Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dwight D. Eisenhower

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Dwight D. Eisenhower** (14 oktober 1890 - 28 miert 1969) waor de 34e President vaan de Vereinegde Staote vaan Amerika. Ziene vicepresident waor Richard Nixon. Heer waor president vaan de Vereinegde Staote vaan 20 jannewarie 1953 bis 20 jannewarie 1961.

De president waor lid vaan de polletieke partij vaan de Rippeblikeine (Ingels: *Republicans*).

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*

| Lies van presidente van de Vereinigde Sjtaote |
| --- |
|
George Washington ·
John Adams ·
Thomas Jefferson ·
James Madison ·
James Monroe ·
John Quincy Adams ·
Andrew Jackson ·
Martin Van Buren ·
William Henry Harrison ·
John Tyler ·
James K. Polk ·
Zachary Taylor ·
Millard Fillmore ·
Franklin Pierce ·
James Buchanan ·
Abraham Lincoln ·
Andrew Johnson ·
Ulysses S. Grant ·
Rutherford B. Hayes ·
James A. Garfield ·
Chester A. Arthur ·
Grover Cleveland ·
Benjamin Harrison ·
Grover Cleveland ·
William McKinley ·
Theodore Roosevelt ·
William Howard Taft ·
Woodrow Wilson ·
Warren G. Harding ·
Calvin Coolidge ·
Herbert Hoover ·
Franklin D. Roosevelt ·
Harry S. Truman ·
Dwight D. Eisenhower ·
John F. Kennedy ·
Lyndon B. Johnson ·
Richard Nixon ·
Gerald Ford ·
Jimmy Carter ·
Ronald Reagan ·
George H.W. Bush ·
Bill Clinton ·
George W. Bush ·
Barack Obama ·
Donald Trump ·
Joe Biden ·
Donald Trump |
# Dolk

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'nen Indischen dolk.
'nen **Dolk** of **dolch** is e twieësniejendj mets det miense ieëre döks bie zich droge veur zichzelf te besjurme. d'n Dolk woort bie 't aete ouch gebroek veur 't aetes mit te snieje. 't Gebroek van 'nen dolk ane taofel ènjigdje doe de Franse Kardinaal de Richelieu 't gebroek daovan verbooj ane taofel. Daoveur woort inplaats 't taofelmets ingeveurdj. Biejen dolk ligk de puntj van lemmet in 't verlingdje vanne as van 't höf. 't Lemmet is dus symmetrisch, in taengestèlling toet e dolkmets. 't Waope wuuertj gebroek veur te staeke, stoeate of es e sekóndaer verdaejigingswaope in man-de-mangevechter. Allewiel broek me dit waope nag min.

Juus wie de striedaaks of striedbiel is d'n dolk óntwikkeldj oet prehistorisch gereidsjap. Oearsprunkelik woorte dölk gemaak van vuurstein, ivoear of bein. Saeren aanvank vanne miensjelike besjaving zeen dees in gebroek. De ieëste dölk versjenen inne brónstied, in 't derdje millennium veur Christus. 't Zwaerd is óntwikkeldj gewaoren oet groeate dölk, ómdet 'nen dolk e te klei bereik haw veur effektief te kónne zeen taenge biele, spaere en goedendage.

## Plaetjes

* Prehistorische vèsstertdölk.
* 'ne Modernen dolk.
* 'ne Keltischen dolk mit sjede en gesp.
# Hebreeuws

