Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Berg (geologie)

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'ne Berg in Alaska.
'ne **Berg** is 'n landjvorm die besteitj oet e bepirk gebied det dudelik hoeager is es de ómgaeving. De ziejkenj van 'ne berg bestaon oet mieër of minder steil hellingen en 't reliëf op en rónjelómme berg is groeat. 'ne Berg is in 't algemein hoeager en steilder es 'nen häöel, mer 't guuef gein vaste definitie veur 't óngersjied tösse de twieë. Sómtieds wuuertj de definitie aangehaje det 'ne berg zich mieër es 200 toet 300 maeter baove zien ómgaeving verhöf; 'n kleinder verhöffing neump me den 'nen häöel.

Inne geologie en aerdriekskónde óngersjèdj me berg nao huuegdje, ligking of de wies worop die zeen óntstange. Wen väöl berg biejein ligke neump me det op 't plat gewuuen in 't mieëvaad *berg*. Berg kónne bestaon of bergkittinge, aaneingeslaote rieje van berg, of bergmassieve, gruup aanein vas zittendje berg.

Tösse berg in ligke lieëger gebiede. Meistes zeen det daal of vlakdjes. Berg kónne verbónje zeen door bergkampen of gräöt. 't Lieëgste puntj oppe graot tösse twieë berg wuuertj 'ne zaal of bergpas geneump. 't Hoeagste puntj van 'ne berg wuuertj d'n toep geneump. 'ne Berg kan ouch mieëder tuup höbbe die verbónje zeen door gräöt of klein zale.
# Bookdrökkóns

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De term **bookdrökkóns**, of sumpelewaeg de **bookdrök**, sleit op 't kónne vermeinigvöljige van gesjrifter middels de drökpers, en in 't biezunjerder middels 't kómbinere van versjillige herbroekbaar deiler toet ei aaf te drökke vlak. 't Is ónmeugelik te bepaole wen of door waem de bookdrökkóns is oetgevónje, meh de vinjing wuuertj waal aan mieëder luuj toegesjreve. Van dees is d'n ènsigste dae historisch gezeen in aanmirking zów kónne kómme de Sjinees Pi Chang, dae al innen èllefdjen ieëf Sjinese karakters zów höbbe gedrök.

Inne wèsterse werreld wuuertj d'n oet Mainz aafkumstige Johannes Gutenberg algemein, al zónger aanwiesbare gróndj, gezeen es 'ne wersjienlikeren oetvinjer es d'n Hóllenjer Laurens Janszoon Coster. Meh waal liek vas te staon det me in daen tied, róndj 1450, in 't Wiej Oeaste al bekèndj waas mit zowaal blokdrök es litterdrök. Tródsdet daomit in theorie 't meugelik is det dore Europese oetvinjers de techniek oet 't oeaste is euvergenómme, is det ónmeugelik wiejer te bepaole. 't Kan zeker ouch zeen det me, óngevieër geliektiejig, ónaafhenkelik vanein, de oetvinjering haet gedaon.

In Nederlandj waas de grótste bleuj vanne bookdrökkóns in de zeuvetieëndjen ieëf. In daen tied woorte de perdukte vanne Nederlandjse drökkers, wie Plantijn, algemein es superieur betrach. Innen achtieëndjen ieëf woort 't eige vanne Nederlandjse bookdrökkóns bewaardj, meh de industrie góng mit innen algemeinen denaergank van daen tied. Innen neugetieëndjen ieëf waas in Nederlandj neet lenger spraok van 'n toeanaangaevendje bookdrökkóns, enne eige kènmirke gónge verlaore toet anen ènj vannen ieëf 'n bewóste poeaging woort gedaon dees te hersjape. In dees vernujing wore de biedraag vanne drökkerie Enschedé enne littergeterie Tetterode van väöl belank. Meh naeve dees vernujing waas ouch de mechanisatie in daen tied van groeaten invlood oppe bookdrökkóns.
# Domain Name System

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Domain Name System** of **DNS** is e systeem dat gebruuk weurt um computernaome (hostname) aon 'n IP adres te kóppele. De domain name server heet daoveur 'n lies boe-in weurt bijgehawwe welke computer welk IP-adres moot kriege. 't Systeem is veural bekind veur 't vertaole vaan domeinnaome wie *li.wikipedia.org* nao 't bijbehurende IP-adres. Dit is veur de gebruker vaan 't internet gemekelek, umtot heer noe allein mer 'ne naom hoof te onthawwe, en gein meujeleke ciefercombinatie wie 145.97.39.155.

