# 1825

1822 - 1823 - 1824 - **1825** - 1826 - 1827 – 1828
**1825** (MDCCCXV) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne zaoterdag op de Gregoriaanse kalender.

## Gebäörtenisse

George Stephenson,
 oetvènjer van de sjtoumlocomotief.
* 3 fibberwarie - 5 fibberwarie - De provincies Groninge, Frieslandj en Euveriessel waere getróffe door ernstige diekdoorbrake en euversjtruiminge wodoor meë es 800 luuj 't laeve laote.
* 17 fibberwarie - De Nederlandse regering beneump ein commissie óm de hulpgelje veur 't watersjnoadgebeed te besjteje.
* 1 juni - Nederlandj dreug zien hanjelsposte op de Coromandelkus en in Malakka euver aan Groat-Brittannië, in ruul veur Bengculu en anger Britse bezittinge op Sumatra.
* 14 juni - Keuning Willem I raak in conflict mèt de Roams-katholieke Kirk in de zuidelijke provincies. Hae leët tieëntalle kleinseminaries sjlete en sjtich in plaatsj daovan 't Collegium Philosophicum in Leuve. Ouch bemeujt hae zich mèt bisjopsbeneuminge.
* 6 augustus - Bolivia reup de ónaafhankelikheid oet.
* 27 september - George Stephenson äöpent mèt ziene zelfóntwórpe sjtoumlocomotief de 42 kilomaeter lange Stockton & Darlington railway tösje County Durham en Darlington.
* 26 december - (Gregoriaanse tiedraekening) In Sint Petersburg bruk de Dekabristenopsjtand oet, dae nog daezelfde daag blojig wirt neergesjlage.

zónger datum
* De Kölsje Vaart, ein sjterk verbaeterde waterverbènjing van Amsterdam mèt de Lek, wirt in gebruuk genómme.
* Generaal Jozef van Geen verovert Celebes.
* Ónger leijing van de *pangeran* Diponegoro bruk d'r in Djokjakarta de Java-aorlog oet, dae pès 1830 zal doere. D'r wirt ein guerrillaleger gevörmp en Nederlandj wirt de jihad verklaord.
* William Sturgeon maak de eësjte bruukbare elektromagneet dae meë es 20x zien eige gewich kènt opluchte.

## Gebore

Johann Strauss jr.,
 gebaore op 25 oktober 1825.
* 15 fibberwarie - Paulus Jan Bosch van Drakestein, commissaris van de Keuning(in) van Noord-Brabantj (gesjtorve 1894)
* 31 mei - Domenico Agostini, Patriarch van Venetië (gesjtorve 1891)
* 30 juni - Hervé, Franse operettecomponis, zenger, acteur en dirigent (gesjtorve 1892)
* 9 september - Dieudonné Dagnelies, Belzje componist en dirigent (gesjtorve 1894)
* 25 september - Herman van Cappelle, Nederlandse medicus (gesjtorve 1890)
* 10 oktober - Paul Kruger, leijer van de Zuid-Afrikaanse Boere en president van Transvaal (gesjtorve 1904)
* 25 oktober - Johann Strauß Jr., Oasteriekse componist (gesjtorve 1899)
* 6 november - Charles Garnier, Franse architect (gesjtorve 1898)
* 2 december - Peter II vaan Brazilië (gestorve 1891)
* 7 december - Cornelis Antonie Jan Abraham Oudemans, Nederlandse medicus (gesjtorve 1906)

exacte datum onbekend
* Theodoor Janssens, Belsj parlemèntslid (gesjtorve 1889)

## Gesjtorve

Antonio Salieri,
 gasjtorve 7 mei 1825.
* 15 fibberwarie - Rutger Jan Schimmelpenninck (63), Nederlandse jurist, ambassadeur en politicus (raadpensionaris)
* 29 fibberwarie - Roberto Cofresí (33), Puerto Ricaans piraat (geëxecuteerd)
* 7 mei - Antonio Salieri (74), Italiaanse componist en dirigent
* 9 juni - Pauline Bonaparte (44), hertogin van Parma en Guastalla
* 10 oktober - Dmytro Bortnjansky (~73), Russische componist
* 1 december - Alexander I van Rusland (47), tsaar van Ruslandj
* 29 december - Jacques-Louis David (77), Franse sjilder
* 29 december - Giuseppe Maria Gioacchino Cambini (79), Italiaanse componist en dirigent

## Literatuur

* Sadi Carnot publiceert *La puissance motrice du feu*.