoon, boete mesjiens einege Kroatische dialekte (meh veur de Kroatische standaardtaol gelt dat neet). De taol weurt meistal in Latiens sjrif gesjreve, de Serve gebroeke evels dèks 't Cyrillisch sjrif.

### Diferentsch taal

| Englisch | Kroatisch | Bosnisch | Servisch |
| --- | --- | --- | --- |
| As the exhaust gases and air pollution in the Jerusalem, it would be necessary to take measures to ensure security! | Glede ispušnih plinova i zagađivanja zraka u Jeruzalemu, bilo bi potrebito poduzeti mjere sigurnosti! | U pogledu izduvnih gasova i zagađivanja vazduha u Jerusalimu, bilo bi potrebno preduzeti mjere bezbjednosti! | У погледу издувних гасова и загађивања ваздуха у Јерусалиму, било би потребно предузети мере безбедности! |

| Kroatisch | Bosnisch | Servisch | Englisch |
| --- | --- | --- | --- |
| B*ije*la so*l* za ku*h*anje *k*emijski *je spoj* natri*j*a i *k*lora. | B*ije*la so za ku*h*anje *je h*emijski *spoj* natri*jum*a i *h*lora. | B*e*la so za ku*v*anje *je h*emijsko *jedinjenje* natri*jum*a i *h*lora. | White salt for cooking is a chemical compound of sodium and chlorine. |
| *Vlak* sa žel*je*zničkoga *kolodvora* krenu*t ć*e t*o*čno u deset *sati*. | *Voz* sa žel*je*zničke *stanice* krenu*t ć*e t*a*čno u deset *sati*. | *Voz* sa žel*e*zničke *stanice* krenu*ć*e t*a*čno u deset *sati*/*časova*. | The train station will start exactly at ten o'clock. |

## Referentie

## Externe link

* Euver de probleme roond de terminologie (in 't Ingels)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Wikipedia | D'r is 'n  **Servokroatische editie** van Wikipedia, de vriej encyclopedie. | Wikipedia | D'r is 'n  **Bosnische editie** van Wikipedia, de vriej encyclopedie. |
| Wikipedia | D'r is 'n  **Kroatische editie** van Wikipedia, de vriej encyclopedie. | Wikipedia | D'r is 'n  **Servische editie** van Wikipedia, de vriej encyclopedie. |
# Caraïbische eileng

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Liegking van de Caraïbe in de Amerika's
De **Caraïbe**, de **Caraïbische eileng** of 't **Caraïbisch gebeed** besjtoon oet de Caraïbische Ziè, de oceaan rond de Bahama's en de versjillende eileng die in daes watere liegke. 't Groatse gedeilte van de eileng in 't Caraïbisch gebeed behuèrt tot de Antille. Inkel de Bahama's behuère neet tot de Antille.

't Gebeed lieg te zuudoaste van de Golf van Mexico en te noorde van Zuud-Amerika. 't Dank ziene naam aan de Caribe, 'ne sjtam dae hie leefde te tieje van de koms van de Europeane. De Caraïbe woorte in de kolonialen tied aangeduud mèt Wes-Indië of, in Koloniaal-Nederlands, *de West*: wiel Indonesië es *de Oost* bekind sjtong. De term Indië sjloog op e misversjtand van Columbus, dae dach in India te zin aangekomme wie hae es ièrsjte Europeaan in de Amerika's terech kaom.