Neve computernaome weurt ouch bijgehawwe wat veur 'ne computer e-mail aksepteert (de mailserver). Alle email veur een bepaolt domein weurt daan nao dizze computer gesjik.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Mahatma Gandhi

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Mahatma Gandhi.
**Mohandas Karamchand Gandhi** (Gujarati: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી) (Porbandar, 2 oktoeaber 1869 – Nuuj-Delhi, 30 jannewarie 1948), meistes Mahatma Gandhi (Gujarati: મહાત્મા ગાંધી) geneump, waas 'nen Indiase politieker. Nao 'n rechtestudie in Ingelandj vertróch Gandhi nao Zuud-Afrika, wo d'r zich veure Indiase bevölkingsgroep inzat. Nao trögkkieër in India woort t'r de leier vanne Indiasen ónaafhenkelikheidsstried. Mahatma Gandhi waas eine vanne gróndjlègkers vanne moderne staon India en 'ne veurstenjer van aktieve geweldjloeasheid es middel veur rivveluusje.

Gandhi spandje zich ouch in veur verzoening tösse hindoes en moslims in India. Hae woort in 1948 in Nuuj-Delhi vermaord door 'nen extremistischen hindoe. Ziene gebaordjedaag wuuertj gevierdj es *Gandhi Jayanti*. Bie Raj Ghat, e monument ane reveer de Yamuna in Nuuj-Delhi, wuuertj zie favoriet leedje *Raghupati Raghava* gezóngen en wuuertj op ajerwètse meneer ketoen gespónne.
# Elisie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Elisie** is 'n taolweitesjappelek versjijnsel boebij ein of mierdere spraokklaanke weure weggelaote. Es me Limbörgs en Nederlands beveurbeeld mèt mekaar vergelieks, kumps de hendeg bekind Elisie tege. 't Guuf twie elisies tösse dees twie taole. De elisie vaan de slot -t en de elisie vaan de slot -n.

## Elisie vaan de slot -t

Op 't Limbörgs kin 'n t veurkoume aon 't begin vaan e woord (*tien*), in 't middel (*betaole*) en aon 't ind (*oet*). D'n t-klaank weurt op 't Limbörgs evels altied weggelaote in de volgende klaankcombinaties aon 't ind vaan wäörd (boe 't Nederlands wél 'n *t* heet):

* cht > ch: Maastricht weurt Mestreech
* ft > f: blaft weurt blaf
* gt > g: vraagt weurt vreug
* kt > k: dialect weurt dialek
* pt > p: loopt weurt löp
* st > s: feest weurt fies

Es Limbörgers Nederlands praote, passe ze dizze regel ouch dèks touw en laote ze de t weg:

> In Maastrich is 't elke nach fees en krijg je nooit rus.
>
>

 Dit versjijnsel nump me soms ouch wel, plaotsgeboonde, Huilands of Nedertreechs.

## Elisie vaan de slot -n

Op 't Nederlands kin de slot -n in hiel väöl wäörd al of neet weure oetgesproke, meh ze weurt altied gesjreve. In de Limbörgse vertaolinge vaan die wäörd weurt de slot -n neet oetgesproke en ouch neet gesjreve. De regel op de mieste Limbörgse dialekte is: Oonbeklemtoende lèttergrepe mèt de schwa-klinker aon 't ind vaan wäörd kinne neet oetgoon op -n. Veurbeelde:

* horen - hure
* straten - straote
* open - ope
* zeven - zeve

Lèt wel op: de slot -n kan 'n oonderdeil zien vaan de stam vaan e werkwoord. Daan blijf de -n bewaord: "iech teiken".

