Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tiedsjrif

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Remunjs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Versjillende tiedsjrifter in 'ne winkel.
E **tiedsjrif** is meistes e blaad det op pepier weurt gedrök of digitaal weurt oetgegaeve en det informatie bèd aan de laezers, döks róndj e besjtump thema of veur 'ne besjtumden doelgroep. Sómmige tiedsjrifte besjtaon allewiel ouch es oetsjloetend digitaal.

E tiedsjrif versjient regelmaotig, beveurbeeld edere waek (e waekblaad) of edere maondj (e maondjblaad). Det in taegesjtèlling toet e daagblaad, det ederen daag oetkump.

Tiedsjrifter kinne lós waere verkoch of ónger 'n abonnement.

Tiedsjrifter waere döks samegebunjeld toet e jaorbook.
# Metropolis

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'n Kaart vaan eder officieel metropolis in de Europese Unie (op force vaan 2006)
'n **Metropolis**, 'n **metropole** of **metropool** (vaan 't Aajdgriekse μήτηρ mētēr = mojer, πόλις pólis = stad) is 'n agglomeratie die besteit oet 'n zier groete stad mèt bijgelege urbaon gebede, boe-oonder ouch veurstei. Ouch bevat zie de umligkend periferie die neet per se verurbaoniseerd is mer boevaan de inwoeners wel verboonde zien aon de metropolitische stad (door beveurbeeld wèrk of winkels). Dees umgeving weurt ouch wel 't forensegebeed geneump. 't Aontal inwoeners vaan 'n metropolis kin door al dees typeringe opvallend groeter zien es dat vaan de stadskern zelf. Dèks weure sommege stei es megapolis getypeerd, dus es groeter es metropolis. Dit begrip weurt evels minder dèks gebruuk es metropolis en groete stei (wie Paries, Shanghai en New York City) weure meistes aongeduid wie metropolis.

Metropolis is aofgeleid vaan 't Aajdgrieks en meint zoeväöl wie **moojerstad**. Zoe'n stad vörmp daomèt dèks 't middelpönt vaan 'n regio op polletiek, weitesjappelek, cultureel en sociaol niveau. Bekènde veurbeelde vaan metropole zien Londe, Paries, Tokio, Shanghai en New York City.

't Begrip metropolis en 't begrip wereldstad weure dèks synoniem aon mekaar gebruuk. 'n Metropolis is euver 't algemein e steielek gebeed mèt mie es 1 mieljoon inwoeners. Op force vaan de Europese Unie en häör statistiek bureau EuroStat is 'n stad evels pas 'n metropool es zie mie es 2,5 mieljoon inwoeners hoesves. Umtot edere lidstaot evels 'n aander meneer vaan gemeintes indeile heet, zörg dit veur 'n verwarrend pleetsje. Wijl 't Roergebeed wel es metropolis weurt gezien, weurt de Randstad dat neet. 't Roergebeed weurt naomelek euverkoepeld door 'n gezaomelek instituut, wijl de Randstad dat nog neet heet. Dees 12 stei zien (alfabetisch): Barcelona, Berlien, Frankfurt am Main, Hambörg, Katowice, Milaon, München, Paries, Roeme, Roergebeed, Stuttgart en Warschau. Sinds Brexit tèlle Londe en Manchester neet mie mèt.

't Woord metropolis weurt evels, in contraire bis 't woord wereldstad, wat internationaol es absoluut begrip weurt gebruuk, soms ouch rillatief gebruuk um de rillatie vaan 'n stad mèt de umligkende umgeving aon te geve, zoewie Mestreech kinne weure gezien es 'n metropolis veur Zuid-Limbörg of zelfs de Euregio Maos-Rien. 't Begrip metropolis weurt gebruuk um stei aon te geve boe 'n bepaolde activiteit of bedrievetak väöl veurkump, zoewie könsmetropool (bev. Berlien) of financieel metropool (bev. Frankfurt am Main).