De meiste geografe classificere de Caraïbe es deil van Noord-Amerika. Door cultureel reijes weure dees eileng ivvels soms es Zuud-Amerikaans geclacificeerd. Dat kump door 't klimaat, 't väöl gebruuk van 't Sjpaans (zoa'n 70% van de Caraïbische bevouking kalt Sjpaans, de res kalt Frans, Ingelsj en Nederlands), 't dominant Kathelicisme en de raciaal diversiteit (mèt name Latino's en zjwarte luuj).
# Symbioas

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Sint-Joasters. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Symbioas** (oet 't Grieks: συν: *same*, βιοσις: *laevend*) is inne oarsjprunkelike beteikenis 't langdoerig samelaeve van twiè of mièr organisme van versjillende saorte, wobie de samelaeving veur te minste ei vanne organisme gunstig of zelfs nuèdzakelik is. De versjillende partners heite *symbionte*. De groatste partner weurt ouch waal gashièr geneump. Es 't mit eine symbiont neet good geit, den is 't good meugelik det det veur d'n angere symbiont sjajelik is.

Symbioas weurt (in Europa) döks allein gebroek inne beteikenis van weerzijds veurdeilige co-existentie. Symbioas weurt veur alle vörm van samelaeving gebroek es 'n taengestèlling toet parasitisme. Predatie is geine vorm van symbioas, noch van parasitisme.

Endosymbioas is 'ne vorm van symbioas, wobie 'n organisme tösje de celle of zelfs in de celle van 'ne gashièr laef. Volges de endosymbiontetheorie zeen eukaryote óntsjtange inne evolutie door dit versjiensel van endosymbioas.

## Indeiling

In Europa is dees beteikenis van symbioas in lièr- en studiebeuk verangerd toet 'n synoniem van mutualisme.

Symbioas is de brèdste beteikenis ómvatj:

* mutualisme: symbioas in inger zin; de samelaeving van de twiè laevesvörm is veur bei saorte gunstig of zelfs nuèdzakelik;
* commensalisme: de klèndere symbiont profiteert van de gashièr, meh dae óngervindj dao gei naodeil aan;
* amensalisme of antibioas: d'n eine remp 't laeve van d'n angeren aaf, zónger zelf daovan e veur- of naodeil te óngervinje.
# Vincent van Gogh

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Zelfportrèt (1888)
**Vincent van Gogh** (Zundert, 30 mièrt 1853 - Auvers-sur-Oise, 29 juli 1890) waor 'ne Nederlandse kunssjilder. Hae ies noe ein van de bekèndste Nederlandse sjilders, hoewaal d'r tiejes zien leve mer twiè sjilderieë woorte verkoch.

Van Goghs vreug sjilderieë zint oetbeeldinge van 't boereleve in somber kleure. 't Bekèndste werk oet daen tied ies "De aardappeleters" oet 1885. In 1886 vertrok Van Gogh nao Paries, woa hae kènnismaakde mèt 't impressionisme. Hae woonde dao bie ziene broor Theo, dae kunshandelaer waor. In 1888 góng hae wone in Arles, in 't zuje van Frankriek. Hie begoes hae te sjildere mèt väöl fel kleure. Van Gogh woonde in Arles 'ne tied same mèt Paul Gauguin, meh al gauw krege zie ruzie. Bie eine hoagoploupende ruzie sjneej Vincent zien eige oar aaf. Van Gogh houw groate psychische probleme en woort daoveur opgenomme in 'n insjtèlling in Saint-Rémy-de-Provence. In 1890 vertrok hae oet de kliniek öm in Auvers-sur-Oise bie Paries te goon wone. Op 27 juli 1890 sjoot Van Gogh ziechzelf in de boorsj. Hae sjtorf twiè daag later.

## Extern links

* Van Gogh Museum in Amsterdam
* 't Compleet werk van Vincent van Gogh
# 1988

1985 - 1986 - 1987 - 1988 - 1989 - 1990 - 1991
**1988** (MCMLXXXVIII) waor e sjrikkeljaor wat begós op vriedig op de Gregoriaanse kalender.