In sommege dialekte kump dees slot -n evel wel trök es 't woord weurt gevolg door 'ne klinker of zelfs 'n h-. Dit gebäört beveurbeeld in 't Mofers.

## Brónne

* *Verhaol vaan eus Taol* (2009)
* *Hoofstök 8 vaan Aarts* (2001)
# Louisiana

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Veendel vaan Louisiana
Louisiana en de res vaan Amerika
**Louisiana** (Louisiaons Frans: **Lwizyàn**) is qua inwoenertal de 17de staot vaan de VS, en tèlt 4.515.750 inwoeners. De hoofstad is Baton Rouge. Louisiana grens aon Mississippi, Arkansas en Texas. Neve Ingels weurt hei ouch 'n aofstammeling vaan 't Aajdfrans gesproke door drei procent vaan de inwoeners.

De veendel vaan Louisiana toent e blauw veld mèt dao op 'ne mojerpelikaon in häör nest mèt drei jong pelikaone bove e lint mèt dao op 't motto vaan Louisiana: "Union, Justice and Confidence" (Einheid, Rechvaardegheid en Däögzaomheid).

## Geografie

't Oppervlak vaan de staot bedreug 134.382 km² (boevaan 16,0% water). 't Klimaat vaan Louisiana kint me 't mies vergelieke mèt 't klimaat vaan 't westzuie vaan Spanje, 't is dus daan ouch e subtropischklimaat.

't Hoegste punt vaan Mississippi is Mount Driskill, de oosgrens is gebaseerd op de Mississippi revier.

## Counties

|  |
| --- |
|  *Betrach Lies vaan parochië in Louisiana veur 't hoofartikel euver dit óngerwerp.* |

De meiste staote in de VS zien opgedeild in counties, mer dat is neet 't geval in Louisiana. Louisiana is opgedeild in parochies. Dit kump umtot Louisiana hiel lang bij Fraankriek hoort, boe parochies gewoen zien. Louisiana heet 64 parochies, boevaan Cameron de groetste is, en die mèt de meiste inwoeners East Baton Rouge.

| Vereinigde Staote van Amerika |
| --- |
| Alabama | Alaska | Arizona | Arkansas | Californië | Colorado | Connecticut | Delaware | Florida | Georgia | Hawaï | Idaho | Illinois | Indiana | Iowa | Kansas | Kentucky | Louisiana | Maine | Maryland | Massachusetts | Michigan | Minnesota | Mississippi | Missouri | Montana | Nebraska | Nevada | New Hampshire | New Jersey | New Mexico | New York | North Carolina | North Dakota | Ohio | Oklahoma | Oregon | Pennsylvania | Rhode Island | South Carolina | South Dakota | Tennessee | Texas | Utah | Vermont | Washington | West Virginia | Wisconsin | Wyoming |
| **Aafhenkelike gebejer:** Amerikaans Samoa | Amerikaanse Maageilenj | Baker Island | Goeam | Howland Island | Jarvis Island | Johnston-atol | Kingmanrif | Midwayeilenj | Naordelike Mariane | Navassa | Palmyra-atol | Puerto Rico | Wake |
# Ripuarisch

*Dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs. Ómdat 't plaatsgebónge is, maogs doe 't ómzètte nao 't Kirchröadsj, es te dit dialek sjpriks.*

---

't Ripoarisch dialekgebeed in blauw
't **Ripuarisch** is de samevattende term veur de Middelfrankische dialekte die veurnaomelek in 't zuie vaan de Duitse staot Noordrien-Wesfale gesproke weure, en ziech oonder mie kinmèrke door twietoenigheid, wie 't Limburgs. Me kint daodoor 't Ripuarisch es 't Middelduits breurke vaan 't Limburgs zien. 't Hoofdialek vaan 't Ripuarisch is zeker 't Kölsj, 'n ander groet dialek is 't Óchesj. In 't uterste zuidooste vaan Nederlands Limburg, te weite in Kèrkraoj, Bóches, Zumpelveld, Lemieësj en Vóls, vint me ouch Ripuarische dialekte, wie ouch in 't noorde vaan *Neubelgien* (Eupe en umgeving).

