Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Verkieër

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Verkieër** is de verplaatsing van luuj en veurwirpe, wie waegverkieër, spaorwaegverkieër, anger verplaatsing euver 't landj en verplaatsing van sjeper en vlegers; ouch kómmunikaasje mit dataverkieër en beveurbeildj radiogolve waere hiebie geraekendj.

Bie fysiek verkieër kan me 'n óngersjied make tösse luuj die zichzelf verplaats mit of zónger verveursmiddel (en bieëster ouch) en luuj en geujer die waere verveurdj (mit e verveursmiddel, wie e kindj det doren eljer wuuertj gedrage). De verplaatsinge vinje meistes plaats op speciaal daoveur bestumdje infrastructuur, wie wage-, spaor- en waterwaeg. Öuch piepleijinge, kabelen en glaasvaezelverbinjinge kónne waeren aangemirk es verkieërsinfrastructuur. In 't daacheliks spraokgebroek wuuertj mit verkieër meistes 't waegverkieër gemèndj.
# Massamedia

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De **massamedia** is de media die e groeat deil vanne miensen in 'n bepaoldje regio bereik. Dees saort aan media maak 't meugelik dezelvendje boeadsjap ane massa euver te drage. Klassieke veurbiljer hievan zeen de lenjelike radio- en tillevieszenjers, mer ouch bekèndje websites waeren hiebie geraekendj.

De term is innen twintjiger jaore gesjape mitte kóms van nasjenaal radionètwirken enne groeatsjaolige cirkulaasje van gezètten en tiedsjrifter. Ieëve veurdet de term bekèndj is gewaore, woorte beuk en manuskripten al op groeate sjaol versprèdj.

## Zuuch ouch

* Media
* Massacommunicatie

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Technologie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Technologie** (Grieks: *τεχνολογια* < *τεχνη* "vakmansjap" + *λογος* "waord, beteikenis" + achterveugsel *-ια*) is 't op systematische meneer toepasse van nuuj netuurweitesjappelike of anges georganiseerdje kènnis veur praktische aafzichter. Es alle perblieëme (ouch döks van neet-technische aerd) zeen opgelos rizzelteertj technologie oetènjelik in gewuuen techniek,

In 't daacheliks laeve sprèk me aevel döks euver technologie bie nuuj oetvinjingen en apparate. Hie mót me eigentlik van techniek spraeke, went 't procès veur zoeaget te make wuuertj officieel technologie geneump.

Economie kallen ouch waal van technologie en daomit meine zie de standj van oos kènnis veur nuuj produkte te kónne make.
# The Social Network

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**The Social Network** is 'ne film oet 2010.

De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan biografiefilms, dramafilms.

De film woort geregisseerd door David Fincher en heet 'nen doer vaan 120 menute.

## Brón

* IMDB.com, informatie euver de film
# Ingelse

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De **Ingelse** (Ingels: *English*) zeen e Germaans vouk det inheims is aan Ingelandj (neet te verwarre mit Groeat-Brittannië) det 't Ingels es moderspraok haet. De Ingelse zeen inne vreug middelieëven óntstange, doe de Angele, Sakse, Friezen en Jutlenjers inne viefdjen ieëf nao Ingelandj vore vanoet Denemarken en Naord-Duutsjlandj. Hie vermingdje zie zich mitte Kelten en Romeine die dao al wóndjen en zoea óntstónge de Angelsakse. Later kome dao nag de Vikinge (veural Dene) en Normandiërs bie.

De Ingelse vörme same mitte Sjotte, de (Naord-)Ieren enne Welsje de Britte. Allewiel höbbe väöl Ingelsen ouch veureljers oet anger deiler van 't Vereinig Keuninkriek of zelfs ieërhaer kolonieje. Es e gevolg van 't Brits Riek is e groeat deil vanne Ingelse kultuur versprèdj euvere werreld, zoea wuuert inne Vereinigdje Staoten 't Ingels es veurspraok gebroek en zeen Ingelse sporte wie cricket, foebbel, rugby en tennis wiedverbrèdj.

