Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sókkergekrenkdje

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

|  |  |
| --- | --- |
|      | Lèt good op 't veurbehawd bie medische informatie. Gank bie gezóndjheidsklachte nao 'nen hoesdokter. |

**Sókker(ge)krenkdje** of **diabetes mellitus** is 't aanwaezig zeen van 'n te hoeag kóncentraasje vanne sókker glucoos in 't blood. Bie gezónj luuj ligk de kóncentraasje tösse de 3 enne 6 mmol/liter; bie diabetici (luuj mit sókkergekrenkdje) väöl hoger, baove de 10 mmol/l. De opgegaove grenswaerd zeen arbitrair; 't guuef e tösseligkendj gries gebied worin sómmige waal en anger luuj neet van sókkergekrenkdje spraeke. Lenjelik en internasjenaal waeren hie-euver aventoe aafspraoke gemaak of herzeen door medici op gróndj van óngerzeuksrizzeltaote. De naam diabetes mellitus is historisch gezeen óntstange doordet luuj mit väöl sókker in häör blood ouch sókker in häör urien verlere, die door d'n dokter kós waere gepreuf.

Me óngersjètj twieë houfvörm van sókkergekrenkdje: insulienaafhenkelik en neet-insulienaafhenkelik: De ieëste is e gevolg van 't nimmieë kónnen aanmake van 't hormoon insulien inne alvleiskleer (pancreas); de twieëdje e gevolg van neet zat geveuligheid vanne lichaamsweefsele hieveur. Väöl luuj mit neet-insulienaafhenkelike sókkergekrenkdje gebroeke toch insulien bieje behanjeling daovan.

Sókkergekrenkdje is 'n aandeuning die nao verloup vannen tied op väöl plaatse sjaaj in 't lichaam vanne patiënt kan veroearzake wodoor de laevesverwachting enne laeveskwaliteit dudelik aafnumme.
# Valentiensdaag

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

roa roaze
**Valentiensdaag** ies 'ne fièsdaag dae gehoute weurt op 14 fibberwarie. 't Ies van oarsjróng 'n Ingelsj gebruuk. Leefdespare geve ziech op dezen daag get miè aandach in de vörm van ’n kaart, e bleumke of ’n ander gepas cadeau. In de 14e ièw waor ‘t ’t fiès van verloofde sjtèlle. Verloof zin beteikent, dat me ziech ónderein haet belaof mèt ein te zölle trouwe. De cultus van allewiel ies begoes in Amerika es uting van 'n sjtiekem leefde veur e maedsje. Saer de jaore 90 van de veurige ièw haet de naodrök ziech verlag nao gewoon leefde en dat ies oetgegreujd tot 'n greujend commercieel succes.

## Gesjiedenis

Dao besjtoon twiè heilige mèt de naam Valentien. Eine waor preester in Roame, d'n andere biesjop van Ternis. Allebei zint ze in de 3e ièw op 14 februari vermaord. Mesjiens geit 't hie um ein en dezelfde persoon. Wat hun leve betref wies nieks nao 't leefdesleve van jóng luuj.

Ander brónne melle dat Valentiensdaag 'ne link zou höbbe mèt Lupercalia, 'n Romeins vröchbaarheidsfiès, woa-op óngetrouwde manne mèt leutsjes ziech ónderein de maedsjes verdeilde. In 496 haet paus Gelasius diet, heidens, fiès van 15 fibberwarie veranderd in St.-Valentiensdaag van 14 fibberwarie.

’n Vergeliekbaar traditie in Limburg waor dat van de *meileefste*, op 1 mei, es de jónges ziech ónderein de meileefste, de huwbaar maedsjes in 't dörp, verdeilde.

## Legende

'n Legende vertèlt dat Valentien dokter waor. Es luuj häöm um raod kaome vraoge deilde hae blome oet. Nao zienen doad kreeg 'n blind maedsje 'ne breef van Valentien mèt 'n bloom d'r in. Bie 't opemake, gebeurde e wónder, 't maedsje koes inins wir zeen! 't Gebruuk um blome te geve op deze fièsdaag zou hie op truuk goon.
# Johannes Ockeghem

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Meugelek portrèt vaan Ockeghem
**Johannes Ockeghem** (oong. 1410 in Saint-Ghislain, in de Bourgondische Nederlen, in 't allewijl Belsj Henegouwe - 6 fibberwarie 1497 in Tours, in de Loirevallei, deil vaan 't allewijl Frans Centre-Val de Loire) is 'ne Bourgondisch-Henegouwse kompenis in de vreuge Renaissancemeziek. Heer waor actief in de vieftienden iew en is bekind um kompesities wie *Missa Mi-mi*, *Salve regina* en *Alma redemptoris mater*. Allewel zie geboortejaor neet gans zeker is, moot heer roontelum 1410 gebore zien. Dat maakde häöm bij 't hiemele gaon gigantisch aajd veur zienen tied: heer woort roond de 87.

'n Aontal toenaongevende opnaomes vaan häöm zien hei-oonder te leze:

* *Flemish Masters*, Virginia Arts Recordings, VA-04413, vaan Zephyrus. Mèt o.a. 't Ockeghem Alma Redemptoris mater en 't Obrecht Missa Sub tuum presidium.
* *Angelus*, Virginia Arts Recordings, VA-00338, vaan Zephyrus. Mèt o.a. 't Ockeghem Ave Maria ... benedicta tu.
* *Missa Cuiusvis Toni, æon*, ÆCD 0753 (2 CDs-2007), vaan Ensemble Musica Nova, Lucien Kandel.
* *Missa prolationum, agogique*, AGO 008, vaan Ensemble Musica Nova, Lucien Kandel.
# Zangsjtum

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Remunjs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

't Guf versjillende zangsjtumme.