De grens mèt 't Limburgs weurt gevörmp door de Benrather Linie - dit is 'n sterke isoglosse. Toch zien väöl Ripuarische dialekte veur Limburgers good te verstoon. De verwantsjap tösse de bei taole kump door de Kölse expansie: d'n export vaan taolelemente oet 't dialek vaan Kölle nao 't weste, vaanwege 't aonzeen vaan die stad. 't Zuidooslimbörgs, boe dialekte wie 't Heëlesj en Eupener bij hure, heet bezunder väöl invlood vaan 't Ripuarisch oondergaange (zuug ouch: Ripuarisch-Limburgs).

De belaankriekste kinmerke zien 't consequent verandere vaan de Aajdgermaanse *-k* nao 'ne klinker in *-ch*: me zeet hei neet allein *ich* en *ooch*, meh ouch *maache*. De *-t* en *-p* zien allein in bepaolde posities veranderd: *losse* (veur *laote*) en *tsied* (veur *tied*), meh *dat*; *róffe* (veur *rope*), meh *appel* en *pónd*. De Aajdgermaanse *ai* en *au* zien gemonoftongiseerd tot *ee* en *oo*, wie in 't Nederlands en Nedersaksisch, meh in tegestèlling tot 't Standaardduits en tot väöl Limbörgse dialekte. Lang vocaole zien dèks verkort, wienie 'ne consonant drop volg (zuug bovestoonde veurbeelder *losse* en *róffe*).

## Veurbeeld

Dit zint twei Maarten-leder die in Bonn weure gezonge, weergegeve eerst in Duutsje en dan in Limburgsje sjriefwies.

|  |  |
| --- | --- |
| Zint Mäthes ess att widder hee.
Looft, Kinder, looft!
Wenn hä uns röf: mir sinn att hee.
Looft, Kinder, looft!
Met de Lööch en de Hand
On dat Käzje aanjebrannt
On de Stroß erop on eraff:
Looft, Kinder, looft! | Tsint Maetes és at widder hee.
Looft, kinder, looft!
Wen hae oens reuf: mier zin at hee.
Looft, kinder, looft!
Mét de läöch én de hand
Ón dat kaets'je aanjebrant
Ón de sjtraos eróp ón eraf:
Looft, kinder, looft! |

|  |  |
| --- | --- |
| Dä hellije Zint Mäthes,
Dat wor ne jode Mann.
Dä jov de Kinder Käzje
On stooch se selver an.
Butz-butz-fidebutz,
Dat wor ne jode Mann! | Dae hellije Tsint Maetes,
Dat waor ne jode man.
Dae jaof de kinder kaets'je
Ón sjtaoch ze zelver an.
Boets-boets-fiedeboets,
Dat waor ne jode man! |

## Zuug ouch

* Kirchröadsj

## Externe link

* Wikipedia op Ripuarisch
# Norn

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

't **Norn** is 'n oetgestorve Noordgermaanse taol die op de Shetland- en Orkney-eilen gesproke woort tot in de negentiende iew. Dialekte vaan 't Norn woorte in de Middelieuwe zelfs op 't Sjotse vasteland gesproke, meh waore dao al iewe ieder oetgestorve en door 't Sjots Gaelic vervange. Wie dees eilen door 't Keuninkriek Sjotland vereuverd woorte, verbooj me 't gebruuk vaan dees taol en veurde me 't Sjots in.

## Veurbilde

Heioonder volg e veurbeeld vaan Norn, op 't Shetlandse hoofdialek: 't Paternoster.