## Gebäörtenisse

fibberwarie
* 28 – De Nederlandse Yvonne van Gennip wint häör derde gouwe medajje biej de Olympische Winterspelen in Calgary (Canada).

april
* 14 - D'r kump 'n ind aon de Russische bezètting vaan Afghanistan.

mei
* 25 - PSV wint in Stuttgart de Europa Cup veur Landjskampioene door 't Portugese Benfica te versjlaon nao penalties sjeete.
* 29 - De treindeens vaan Kèrkrao nao Sjin op Geul weurt opgeheve.

juli
* 3 - De Amerikaanse kruser Vincennes sjeet per óngeluk 'n Iraans verkièrsvleegmesjien neer. De bemanning en 290 passagiers kómme um.

augustus
* 8 - Bie 't neersjloon van sjtudenteproteste in Burma valle 3000 doaje.
* 28 – Biej ein lóchshow op Ramstein Air Base kómme biej ein vleegtuug-óngelök 67 luuj óm 't laeve.

september
* 29 - De Space Shuttle Discovery weurt gelanceerd.

oonbekind
* In Mestreech weure de Limburgse Beginsele opgestèld.

### Nobelprieze

* **Natuurkunde**: Leon Max Lederman, Melvin Schwartz en Jack Steinberger "um 't neutrinostraolmethode en de aontuining vaan de dobbelsctructuur vaan leptone door de oontdèkking vaan 't muonneutrino."
* **Sjemie**: Johann Deisenhofer, Robert Hubert en Hartmut Michel "um hun bepaoling vaan de dreidimensionaol structuur vaan e fotosynthetisch reactiecentrum."
* **Geneeskunde**: James W. Black, Gertrude B. Elion en George H. Hitchings "um hun oontdèkkinge vaan belaankrieke beginsele vaan medicijnbehandeling."
* **Literatuur**: Naguib Mahfouz "dee, mèt riek genuanceerde werke - noe sjerpziend realitisch, daan suggestief dobbelzinneg - 'n Arabische vertèlkuns heet gevörmp die me op de ganse minsheid kin touwpasse."
* **Vrei**: Vreidesmachte vaan de Vereinegde Naties "[um] hun inspanninge [die] belaankrieke bijdrage höbbe gelieverd aon de realisering vaan ein vaan de groonddoele vaan de Vereinegde Naties."
* **Economie**: Maurice Allais "um zien baonbrekende bijdrage aon de theorie vaan merrete en efficiënt gebruuk vaan hölpbronne."

### Planeet vaan 't Jaor

De bedreigde Eerd

## Gebore

* 21 jannewarie - Pieter Timmers, Belsj-Limbörgse zwummer
* 20 fibberwarie - Rihanna, 'n zangeres oet Barbados
* 13 april – Dirk Marcellis, Nederlands-Limburgse voetballer
* 16 december - Anna Popplewell, 'n Brits actrice

## Gesjtorve

* 30 jannewarie – Kees Pellenaars (74), Nederlandse fitserenner en ploogleijer
* 13 mei - Chet Baker (58), Amerikaanse jazz-trompettis
* 14 mei - Willem Drees (101), Nederlandse minister-president
* 14 augustus - Enzo Ferrari (90), Italiaanse wageboewer
* 6 december – Roy Orbison (52), Amerikaanse zenger

## Films

* Rambo III
# 1960

1957 - 1958 - 1959 - 1960 - 1961 - 1962 - 1963
**1960** (MCMLX) waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne vriedag op de Gregoriaanse kalender.

## Gebäörtenisse

* 16 fibberwarie - Frankriek nump in de Algerijnse Sahara zien eësjte atoomproof.
* 21 aprèl - De nui stad Brasília weurt officieel in gebruuk genome es nui hoofstad vaan Brazilië. De wètsveraandering die dat bepaolde waor veer daog ieder al doorgeveurd.

