Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Provincie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'n **Provincie** ies 'n besjtuurslaog van e land, die 'n eige regionaal regering haet. In Nederland ies de provincie de besjtuurlike einheid tösje gemeinte en riekseuverheid; in Belsj liek dees besjtuurslaog tösje de gemeinte en 't gewes. De geweste Vlaandere en Wallonië zint verdeild in provincies, 't Brussels Hoofsjtaejelik Gewes haet gein provincies. Ouch in ander sjtate weurt de term provincie gebruuk veur 'n bovelokaal besjtuurslaog; de verantwoordelikhede van zoa'n gebeed kènne èvvel nogal versjille van die in Nederland en Belsj. Nederland haet 12 provincies, Belsj haet d'rsj 10.

Aan 't hoof van 'n provincie sjteit de Commissaris van de Keuning (Nederland) of de gouvernäör (Belsj). De Commissaris van de Keuningin van Nederlands Limburg weurt dèks ouch gouvernäör geneump. In Nederland weurt 't provinciaal besjtuur gevörmp door de Provinciaal Sjtate, de Gedeputeerde Sjtate en de Commissaris van de Keuning(in); in Belsj zint diet respectievelik de provincieraod, de Besjtendige Deputatie en de gouvernäör.
# Sjinese Moer

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De Sjinese Moer op 't plattelandj.
De **Sjinese Moer** of de **Groeate Moer** is 'n moer in 't naorde van Sjina, die zoea 21.000 kilomaeter lank is. Ze wuuert owwel gezeen es ei vanne neet-klassieke werreldwónjere. De moer is opgetróch oet stein, mer ouch veur e groeat deil oet aerd. De fónksje vanne moer waas de verdaejiging van 't landj taenge nomadische invallendje stammen oet 't naorde.

De ieëste moer woort zoea 200 v. Chr. opgetróch door versjillendje stökker moer mit einanger te verbinjen en aerdwerk te vervange door stein. De hujige moer stamp veural oete Ming-dynastie (1368-1644). De moer haet tieëntalle paorten en ruum 1000 forts en oetkiektaores. De kómmunikaasje tösse dees kwaam toet standj middels rouksignale.

Bieje stej is de moer good restereerdj, mer op 't plattelandj is die väölal vervalle.

## Trivia

* Me zaet det de Sjinese Moer zoea groeat is det m'n 'm vanoete ruumdje kan zeen en det ze 't ènsigste boewsel is veur waat det guldj. Det is aevel neet waort: de moer is hieël lank, meh väölste smaal veur te kónne zeen vanoete ruumdje.

## Gallerie

* E wachtershuuske.
* 'nen Oetkiektaore.
* De moer euvere berg haer.
* Zich baovenoppe moer.
* 't Oestelikste puntj vanne moer, wo zie ènjig inne zieë.
* De moer in 't wèste.
* De moer bie Simatai.
# Legende

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'n **Legende** ies 'n besjrieving van 't leve van 'ne heilige. Dèks gebeure wóndere in dat verhaol. 't Woord legende kump van 't Latiens legenda, dat *wat geleze moet were* beteikent. In kloastersj weurt bie de maoltied veurgeleze oet dees levesbesjrieveinge van heilige.

Verhaole die móndeling euvergeleverd zin heisje ouch dèks legende of volksverhaol. Ze were vertèld es zinde woar gebeurd, mèh zint historisch neet te bewieze, b.v. 't monster van Loch Ness en de Yeti.

'n Sage ies 'n volksverhaol woa-in historische of geografische biezonderhede of wonderbaarlike versjiensele were verklaord. Ze handele euver sjpoake, touvenaere, hekse, waorzègkersj, waerwuif en kaboutersj.
In sjpreukskes were ouch dat soort figure gebruuk, meh 't ing ies minder sómber es in de sage.

