Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hertaanval

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Sint-Joasters. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

|  |  |
| --- | --- |
|      | Lèt good op 't veurbehawd bie medische informatie. Gank bie gezóndjheidsklachte nao 'nen hoesdokter. |

'nen **Hertaanval**, **hertinfark**, **attak** of **myocardinfark** is 't aafstèrve van e deil van de hertspier door 'n óngerbraeking in de bloodtoeveur door de kransslaagaore. Dit kan leie tót (sóms op kórten termien laevesbedreigendje) ritmestuèrnisse en tót hertfale door ónvóldeundje pómpwirking van 't hert.

De patiënt veultj in typische vel 'n zwaor, drökkendje pien middenachter 't bórsbein, sóms oetstraolendj nao de kake of de sjóljer, veural de linkse. Dit geit döks gepaardj mit zweite, bleikheid en doadssjrump. In verbandj mit de kans op ritmestuèrnisse is 't van belank zoa snel meugelik in e krankenhoes te waere opgenómme.

Es ritmestuèrnisse oetblieve of mit succes kinne waere bestreje en 't spierverluus neet te groat is zoadet de pómpfónksje neet zwaor wuèrtj aangetas vindj genaezing plaats in de loup van inkel waeke.

Risicofactore veur 't optraeje van 'nen hertaanval zint rouke, diabetes, inaktiviteit, alcoholisme, hoag blooddrök, te hoag cholesterol, 't mennelik geslech, aojerdóm en genetische factore.
# Neolithicum

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Reconstructie vaan 'n neolithische boerderij in Ierland. Ouch in de Limbörge heet 't naoventrint zoe oetgezeen.
't **Neolithicum** of de **nuie steintied** is 'n arsjeologisch tiedperk. Me bedoelt heimèt culture en samelevinge die nog gein (groetsjaolege) metaolbewèrking kóste, meh wel al aon landbouw dege. Mèt dat lèste steit 't Neoliticum tegeneuver 't Paleolithicum, boe-in de lui es jegers-verzamelere leefde. Tösse de twie oontwikkelingsfases in zèt me soms nog 't Mesolithicum of 't Epipaleothicum; die twie terme koume op gooddeils 'tzelfde neer.

De koms vaan landbouw had ingriepende veranderinge tot gevolg. Aon d'n eine kant waor de mins noe väöl zekerder vaan ete, en neet mie aofhenkelek vaan wat 'r vóng of voont. Aon d'n andere kant gónge de lui einzijeger ete, wat tot krenkdes veurde. Lui gónge noe ouch veur 't iers ech woene, al bleve ze dèks wel semi-nomadisch umtot landbouw op d'n door de groond mós oetpötte. Umtot neet edereine mie nujeg waor veur 't jaoge en verzamele, gónge sommege ziech op ambachte touwlègke. Textiel en zjeremiek hure bij de oetvindinge die in dezen tied zien gedoon. De domesticatie vaan de kat waor nötteg um muis en aander bieste vaan de veurraod weg te hawwe.

Ouch kaom noe 'n dujeleke sjeiing tösse werk veur manslui en vrouwlui, boebij de ierste dèks op 't land te vinde waore en de lèste dèkser handwerk in hoes dege. Wijer maakde de landbouw 't meugelek um riekdom op te bouwe, e concep wat 't in 't Paleolithicum neet gaof. Umtot sedentair lui ouch groond bezitte, kaom 't noe ouch tot oorlog, en naovenant tot de vörming vaan 'n militair elite. Dit zörgde allemaol veur 'n gelaogde, sterk gespecialiseerde maotsjappij.

't Neolithicum begós zoeget 12.000 jaor trök in 't Kortbij en Midde-Ooste. In Noordwes-Europa begint 't Neolithicum mèt de bandkeramische cultuur, zoeget 5000 veur Christus. Ouch de treisterbekercultuur en klokbekercultuur die daonao koume waore neolithisch. Mèt de koms vaan de metaolbewèrking (broonstied, of in sommege len iers nog 'nen apaarte kopertied) sjeit 't oet; in eus strieke mote v'r daan rekene mèt ind daarde millennium veur Christus.
# Zèlver

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

|  |
| --- |
| **ZèlverArgentum** |
| Symbool | Ag |
| Indeiling | euverganksmetaal |
| Elementnómmer | 47 |
| Natuurleke isotope | **107**, 109 |
| Kunsmaoteg isotope | 105,106, 108, 111 |
| Atoomgewiech standaardisotoop | 107,868 |
| Smeltpunt | 1234,93 K, 961,78 °C |
| Kookpunt | 2435 K, 2162 °C |

**Zèlver** (*zilver*) is e sjemisch elemint. 't Is 'n edel euvergaanksmetaol mèt 'n helder zèlverwitte kleur. Door ziene sjien, zien edelheid en zien sjeersde (0,079 ppm in d'n eerdkoors) is 't e gewèld en deur metaol. Zèlver trif me gewuunlik in mineraole aon, meh dèks ouch in zuver staot.

Zèlver vint zien touwpassing es seermetaol in munte, bijous en taofelcouvert, ummer gelegeerd mèt koper. Door de hendege touwnaome vaan de bevolking en 't verlaote vaan de metaole standaard is 't gebruuk vaan zèlver veur munte tot in de marsj trökgedrónge (veural gelegeheidsmunte vaan hoeg wierdes weure geslaoge). Industrieel touwpassinge vint 't in de analoog fotografie (en ouch de digitaal, es me foto's wèlt aofdrökke) en bij de productie vaan spegele. Zèlveramalgaam, 'n legering vaan zèlver en kwik die eve bove kamertemperatuur smèlt, woort vreuger väöl veur tandvöllinge gebruuk. 't Kump ouch veur in goudlegeringe; de meiste gouwe bijous gebruke groete kwantiteite zèlver, woedoor 't goud liechgeel vaan kleur weurt.