### Nobelprieze

* **Natuurkunde**: Donald Arthur Glaser "um de oetvinding vaan 't bellevaat."
* **Sjemie**: Willard Libby "um zien methode um koolstof-14 te gebruke veur awwerdomsmeting in de archeologie, geologie, geofysica en aander tek vaan wetensjap."
* **Geneeskunde**: Frank Macfarlane Burnet en Peter Bedawar "um [hun] oontdèkking vaan opgeloupe immuumtolerantie."
* **Literatuur**: Saint-John Perse "um de zweefvlöch en de beeldende taol vaan zien poëzie, die de umsten vaan euzen tied op 'n visionair meneer reflecteert."
* **Vrei**: Albert Lutuli, "veurzitter vaan 't ANC, stoont gans veuraon in 't gevech tegen apartheid in Zuid-Afrika" (*e jaor later oetgereik*).

### Maan vaan 't Jaor

Amerikaanse wetensjappers (bij naom geneump: George Beadle, Charles Draper, John Enders, Donald A. Glaser, Joshua Lederberg, Willard Libby, Linus Pauling, Edward Purcell, Isidor Rabi, Emilio Segrè, William Shockley, Edward Teller, Charles Townes, James Van Allen en Robert Woodward)

## Gebore

* 21 miert - Ayrton Senna, Braziliaansen otocoureur (gestorve 1994)
* 10 mei - Bono, Ierse zenger van de groep U2
* 1 augustus - Micheál Martin, premier vaan Ierland
* 8 september - Matthijs van Nieuwkerk, Nederlandse prizzentator
* 6 oktober - Yves Leterme, Belzje politicus
* 19 oktober - Beate Eriksen, Noorse actrice en filmregisseuse
* 22 oktober - Harrie Smeets, Nederlands-Limbörgse geisteleke
* 30 oktober - Diego Maradona, Argentijnse voetballer (gestorve 2020)

## Gestorve

* 31 mei - Willem Elschot, Vlaamse sjriever en diechter
* 27 november - Dirk Jan de Geer (89), Nederlandse politicus

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Eerdsjók

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De Eerdgordels. Eerdsjókke komme naomelek allein in bepaolde deile vaan de wereld veur.
'nen **Eerdsjók** of 'n **eerdbeving** is e natuurlek versjijnsel, naomelek 'ne sjók in de eerd. Eder daarteg tèlle vint örges op eerd zoe'n eerdbeving plaots die wel merkbaar is, mer gein sjaoj aonriech. Mer 't gief regelmaoteg groeter eerdsjókke, die zoe fèl zien, tot d'r sjäöre in 't weegdèk oontstoon, gebouwe en brögke instorte en d'r väöl doeje valle.

De lier vaan eerdbevinge hèt de seismologie.

## Wie oontsteit 'nen eerdsjók?

Op 'n deepde vaan 100 km oonder de eerdkoors ligke e aontal groete drievende steinplate, die dèks euver ein heer sjuive. 'n Eerdbeving oontsteit es de ren vaan de plate ziech rake en d'r gein beweging mie meugelek is. D'n drök stijg en op 't momint tot de plate sjielek lossjete, sjók de eerd fel. 'n Eerdbeving die in de eerdkoors oonder d'n oceaan oontsteit, gief 'n golfbeweging in 't water die v'r 'ne tsunami neume.

## Sjaol vaan Richter

De felheid vaan 'n eerdbeving weurt gemete op de sjaol vaan Richter, die vaan 0 tot 9 geit. 'nen Eerdsjók vaan 8 op de sjaol vaan Richter kin 'n plaots mèt de groond geliek make. De sjaol vaan Richter mit de beweginge vaan de eerdkoors, neet de sjaoj dee weurt aongeriech.

## Eerdbevinge in Limburg

Veural Nederlands Limburg heet väöl te make gehad mèt eerdbevinge. 'n Aw eerdbeving is die vaan Mestreech, in 1918 *(sjaol vaan Richter: 4,4)*. Zevetien jaor later in Remund en Herkenbosch *(sjaol vaan Richter: 4,3)*. En in 2002 ein vaan 4,9 in Duitsland, die in Heerle en Voerendaal nog te veule waore. Mer de allerbekinste (en felste) is die vaan Remund *(sjaol vaan Richter: 5,8)*, in 1992. Dees eerbeving waor zelfs tot in Eijsde te veule.
# 2026

2023 - 2024 - 2025 - **2026** - 2027 - 2028 - 2029
**2026** (MMXXVI) weurt e gewoen jaor wat begint op 'ne donderdag op de Gregoriaonse kalender.