## Legendes

Bekènde legendes, die vertèld zint gewore en euvergeleverd:

* de sjtiechting van Roame
* Valentien
* Sinterklaos
* Juffer zónder kop (Kesjtièl Valkeberg)
* Sint Gerlach
* Sint Maarten
* Trojaanse oorlog
* Sint Joris en de draak
* De pot van Olen
* Wiete wiever
* De Bokkeriejersj
* Geboorte- en sjterfplaats van Hubertus

## Beroemdheid

Emes, dae hièl beroemd ies op 'n bepaald gebied in de kuns, sjport of muziek weurt ouch waal 'n legende geneump. b.v. 'n sjaatslegende (Ard Schenk), kunslegende Pablo Picasso of 'ne virtuoos op 'ne mondharmonica: de mondharmonicalegende (Toots Tielemans)

## Legenda

Legenda ies ouch 'n rubriek bie 'n landkaart of book, woa-in oetgelag weurt wat de symbole beteikene die toegepas zin op de kaart.
# Palatalisatie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Palatalisatie** ies ein in de taalhistorie hièl väól veurkómmende klankverzachting woabie de oetsjpraok van veural de velare *k*/ *g*, de dentale *t*/ *d* en de labiale *p*/ *b* in de riechting van 't palatum versjuuf. Umdat de oetsjpraok van palatale konsonante lestig ies, ies 't resultaat meistal 'n palato-alveolaar zoa-es */sj/* of */zj/*.

## Palatalisatie in versjillende tale

#### Romaanse tale

Velare palatalisatie veur de veur in de mónd oetgesjproke klinkersj *i* en *e* (en allein in 't Frans ouch nog veur *a*) haet in de ontwikkeling van bekans alle Romaanse tale oet 't Latien plaatsgevonge, behalve 't Sardisch en Dalmatisch. De klank *k* veranderde ièrsj in de affricaat */tsj/*, vervolges in de fricatief */sj/* en es gevolg van assibilatie oeteindelik in */s/* (palatalisatie gevolg door depalatalisatie).

#### Germaanse tale

Bie de ontwikkeling van de versjillende groepe Germaanse tale ondersjeide veural 't Ingweoons ziech door velare palatalisatie veur klinkersj. Vergeliek *kerk* (Nederlands) en *Kirche* (Duits) mèt *tsjerk* (Fries) en *church* (Ingels).

Ouch in sómmige Limburgse dialekte kump 't veur: *hónd* -> *hóndj*. Me sjprèk in 't Limburgs verband bie sonorante meistal euver mouillering.

Palatalisatie van alveolaar fricatieve (e.g. *stei* → *sjtei*) is 'n sjtandaard versjiensel ónder de Panninger linie. Dit wuèrt aevel waal meistal palatalisatie geneump.

#### Slavische tale

Ouch in de historie van de Slavische tale höbbe versjillende groate palatalisatiegolve plaatsgevonge. De ierste Slavische palatalisatie veranderde in alle Slavische tale /k/. /g/ en /x/ veur /e/ en /i/ in /č/, /ž/ en /š/.

## Palatalisatie es 'n fonetisch/fonologisch versjiensel

Klankversjuvinge zin deil van 'n ièwelank taalveranderingsproces. 'n Verandering in de oetsjpraok zoa-es palatalisatie ies in 't begin ummer allein allofonisch. Es 'n klankversjuving systematisch optreut, ies 't 'n klankwèt. Es 'n klankwèt ziech vervolges zoa óntwikkelt tot de nuje klank neet langer es 'ne variant van de oarsjprónkelike klank weurt aangeveuld, ies 't ondersjeid fonematisch gewore.

'n Klankversjuving kènt ziech dus definitief nèstele in de fonologie van 'n taal. Wat oarsjprónkelik nog dudelik herkènbaar waor es 'n allofoon van 'ne andere klank, weurt noe 'n nuuj beteikenisondersjeiend foneem. Zo wied hoof 't toch lang neet ummer te kómme, taalverandering ies ummer grillig en onveursjpelbaar.
# De facto

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Steins. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**De facto** is het Latijn veur 'in feite'. 't Weurt regelmatig gebroek es taegestelling van 'de jure'. In dat geval geit 'de jure' euver de officieel situatie, terwiel 'de facto' geit euver wie get in werkelijkheid is.
# Tirana

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Minsters. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Tirana** (Albanees: *Tiranë*) és de heudstad van 't laand Albaonië. Zaaj lik én de prefectuur Tirana en ooch én 't distrik Tirana, op de coördinaote 41° 20′ NB, 19° 49′ OL. De stad hèt 'n oppervlaakte van 41,8 km² en hoch én 2011 421.286 énwoeëners (wat 't gemiddelde bréngk noë 10.078,6 énw/km²). De stad lik op 'n haugte van 110 m boeëve zeinivo.

De postcodes 1001 tot 1028 zaajn van de stad, asoch 't netnommer 04 en de kintekeplaot TR.

't Stichtingsjoër van Tirana is 1614.

## Externe link

* Website van de gemeinte