Zèlver heet twie natuurleke isotope, Ag-107 en Ag-109, die allebei prommenint aonwezig zien: Ag-107 nump 51,839% veur zien rekening en Ag-109 de euverege 48,161%. In de natuur koume ze altied doorein veur. Zèlver is 'nen oetstekende geleier vaan elektriciteit, beter es koper.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Otto van Veen

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Norbiks. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Otto van Veen, *Christus in 't hoes van Maria en Martha*, circa 1597
**Otto van Veen**, Latien: *Otto Venius* (Leide, 1557 – Brussel, 6 mei 1629) waor 'ne lieërling van Lambert Lombard en later 'ne hofsjilder van Alexander Farnese, d'r hertog van Parma. Nao dem ziene doeëd in 1592, waoërt e d'r lieërmeester van Peter Paul Rubens en hofsjilder van de aartshertoge Albrecht van Oostenriek en Isabella van Sjpanje. Nao 1600 gong Van Veen zich ömmer mieë bezighaowe mèt de publicatie van emblematabeuk, oeë oonder *Amorum emblemata* (1608) en *Amoris divini emblemata* (1615).
E wónde 't langste in de Zuideleke Nederlande. E representeerde de contra-reformatie in d'r stiel van de hoeëg Renaissance.

Van 1574 bies minstens 1579 verblaef e in Italië. In 1593 werd hij vriemeester in 't Sint Lucas gilde.
# Mechanische sporte

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Racende oto's in de Formule 1 (hei op de GP vaan Maleisië).
**Mechanische sporte**, ouch wel **motorsporte** geneump (allewel tot dat verwarrend kin wèrke) zien die sporte boebij me gein minseleke of dierleke krach gebruuk meh door middel vaan motore prestaties moot lievere. Gemeinelek geit 't heibij um de snelheid; mechanische sporte höbbe dus de vörm vaan 'ne race of wèdloup. Bij mechanische sporte weurt de veerdegheid vaan de sporter gecombineerd mèt de kwaliteit vaan 't materiaol; inferieur veurtuige make 't extreem lesteg um 'ne race te winne. Hei-in liekene dees sporte op de peerdssport (boe me vaan de kwaliteit vaan 't peerd aofhenkelek is), en in minder maote ouch op sporte wie fietserenne en sjaatse (boe me wel zelf de krach lievert meh boe 't materiaol väöl vaan de snelheid bepaolt).

De bekindste en geleefste mechanische sporte zien otorace en motorrace, die allebei in diverse klasse zien ingedeild. Heibij weurt op 'n baon gevare, gemeinelek mierder rundes. Los daovaan stoon de rally en de motorcross, boebij me in ope veld veurt. Ouch mèt motorbote weurt soms gerace. E veurbeeld vaan 'ne neet op snelheid geriechde mechanische sport is otopolo, wat neet väöl weurt gedoon.

Motorbootrace stoont op 't program vaan de Olympische Speule in 1908. Sindsdeen zien mechanische sporte neet mie op de Speule veurgekoume, umtot 't Olympisch Comité besloot ze te were.

Bekinde machanische sporters oet de Limbörge zien pa en zoon Jos en Max Verstappen, die in de Formule 1 vore resp. vare.
# Andorra la Vella

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Minsters. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Andorra la Vella
**Andorra la Vella** (Frans: *Andorre-la-Vieille*; Portugees: *Andorra-a-Velha*; Spaans: *Andorra la Vieja*) és de heudstad van 't laand Andorra. Óndanks dat zaaj 'n kleen stad és, és zaaj de grautste plaots van 't laand. Andorra la Vella és 'n aa stad daaj én e komdel van de Pyreneje lik. De stad hoch 24.678 énwoeëners in 2008 op 'n oppervlaakte van 12 km², wat 't gemiddelde vër de bevolkéngsdichte bréngk noë 819,13 énw/km².

De stad lik op 'n haugte van 1.013 m boeëve zeinivo en hèt de postcode 500.

## Website

* Perochie Andorra la Vella.
# Apostel

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Jezus en zien apostele bie 't Lètste aovendete, sjilderie van Dieric Bouts, 1464-1467
**Apostele** (Grieks: apostolos=gezant) zint de 12 lièrlinge van Jezus.

* Simon-Petrus en
* ziene broor Andreas,
* Jacobus de Meerdere en
* Johannes, allebei zone van Zebedeüs en kleinzone van Anna.
* Filippus,
* Bartholomeüs,
* Tomas,
* Matteüs de tollenaer,
* Jacobus de Mindere, de zoon van Alfeüs en kleinzoon van Anna.
* Taddeüs,
* Simon, de ieverige,
* Judas Iskariot, dae Jezus haet verrao aan zien vijande bie 't'Lètste aovendete (Laatste Avondmaal).

Ouch ander persone, die pas nao de doad van Jezus tot de krink van zièn volgelinge en lièrlinge toetroje weure apostele geneump.

Mattias weurt in de plaats van Judas gekoze en Paulus weurt ouch apostel geneump.

De term apostel gold later veur officieel en betroewbaar verkóndigersj.
In de Handelinge van de Apostele, ein van de beuk van 't Nuuj testament, sjteit 't vervolg op 't evangelie van Lucas besjreve. De inhoud van diet book ies 'n vrie verkóndiging van 't evangelie in de ganse waereld van toendertied.