## Gebäörtenisse

fibberwarie
* 23 - 't Kabbinèt-Jetten weurt beëideg.

## Veurspäölde en geplande gebäörtenisse

juni
* 11 juni-19 juli - Wereldkampioensjap hierevoetbal 2026 in Vereinigde Sjtaote van Amerika, Mexico en Canada.
# Trenčín

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Remunjs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Trenčín** is 'n sjtad in Slowakije. De Duitse naam is *Trentschin* enne Hongaarse naam is *Trencsén*. Trenčín haet ongeveer 55 000 inwoners.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# 1908

1905 - 1906 - 1907 - **1908** - 1909 - 1910 - 1911
**1908** (MCMVIII) waor 'n sjrikkeljaor wat begós op 'ne goonsdag oppe Gregoriaanse kalender. 't Is 't jaor 1362 oppe Armeense kalender, 1905 – 1906 oppe Ethiopische kalender en 4609 – 4610 oppe Chinese kalender.

## Gebäörtenisse

### Nobelprieze

* **Natuurkunde**: Gabriel Lippmann "um zien methode vaan kleurefotografie mèt 't fenomeen vaan de interferentie."
* **Sjemie**: Ernest Rutherford "veur zien oonderzeuk nao de desintegratie vaan eleminte en de sjemie vaan radioactief materiaole.
* **Geneeskunde**: Ilja Iljitsj Metsjnikov en Paul Ehrlich "es erkinning veur hun werk umtrint immuniteit."
* **Literatuur**: Rudolph Christoph Eucken "es erkinning vaan zien irnstege zeuktoch nao de woerheid, zie doordringend dinkvermoge, ziene wije blik en de wermde en krach in prizzentatie boemèt heer, in zien talloes werke, 'n idealistische levesfilosofie heet gerechveerdeg en oontwikkeld."
* **Vrei**:
	+ Klas Pontus Arnoldson, "d'n opriechter vaan de Zweedse Boond veur Vrei en Bemiddeling".
	+ Fredrik Bajer, "de veurnaomste vreibepleiter in Scandinavië, dee zie werk in de Interparlementair Unie combineert mèt zie presidentsjap vaan 't Internationaol Vreidesbureau."

## Gebore

* 9 jannewarie - Simone de Beauvoir, Franse filosofe en sjriefster

## Gestorve

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Siberië

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Remunjs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

██ Federaal Distrik Siberië;
██ Geografisch Siberië;
██ Historisch Siberië.
**Siberië** (Rössisch: Сибирь, *Sibir*) is de naam veur e groot gebied in Naord-Azië det veur 't grótste deil is gelaege in 't Aziatisch deil van Röslandj.

## Geografie

Ómvangk
Allewiel weurt de naam "Siberië" gebroek veur 't Federaal Distrik Siberië. 't Historisch en geografisch Siberië is aevel grótter en besleit 't grótste deil van 't Federaal Distrik Oeral en e deil van 't Federaal Distrik Wied Ooste (Jakoetië).

't Naorde van Kazachstan weurt ouch tót Siberië geraekend.

Oppervlakde
Geografisch gezeen haet Siberië binne Röslandj 'n oppervlakde van 10.006.450 km², womit 't óngeveer 59% van 't totaal gróndjgebied van Röslandj besjleit en óngeveer 23% van gans Azië.