Fy vor or er i Chimeri. Halaght vara nam dit.
La Konungdum din cumma. La vill din vera guerde
i vrildin sindaeri chimeri.
Gav vus dagh u dagloght brau. Forgive sindorwara
sin vi forgiva gem ao sinda gainst wus.
Lia wus ikè o vera tempa, but delivra wus fro adlu idlu.
For do i ir Kongungdum, u puri, u glori, Amen.
Dezelfden teks in 't Orkney-hoofdialek

Favor i ir i chimrie, Helleur ir i nam thite,
gilla cosdum thite cumma, veya thine mota vara gort
o yurn sinna gort i chimrie,
ga vus da on da dalight brow vora
Firgive vus sinna vora sin vee Firgive sindara mutha vus,
lyv vus ye i tumtation, min delivera vus fro olt ilt, Amen.
# Himalaya

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Satellietfoto vannen Himalaya en 't Tibetaans Plateau.
d'n **Himalaya** (Hindi, Nepali: *हिमालय*, *Himālaya*; Tibetaans: *ཧི་མ་ལ་ཡ*; Oerdoe: *سلسلہ کوہ ہمالیہ*, *Salsal-kwe-Himalay*; Chinees: *喜马拉雅山脉*, pinyin: *Xǐmǎlāyǎ Shānmài*) is 'n groep mit berg in 't zuje van Azië d'n Himalaya vörmp de sjeijing tösse de hoeagvlakdje van 't Tibetaans Plateau in 't naorden enne reveervlakdjes van 't Indisch Subcontinent in 't zuje. In rume zin waeren aangrenzendje berg wie de Karakoram, Hindoekoesj, Pamir en Kunlun toete "Grótteren Himalaya" geraekendj. Al dees berg behuuere geologisch gezeen toet 'tzelvendje systeem. Es allein d'n eigentliken Himalaya wuuertj genómmen is de totaal lingdje róndje 2.500 km. De brèdje varieertj tösse de 200 en 400 km. d'n Himalaya bevatj mieër es fieërtig bergtuup baove de 7.000 m huuegdje en 9 bergtuup baove de 8.000 m. Daobie zitj de hoeagste berg vanne welt, de Mount Everest (8.850 m hoeag). d'n Himalaya vèltj administratief gezeen óngere groeatmachten India en Sjina (Tibet) enne kleinder berglenj Nepal en Bhoetaan. 't Uterste wèste vanne berg toet sloet vèltj ónger Pakistan. d'n Himalaya is 't bróngebied van inkel vanne grótste revere van Azië, die hóngerdje miljoene luuj van drinkwater veurzeen.

d'n Himalaya speeltj daoveur 'n wichtige rol inne Indiase en Tibetaanse mythologie, religie en litteratuur. De naam Himalaya stamp oet 't Sanskriet en is 'n sameveuging vanne wäörd *hima* (snieë) en *layas* (woeanplaats): litterlik, "woeanplaats inne snieë". De berg waere door zowaal hindoes es Tibetaanse boeddhiste besjoewdj es de woeanplaats vanne wichtigste gode. Inne loup vanne gesjiechte haet de Himalaya naeve miljoene hindoeïstische en boeddhistische pelgrims versjillige groepe bezeukers getróch: Indiase vórste die inne zomer 't keulder bergklimaat opzóchte, wèsterse óntdèkkingsreizigers en koloniaal bestuurders, en vanaaf de neugetieëndjen ieëf bergklummers en toeriste, de litste döks op zeuk nao spiritueel zingaeving.
# Gebaordje

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De gebaordje van lemmer.
'n **Gebaordje** of **gebaorte** is 't óntstaon van e nuuj zelfstenjig laeven oet 'n anger organisme vanne zelvendje saort. 't Is 't percès wobie d'n draagtied aaflöp en 't nuuj laeve wuuert oetgeworpe.

Bie hoger deersaorte haet de gebaordje plaats nao de bevröchting enne daoropvolgendje periood van greuj in 'n ei van 'n imprio in 't lief vanne moder. Bie luuj neump me dees periood de zwangersjap; bie bieëster de drach of d'n draagtied. 't Memènt van 't oetwirpe van 't nuuj laeve hètj de gebaordje, meh bie miense sprik me döks vanne bevalling.