Manssjtumme waere van hoog nao leeg ingedeild in:

**countertenor**: 'n heel hoog sjtum wobie de zenger mit kopsjtum (falset) zink.

**tenor**: hoog sjtum

**baritonbas**

Vrouwesjtumme waere van hoog nao leeg ingedeild in:

**sopraanmezzo-sopraanalt**
# Facebook

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Remunjs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

| Facebook |
| --- |
|  |
| URL |  |
| Type site | Sociale media |
| Eigenaer |  |
| Aangemaak door | Mark Zuckerberg |

**Facebook** is de grótste en aktiefste weltwiej sociaal website. Taenge oktober 2012 had 't meer es 1 miljard gebroekers en meer es de helf van die gebroek de mobiel versie van de site. Facebook is in meer es twintjig tale besjikbaar. 't Gebroek van Facebook is gratis. Naodet 'ne gebroeker zich haet geregistreerd moog t'r e perseunlik perfiel aanmake, anger luuj "bevrunje" en berichte oetwussele. Ouch geuf 't 'n rits aan toepassinge ("apps"), wie sjpelkes of nuutsartikele, woveur 'ne gebroeker zich kan insjrieve.

## Greuj

| Datum | Aantal aktieve gebroekers |
| --- | --- |
| December 2004 | 1 miljoen |
| December 2005 | 5,5 miljoen |
| December 2006 | 12 miljoen |
| April 2007 | 20 miljoen |
| Oktober 2007 | 50 miljoen |
| Augustus 2008 | 100 miljoen |
| Jannewarie 2009 | 150 miljoen |
| Fibberwarie 2009 | 175 miljoen |
| April 2009 | 200 miljoen |
| Juli 2009 | 250 miljoen |
| September 2009 | 300 miljoen |
| December 2009 | 350 miljoen |
| Fibberwarie 2010 | 400 miljoen |
| Juli 2010 | 500 miljoen |
| December 2010 | 600 miljoen |
| Jannewarie 2011 | 650 miljoen |
| Fibberwarie 2011 | 680 miljoen |
| April 2011 | 700 miljoen |
| Juli 2011 | 750 miljoen |
| Jannewarie 2012 | 900 miljoen |
| Oktober 2012 | 1 miljard |
| Meert 2013 | 1,11 miljard |
| December 2013 | 1,23 miljard |
| December 2014 | 1,39 miljard |
| Meert 2016 | 1,65 miljard  |

## Brón
# Idaho

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Veendel vaan Idaho
Idaho en de res vaan Amerika
**Idaho** is 'ne staot in de VS. De aofkorting is *ID*. De hoofstad is Boise. Bijnaome veur de staot zien *Gern State* en *Potato State* (*eerappel staot*).

## Geografie

Idaho heet 'n oppervlak vaan 216.632 km² (1,0% water). Idaho grens in 't weste aon Washington en Oregon, in 't zuie aon Nevada en Utah, in 't ooste aon Montana en Wyoming. 't Zuie en midde vaan Idaho bevat 'n deil vaan de Rocky Mountains. De bekindste plaots in de Idaho-se Rocky Mountains is de Sawtooth Range. 't Hoegste punt vaan de *Idaho Rocky mountains* is de top vaan Borah Peak (3859 m).

## Demografie

Idaho heet 1.393.262 inwoeners (6,04/km²). De mieste lui woene in 't noordweste en in 't zuie. De groetste stei vaan Idaho zien Boise, Pocatello en Idaho Falls.

| Vereinigde Staote van Amerika |
| --- |
| Alabama | Alaska | Arizona | Arkansas | Californië | Colorado | Connecticut | Delaware | Florida | Georgia | Hawaï | Idaho | Illinois | Indiana | Iowa | Kansas | Kentucky | Louisiana | Maine | Maryland | Massachusetts | Michigan | Minnesota | Mississippi | Missouri | Montana | Nebraska | Nevada | New Hampshire | New Jersey | New Mexico | New York | North Carolina | North Dakota | Ohio | Oklahoma | Oregon | Pennsylvania | Rhode Island | South Carolina | South Dakota | Tennessee | Texas | Utah | Vermont | Washington | West Virginia | Wisconsin | Wyoming |
| **Aafhenkelike gebejer:** Amerikaans Samoa | Amerikaanse Maageilenj | Baker Island | Goeam | Howland Island | Jarvis Island | Johnston-atol | Kingmanrif | Midwayeilenj | Naordelike Mariane | Navassa | Palmyra-atol | Puerto Rico | Wake |
# Walvès

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De zuudkaper (*Eubalaena australis*).
**Walvèsse** zeen zieëzougdere vanne orde walvèsechtige (*Cetacea*) die noch dolfiene (vanne femieljes *Delphinidae* of *Platanistoidae*) noch broenvèsse (*Phocoenidae*) zeen. Mit anger wäörd ómvatj d'n term *walvès* alle bieëster oete suborde vanne baardwalvèsse (*Mysticeta*) esouch de femieljes narwalechtige (*Monodontidae*), potvèsse (*Physeteridae*), *Kogiidae*) en snavelwalvèsse (*Ziphidae*).

De zwaerdwalvès (*Orcinus orca*) wuuertj ouch döks betrach es behuuerendj toete walvèsse, meh det is kwa klassifikaasje zinloeas, went hae viltj al óngere dolfiene.

Op walvèsse wuuertj al ieëvelang jach gehaje veur häör vleis, mer ouch veur walvèstraon (veur lampenaolje, kaese, smeermiddel en zeip).