## Bekandje Ingelse

* Adele - zengerin
* William Blake - dichter en sjiljer
* Tony Blair - minister-prizzendèntj van 't Vereinig Keuninkriek
* Lewis Carroll - kinjersjriever
* Winston Churchill - politieker en legeraanveurder
* James Cook - óntdèkkingsreiziger
* Charles Darwin - weitesjapper
* Charles Dickens - romansjriever
* Keuningin Elizabeth I - keuningin van Ingelandj
* Keuningin Elizabeth II - keuningin van 't Vereinig Keuninkriek
* Michael Faraday - weitesjapper
* James Figg - boekser
* Stephen Hawking - sjriever en netuurkundige
* David Hockney - sjiljer en fotograaf
* Boris Johnson - minister-prizzendèntj van 't Vereinig Keuninkriek
* Albert Lee - gitaris
* Christopher Marlowe - dichter en toneelsjriever
* Ed Miliband - politieker
* John Milton - dichter en polemiek
* Henry Moore - beeldjhawwer
* Isaac Newton - weitesjapper
* Samuel Morton Peto - óngernummer
* Thomas Paine - filosoof (börger vanne Vereinigdje Staote gewore)
* Simon Pegg - aktäör
* Philip Pullman - romansjriever
* Charlotte Rampling - aktries
* Keith Richards - gitaris
* Ernest Rutherford - weitesjapper
* William Shakespeare - toneelsjriever en dichter
* Rod Stewart - zenger
* Margaret Thatcher - politica
* Keuningin Victoria - keuningin van 't Vereinig Keuninkriek
* George Washington - politieker en staotsman (börger vanne Vereinigdje Staote gewore)
* Gilbert White - ecoloog en netuurbesjurmer
* Frank Whittle - oetvinjer
# Fastfood

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Breuker. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'n Typisch vuurbeeld va fastfood
**Fastfood** is d'r naam va aeëtesware die vlot gemak en geserveerd kinne waeëre en vuur wieënig geld verkoch waeëre. Dèks gaet 't daobie óm produkte die me thoes allein mer hooft aaf te bakke of op te werme, of woebie dat al gedaoën is op sjpeciaal verkaoppunte vuur 't sjtaoënd op te aeëte of te laote ipakke vuur 't örges angesj op te aeëte. Dit gebuurt dèks bie snackbars.

Ónger fastfood versjtaet me e groeët aantal versjeie produkte. In de westerse welt kint me es fastood vuural deepgevraore snacks zoewie friete, hamburgers en pizza meh aoch bruuëdjes mit gyros, kebab of shoarma en kant-en-klaor verpakde deepvreesmaoltiede. In Aziatische leng gieëft 't kräömkes op g'n sjtraot woeë me noedels, ries en sushi verkaopt die dao aoch es fastfood gezieën waeëre. I Nederland en Belsj zint frikandelle en krokètte bekinde snacks.

Nao d'r Ieësjte Weltkreeg begóste de ieësjte groeëte verkaopesj va fastfood aan hunne opmarsj. Sómmige van dees bedrieve zint oetgegruijd tot de groeëtste multinationals op de welt, zoewie McDonald's, Burger King, Pizza Hut en Kentucky Fried Chicken.

De fastfoodindustrie is 'n groeëte, winsgaeëvende industrie, die gruijt doerdat luuj ummer wieëniger tied numme vuur zelf te kaoëke. Fastfood is dèks óngerwerp va kritiek ómdat 't es óngezond gezieën waert, doerdat 't väöl vèt en wieënig vitamines en anger ónmisbaar sjtoffe haat. Vuural transvètte i fastfood zouwe sjlech zin vuur de gezóndheid. 't Regelmaotig aeëte va fastfood zou 'n belangrieke oerzaak zin va uëvergewich en hart- en vaatkrenkdes.
# Taol

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

't Woord **taol (taal)** heet mie es ein betekenis. In d'n ierste plaots geit 't um 'n manier vaan communicatie in 't algemein en vaan minseleke communicatie mèt e systeem vaan geordende klang in 't biezoonder. Bij alle minse is 't vermoge taol te liere aongebaore, oetgezoonderd bij de ergste zwakzinnege. Inkel hoeg ontwikkelde walvèssoorte höbbe ouch taol, boe-oonder d'n tummeleer en d'n orka.

In de twiede plaots is *ein* taol e systeem boebinne 't minselek (of "dolfienlik", zuug bove) vermoge tot taolvörming vörmgegeve en nao zieker regele gesjik weurt. De versjèlle tösse twei zölke systeme make, tot veer vaan versjeie taole spreke.