Bie zougdere haet de gebaordje plaats door sametrèkking vanne baarmoder, wodoor de foetus ('t imprio kort veure gebaordje) nao boete kump vanoet 't lief van 't moderbieës. De wórpgruuedje varieertj van eine toet mieër es tieën naokómmelinge. Bieje meiste zougdere zeen pasgebaorene innen ieëste tied nao de gebaordje nag aafhenkelik van modermilk en wiejere breudzörg. Bie bujeldere greutj 't jónk bieës nag gelangentied inne bujel vanne moder.

Bie bieëster die eier lègke sprik me gewuuenelik neet van "gebaore waere", meh van "oetkómme", ómdet 't eljerbieës neet baartj, mer eier lègk. De gebaordje is den neet 't lègke van 't ei door 't moderbieës, mer 't memènt det 't jónk zich oet 't ei wètj te bevrieje.

Bie veugel kump 't jónk, 't kuke, oet 't eie. Bieje veugel sprik me van èsvlejers wen de jóng veugel drek 't ès verlaoten en van èsblievers wen zie gerumen tied op 't es blieve veurdet zie zich de vlöch eigemake.

Bie vèssen en reptiele kómme de jóngen ouch oet 'n ei, wobie de eljers sómtieds breudzörg vertuuene, meh sómtieds juus ouch gaar-neet. Sómmige vèsse numme de eier inne móndj, de moelbreujers. Sómmige vèsse, mer ouch sómmige reptiele, zeen laevendjbarendj, det wil zègke det 't jónk al in 't lief vanne moder oet 't ei kump.

Ouch insèkte kómmen oet eier. Inne laeveskrink van insèkte zeen 's twieë tuup te óngersjeie: de ónvolstenjige gedaanteverwusjeling enne volstenjige gedaanteverwusjeling. Bepaoldje parasitair insèkte, wie sluupwapse lègken häör eier in anger bieëster, wo dees oetkómmen en zich wiejer óntwikkele.
# Todo sobre mi madre

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Todo sobre mi madre** is 'ne film oet 1999.

De film weurt euver 't algemein gezeen es 'ne belaangrieke film binne de cinema vaan dramafilms.

De film woort geregisseerd door Pedro Almodóvar en heet 'nen doer vaan 101 menute.

## Brón

* IMDB.com, informatie euver de film
# Wisconsin

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Veendel vaan Wisconsin
Wisconsin en de res vaan Amerika
**Wisconsin** is 'ne staot in de VS. De aofkorting is *WI*. De hoofstad is Madison.

## Geografie

Wisconsin heet 'n oppervlak vaan 169.790 km² (17,1% water), en heet 5.509.026 inwoeners (38,13/km²). Hei mèt bevat Wisconsin 't meiste water vaan hiel de VS.

## Sjtaej

* Milwaukee
* Madison
* Green Bay
* Eau Claire

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*

| Vereinigde Staote van Amerika |
| --- |
| Alabama | Alaska | Arizona | Arkansas | Californië | Colorado | Connecticut | Delaware | Florida | Georgia | Hawaï | Idaho | Illinois | Indiana | Iowa | Kansas | Kentucky | Louisiana | Maine | Maryland | Massachusetts | Michigan | Minnesota | Mississippi | Missouri | Montana | Nebraska | Nevada | New Hampshire | New Jersey | New Mexico | New York | North Carolina | North Dakota | Ohio | Oklahoma | Oregon | Pennsylvania | Rhode Island | South Carolina | South Dakota | Tennessee | Texas | Utah | Vermont | Washington | West Virginia | Wisconsin | Wyoming |
| **Aafhenkelike gebejer:** Amerikaans Samoa | Amerikaanse Maageilenj | Baker Island | Goeam | Howland Island | Jarvis Island | Johnston-atol | Kingmanrif | Midwayeilenj | Naordelike Mariane | Navassa | Palmyra-atol | Puerto Rico | Wake |
# Prottestantisme