Metropolisering is de stijging in de concentratie vaan weitesjap, polletiek of cultuur binne e gebeed of stad, zoewie de polletieke metropolisering vaan Breusel. Mèt dit begrip weurt ouch soms gewoen *versteieleking* gemeind, zoewie de urbaonisering vaan 'n metropolitische Randstad.
# Samuel Beckett

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Norbiks. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Samuel Beckett
**Samuel Beckett** (Dublin, 13 april 1906 - Paries, 22 december 1989) waor 'ne Ierse sjriever en dichter. Beckett kreeg in 1969 d'r Nobelpries vör literatuur.

## Laevesloop

Beckett is gebaore in e protestaants gezin in Dublin. In 1928 verhuusde e nao Paries. Dao waoërt e väörgesjtild an James Joyce dae 'm es lieërling accepteerde.
Nao 'n aantal jaor gong e roondreze in Europa en Beckett mot in dae tied och echte zjwervers ontmoet hubbe.
Truuk in Paries wert-e op 'ne daag uvvervalle en verwond. Ing van zien longe waoërt daobie geperforeerd. Later is e d'r dader in de gevangenis gaoë opzeuke en e haat 'm gevraogd väörwat e dae aansjlaag gepleegd how. "Je ne sais pas" waor 't aantwoaërd.

Beckett is begrave op begraafplaatsj *Cimetière du Montparnasse* in Paries.

## Absurdistisch theater

Beckett sjreef *Wachten op Godot* in 't Fraans. E von dat haeë zich in z'n twiede taal 'economischer', kernachtiger koes oetdrukke. Bie de ursjte väörsjtillinge van 't sjtuk leep 't publiek d'r zaal oet en reep sjan. Mit waor 't absurdistisch theater gebaore.
Beckett leet zich o.m. inspirere dur 'de komieke' va Dublin oet z'n jeugd oeë och de Marx-brothers hun inspiratie haolde.

## Besjermde regie-aanwiezinge

Beckett haat in de saeëvetiger jaore dit sjtuk zelf geregisseerd in Berlien. Tut in de klingste details haat e doe regie-aanwiezinge, decorboew, verbod op meziek en bezètting op papier gezat. E haat daomit vurkaome dat me zie waerk geet interpretere. Toneelgroepe die dit sjtuk wille sjpäöle motte zich an die regels haowe. Dat wert gekontroleerd dur de *Beckett Sjtichting*. Dit sjtuk maog neet dur vrowwe gesjpeld waeëre. Beckett von dat vrowwe 't rech hubbe op ervaringe oeëdur ze in sjtaot zeunt um zelf dit saoërt sjtukke te sjrieve.
# Oceaan

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

d'n Atlantischen Oceaan vanoete ruumdje.
Oetzich euveren Atlantischen Oceaan.
'nen **Oceaan** (Aadgrieks: *Ὠκεανός* (Okeanós)) is 'n min of mieë zelfstenjige werreldzieë tösse de kóntinenten en kan mieëder, kleinder zieëje bevatte. 't Waord "oceaan" kump van 't Grieks *Okeanós*, de personifikaasje vanne oerzieë inne mythologie. Allewiel guuef 't vief oceane oppe aerd. Dees zeen allemaol mitein verbónjen en vörme zoea same ein groeate massa aan zaatwater. De oceanen en zieëje numme gans biejein 72% vanne oppervlakdje vanne aerd in (~3.6 x 108 km2), wovan de oceane mit 72% 't euverdeil vörme. 't Landj ('t gehieël vanne kóntinenten en eilenj) maak de res oet. De oceanen ómvatte 97% van alle water oppe aerd. Volges oceanografen is meh 5% vanne oceane verkèndj. Gans biejein guuef 't zoeaget 1,3 kubieke kilomaeter mit 'n gemiddeldje deepdje van 3682 maeter. De lieër vanne oceanen hètj de oceanografie.

In versjillige periode van 't vergangene woren al de kóntinente mitein verbónje. Me sprèk den van superkóntinente. Dees wore den weer ómringk door superoceane.