Historisch gezeen besjleit 't gebied zelfs óngeveer 75% van 't gans gróndjgebied van Röslandj en vèlt ouch 't gans Rössisch Wied Ooste dao-ónger; allewiel weurt dit aevel es 'n apaart gebied gezeen. Deiler van 't Oeralgebied t'n ooste van de kamp van de Oeralberg waere veural in wèsterse brónne ouch dök tót Siberië geraekend.

Landjsjappe
Geografisch vèlt Siberië, same mit 't Rössisch Wied Ooste, op te deile in 'n aantal Rössisch grootlandjsjappe: 't Wès-Siberisch Leeglandj, 't Naord-Siberisch Leeglandj, 't Midde-Siberisch Berglandj, de Zuud-Siberische Berg, 't Centraal-Jakoetisch Daal, 't Oos-Siberisch Berglandj en 't Oos-Siberisch Leeglandj. Daobinne bevinje zich weer e groot aantal kleinder gebiede.

Revere
't Gebied weurt doorsjneje door 'n aantal van de grótste revere oppe waereld: de Ob, de Jenisej en de Lena. Anger grote revere zeen ónger anger de grensreveer Amoer, de Olenjok en de Indigirka. Mit oetzunjering van de Amoer sjtruime dees allemaol nao de Naordelike Ieszee.

Klimaat en baomgebroek
Siberië haet 'n extreem landjklimaat, mit heel sjtrang wintjers en werm zomers. Door versjillende berg in 't ooste ligke de temperature in Oos-Siberië gemiddeld get leger in de wintjer es in Wès-Siberië. De leegste temperature van 't naordelik halfróndj waere dao gemaete; ze gaon tót -70 °C. Tiedes de zomer kan de temperatuur oploupe tót meer es 30 °C. 't Versjil tösse de leegste en de hoogste temperatuur die dao is gemaete bedreug dus meer es 100 °C; det is e waereldrekaor.

't Grótste deil van Siberië besjteit oet taiga; daobaove ligk e gebied mit bóstoendra en 't naordelikste deil van Siberië besjteit oet extreem kajen toendra, wovan d'n óngergróndj permanent bevraore is (permafros). In 't zuje en zuudwèste van Siberië ligk e deil van 't Rössisch landjboewgebied.

## Bevolking

In Siberië wone óngeveer 40 miljoen luuj, óngeveer 27% van de Rössische bevolking. Dertig sjtej höbbe 'n bevolking van meer es hóngerddoezjend luuj.
# Toengoeska-explosie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

|  |
| --- |
| Lokatie vaan de Toengoeska-explosie |
|  |

De **Toengoeska-** of **Tungusska-explosie** (Russisch: **Тунгусский метеорит**, *Tungusskij meteorit*) is 'n enorme explosie die plaotsvoond op 30 juni 1908 (17 juni volges de Juliaanse kalender) bij de Steinege Revier (*Podkamennaja Toengoeska*; moderne kraj Krasnojarsk, Rusland). In 'nen umtrèk vaan 30-40 kilometer woorte buim oontworteld. De oorzaak is noets definitief vasgestèld, mer euver 't algemein weurt gedach tot 'ne meteoriet op 'n huugde vaan oongeveer 8 km is oontplof.

Umtot de regio vrijwel oonbewoend is waore d'r hiel wieneg lui die kóste vertèlle wat gebäörd waor. Me weit mer euver ei slachoffer, 'ne rendierherder, dee op 30 km vaan de inslaagplaots 12 meter hoeg 'ne boum is ingebloze. Heer storf later aon zien verwondinge.

Pas in 1927 kaom 'n expeditie aon in 't gebeed. D'r woort geinen inslaagkrater aongetroffe, allein mer buim in 't gebeed vaan 2000 km² die umgevalle waore. Dit duit op 'n explosie in de loch. De Toengoeska-explosie woort ind twintegsten iew 't oonderwerp vaan väöl pseudowetensjappeleke interesse. Väöl lui dachte aon 'n mislökde ufo-landing.

## Rifferensie