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

't **Prottestantisme** is de verzaomelnaom vaan christeleke theologische systeme die ziech basere op de lier vaan kèrkhervörmers oet de de Reformatie (vieftienden en zestienden iew), mèt naome Jan Hus (hussiete), Martin Luther (lutheranisme), Johannes Calvijn (calvinisme), Ulrich Zwingli (zwinglicanisme) en Hendrik VIII vaan Ingeland (anglicanisme), wie ouch veur de kèrkgenoetsjappe die zoe'n filosofieë aonhaange en praktisere. Ouch de Waldenze, die al in de middeliewe bestoonte, weure tot 't prottestantisme gerekend. 't Aontal genoetsjappe is ooneuverziechtelek groet; ouch de theologische visies loupe sterk oeterein. Alle kèrkhervörmers höbbe ziech aofgesplits vaan de Roems-Kathelieke Kèrk.

Algemein kinmerke zien 'n versobering vaan de liturgie, aofsjaffing vaan 't celibaot, de dogmata, de kloesterordes en alle sacreminte boete duip en aovendmaol ('n gereduceerde communie), 'n väöl minder hiërarchische structuur (niks wie 'ne paus, prekers mage väöl vaan wat ze preke zelf oetmake), 'n actiever rol vaan de geluivege (gemeintezaank, discussies euver 't geluif, leesdeenste) en (door 't aofsjaffe vaan de dogmata) mie de naodrök op de Biebel (*Sola Scriptura*), dee ouch door de gemeinte weurt geleze (wat veur vertaolinge in de volkstaol zörgde). De mieste prottestantse kèrke höbbe ouch de heilege aofgesjaf ('t anglicanisme, boevaan de liturgie ouch al relatief katheliek aondeit, vörmp dao 'n oetzundering op).

't Prottestantisme is vaanaajds de dominante vörm vaan christendóm in de Scandinavische len, 't Vereineg Keuninkriek, Nederland (boete Braobant, Limbörg en versjèllende aander gebeie), Noord-Duitsland, Zwitserland (gooddeils) en de Vereinegde Staote. In Latiens Amerika is 't de lèste decennia sterk in opkoms.
# Instrumentalis

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

D'n **instrumentalis** is 'ne naomval dee in diverse taole veurkump of veurkaom. Heet gief 't middel aon boemèt get gebäört.

## Veurkoume in de Indo-Europese taole

D'n instrumentalis waor eine vaan de ach naomvel die me kin reconstruere veur 't Proto-Indo-Europees. In diverse dochtergróppe is ze nog te vinde. 't Sanskriet heet d'n instrumentalis zoe good wie alle zeve aandere bewoerd. Ouch de Slavische en Baltische taole kinne - ouch noe nog - 'nen instrumentalis (beveurbeeld Russisch треном *trenom* 'mèt d'n trein'), zoe good wie 't Armeens. In 't Latien is d'n instrumentalis formeel opgegaange in d'n ablatief, meh me kin nog wel zien tot 'r bestande heet: 'ne vörm wie *nudis manibus* beteikent, zoonder veurzètsel en zoonder wijere contex, 'mèt de bloete han'.

Ouch in de aw Germaanse taole kaom d'n instrumentalis veur, meh dao begint 'r al same te valle mèt d'n datief - e perces wat later woort voltoejd. 't Bèste is heer bewoerd in 't Aajdhoegduits, boe manneleke en oonzijege wäörd nog apaarte vörm höbbe. In 't Aajdingels besteit de naomval allein nog bij de veurnaomwäörd, in 't Gotisch is 't nog mer e relik. Zelfs in de modern Wes-Germaanse taole heet d'n instrumentalis nog ei relik achtergelaote. In 'n oetdrökking wie *(des) te groeter* geit 't lid *te* trök op *\*þē*, d'n awwen instrumentalis vaan *þata*. Feitelek beteikent dit dus 'daodoor groeter' of 'groeter door middel daovaan'.