Evels heet edere mins zien eige manier vaan spreke. Aofzoonderleke minseleke spraak neump me 'n idiolek. E dialek is 't taolcontinuüm vaan mier dan ein spreker, die hun idiolekte zoe diech bijein ligke tot me kint zegke tot ze oongeveer 'tzelfde praote. 'n Aontal dialekte same ligke binne de band vaan ein taol. Väöl taole höbbe ei normatief dialek boe-in alle sjrifteleke communicatie en de meiste officieel mondeling conversatie plaotsveend; me sprèk in zoe geval vaan Standerdtaol

In dees terminologie zit ei groet probleem: de grens tösse dialek en taol. Vreuger waor 't gebrukelek um, wienie örges e standerdtaol bestoont, alle taolvariëteite vaan dat gebeed, es ze neet hiel erg aofweke, es dialekte vaan die ein taol te beneume. Zoe woort 't dialek vaan Zittert Nederlands geneump, en 't dialek vaan Tudder Duits. Allewijl is 't evels gewoener um taole mie nao taolköndege eigensjappe in te deile. Zoe is de lèste decennia de vraog oontstoon of 't Limburgs neet es apaarte taol gezeen mós weure. Oeteindelek is de taol door de Nederlandse euverheid in 1997 erkind.

In Europa weure e kleine tachteg taole gesproke, sinds me de definitie vaan taol verwijd heet. In de ganse wereld weure wel 3000 tot 6000 taole gesproke, allewel tot väöl vaan die taole eigelek mie dialekte vaanein zien. De indeiling vaan ethnologue.com oondersjeit beveurbeeld in Nederland "taole" wie Zieuws, Noordoestveluws, Achterhooks, Veenkoloniaals etc.

't Is te verwachte tot temeenste de helf vaan alle taole binne viefteg jaor oetgestoorve zal zien, de meist pessimistische schaatinge goon zelfs oet vaan negeteg procent.

---

De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Norbiks.

---

't Sjpraeëke van de èège taal is bie 't VN-Verdrag *Bupo* 'n kultureel rech. Allèng in 't oonderwies en 't beroepslaeve kènne eise gesjtèld waeëre. In alle aander formeel situaties haat me rech op 'ne tolk.

Klik hei veur 'n provisorische lies mèt taole.

## Referentie
# 4 april

|  |
| --- |
| mrt - **april** - mei |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   | >> |

**Heiligedaag van Isidoor van Sevilla**

## Gebeurtenisse

* 1581 - Francis Drake voltoajt zien reis um de waereld en weurt geridderd.
* 1905 - Bie 'n aardbeving mèt 'n sjterkde van 8,6 op de Sjaal van Richter in Kangra (India) valle óngevaer 19.000 doaje.
* 1949 - De NAVO weurt opgeriech.
* 1968 - Martin Luther King weurt vermaord.
* 1973 - 't World Trade Center in New York weurt geëupend.
* 1975 - 't Softwarebedrief Microsoft weurt opgeriech door Bill Gates en Paul Allen.
* 1983 - De space shuttle Challenger weurt gelanceerd veur zien ièrsjte vluch.

## Gebore

* 188 - Caracalla, Romeinse keizer
* 1819 - Maria II, keuningin van Portugal
* 1914 - Marguerite Duras, Franse sjriefster
* 1915 - Muddy Waters, Amerikaanse blueszenger
* 1928 - Maya Angelou, Amerikaanse sjriefster
* 1933 - Frits Bolkestein, Nederlandse politicus (gesjtorve 2025)
* 1948 - Abdullah Öcalan, leijer van de Koerdische bewaeging in Turkije

## Gesjtorve

* 397 - Ambrosius, bissjop van Milaan, kèrkvader en heilige
* 636 - Isidoor van Sevilla, bissjop en heilige
* 1588 - Frederik II, keuning van Denemarke en Noorwege
* 1841 - William Henry Harrison, neugende president van de Vereinigde Sjtate
* 1929 - Carl Benz, Duutsje oetvinger
* 1968 - Martin Luther King, Amerikaanse dominee en burgerrechteactivis
* 2004 - Briek Schotte, Belzje fietsrenner