## Lies van oceane

Noe volg 'n lies mit alle oceanen oppe aerd:

* Atlantischen Oceaan
* Indischen Oceaan
* Naordelike Ieszieë of Arctische Oceaan
* Stillen Oceaan (of *Pacifischen Oceaan*)
* Zudelike Ieszieë of Antarctische Oceaan

Sómtieds waere de Antlantischen Oceaan en Stillen Oceaan biejen aevener gedeildj; den haet me dus zeven oceanen inplaats vief.

## Bedreiginge

De zieëjen en oceane staon bloeat aan diverse bedreiginge, wie euverbevèssing, mienboew, vervoeling mit väöl stoffen en toenaam van CO2.

De vervoeling mit plestik lèdj toete plestiksóp.

De oceanen höbben e deil vanne alle CO2 dae saere industrieel revoluusje innen dampkrink is vriegekómmen ópgenómme. Dit bepirk de opwurming vanne aerd (zuuch: klimaatopwerming), meh lèdj toet verzoerendje oceane. Dore klimaatverangering wurme de oceanen oetènjelik towwel op.

Dore klimaatopwurming en loeazinge van aafvalwater en mèsstoffe breie gebiede mit lieëg zoerstofkóncentraasjes, doeaj zaons mit nammeh wènnig laeve, zich oet.

De fysische en sjemische verangering vanne oceane haet gevolg veur 't laeven inne oceanen en bedreig de saortriekdóm (biodiversiteit). De reaksjes van deersaorte, populaties en ganse ecosysteme op dees verangeringen is lestig te veurspèlle.
# Hoonkbal

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'nen Hoonkbalmatch aon de geng. De werper (*pitcher*) heet de bal gegoejd en de slaagmaan sleit 'm zoe wied meugelek eweg. Deze slaagbeurt indegde in 'nen *homerun*, dat wèlt zègke tot de slaagmaan alle veer de hoonke aofleep ietot de bal kós weure trökgebrach.
**Hoonkbal** (lienvertaoling vaan 't Ingelse *baseball*) is 'ne sport mèt bal en slaaghout. De sport kump oet de Vereinegde Staote en is dao roond 't midde vaan de negentienden iew gecodificeerd. Ziene wortele ligke evels wijer trök; speule die sterk op hoonkbal liekene, wie slaagbal en 't get wijer verwant cricket, weure vaanajds al in Europa gespäöld.

Bij hoonkbal gief 't veer hoonke, die op de heuk vaan e bij benaodering veerkenteg veld weure gezat. De bal is klein en hel; geslage weurt mèt 'ne klöppel (en neet mèt e plenkske). Wie bij verwante sporte speule twie teams, die verdeild zien in 'n slaag- en 'n veldpartij. De werper (*pitcher*) goejt de bal op de slaagmaan aof, dee 'm moot probere eweg te sloon. Is de bal eweggeslage, daan moot de slaagmaan zoe väöl meugelek hoonke aofloupe ietot de bal weurt trökgebrach. Pak heer ze alle veer in eine kier, daan sprik me vaan 'nen *homerun* (dit lievert 'n extra punt op); blijf heer op ein vaan de aander hoonke achter, daan zal 'r perbere in de slaagbeurte vaan volgende speulers de runde oet te loupe. Me is oet: a) es me nog neet op 'n hoonk is bij 't trökbringe vaan de bal; b) es me bij 't loupe nao 'n hoonk door 'ne veldspeuler mèt de bal weurt aongetik; c) bij 'ne vangbal vaan de veldpartij of d) es me drei kier missleit. Heet de werper neet reglemintair gegoejd, daan weurt 't de slaagmaan neet es misser aongerekend. 'n Wijer regel is tot me neet mèt mie es eine op 'n hoonk maag stoon. Zien alle slaagmaander oet, daan indeg 'nen inning. In totaol gief 't nege innings; 't team wat begint heet dus eine mie.

De sport weurt euver de ganse wereld gespäöld, meh is veural populair in de Vereinegde Staote (boe 't, veural oonder de blaanke bevolking, es de nationaole sport gelt) zoewie in 't Caribisch gebeed en Venezuela. D'n hoonkbalpatsj weurt alum gedrage, dèks ouch door lui die wijer niks mèt de sport höbbe.