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

 **'ivriet** ; Hebreeuws in 't Hebreeuws
't **Hebreeuws** is 'n Semitische taol die in Israël door zoe 8 miljoen minse gesproke weurt en sterk geassocieerd weurt mèt de Joede en 't Joededom. De taol woort ouch in 't aw Israël al gesproke en 't groetste deil vaan 't Aw Testamint (Hebreeuws *Talmoes*) is in dees taol gesjreve. Al laank voor 't begin vaan de jaortelling moot de taoloetgestorve zien; in d'n tied vaan Zjezus Christus waor Aramees de volktaol in .Palestina. In de Joedse erediens en in de kabbalistiek bleef 't 'n cultuurtaol. Mèt d'n opkums vaan 't zionisme eind negentiende iew woort 't es spreektaol nui tot leve gebrach; allewijl is 't ein vaan de twie officieel taole vaan Israël en moot edere Joedsen immigrant Hebreeuws liere. Me verdeilt de taol in drei periodes oonder: *Archaïsch Hebreeuws* (veural oet sjerve bekind), *Klassiek Hebreeuws* of *Biebels Hebreeuws* (in de Joedse bleujtied es volkstaol en daonao es cultuurtaol) en *Modern Hebreeuws* of *Ivriet* (vaanaof 1900). 't Archaïsch Hebreeuws kint, wie 't Arabisch, nog drei naomvalle. 't Ivriet oondersjeit ziech door 't samevalle vaan e paar klaanke (die veur väöl nui lierders lesteg waore) en hiel väöl nui wäörd, die in de Biebel neet bekind zien.

Hebreeuws Straotnaombördsje vaan Opsterland (Friesland) in Ra'anana
't Jiddisch kint väöl Hebreeuwse leinwäörd. Op orthodox-protestantse gymnasia in Nederland kin me Hebreeuws liere.

## Kinmerke

't Hebreeuws weurt, sjus wie aander semitische taole, vaan rechts naor links gesjreve, en gebruuk 't Hebreeuwse alfabet (aoch wel 't aleph-bet genump). 't Aleph-bet besteit oet 22 lètters, die eeder 'ne consonant (medeklinker) vertegewoordige. In 't Hebreeuws sjreif me daan aoch eigelek geijn klinkers. Einige lètters höbbe 'ne "sofiet"-vörm, die allein veurkeump aon 't eind vaan e woord. 'T Hebreeuwse aleph-bet is hejoonder te vinde.

| Hebreeuwse lètter | Naom | Oetspraak |
| --- | --- | --- |
| א | Alef | - (stil) |
| ב | Bet | B |
| ג | Gimmel | G (wie in 't Èngels of Duits) |
| ד | Dalet | D |
| ה | Hej | H |
| ו | Vav | V/W |
| ז | Zajin | Z |
| ח | Chet | Ch/G (wie in 't Hollands) |
| ט | Tet | T |
| י | Joed | J |
| כ\ך | Kaf/Kaf sofiet | K of CH/G (wie in't Hollands) |
| ל | Lamed | L |
| מ\ם | Mem/Mem sofiet | M |
| נ\ן | Noen/Noen sofiet | N |
| ס | Samech | S |
| ע | Ajin | - (stil) |
| פ\ף | Pej/Pej sofiet | P/F |
| צ\ץ | Tsadi/Tsadi sofiet | TS |
| ק | Koef | K |
| ר | Resj | R |
| ש | Sjien/Sien | SJ/S |
| ת | Tav | T |

## Geschiedenis

## Extern linke

* Wikipedia op 't Hebreeuws
* Hebreeuwse Academie
# Valbrök

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Gelaens. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Animatie van ein valbrök
'n **Valbrök** is ein bewaegbaar brök die roteert óm de horizontaal y-as, loadrech op 't waegdèk.

De valbrök kump veurnamelik veur biej kesjteële, mer ouch waal biej sómmige sjtadspaorte is de valbrök toegepas. De valbrök verbundj 't kesjteël of de sjtad mèt 't ómligkend gebeed. Es de brök is geäöpend en dus verticaal sjteit, is 't kesjteël of de sjtad aafgesjlaote van de boetewaereld.

Aan allebei de puntje van de vrieje kantj van de valbrök zit eine kabel. Via tweë gate in de moer (of ómmoering) van ’t kesjteël of de sjtadsmoer zint dees kabele verbónje mèt ein oprolmechanisme. Mèt behölp van dit oprolmechanisme wirt de kabel opgerold en de brök op dees meneer ómhoaggetrokke.

Oet de valbrök is later de ophaolbrök óntsjtaon. In taengesjtèlling tot de valbrök haet de ophaolbrök taengegewich, zoadat 't äöpene van de brök väöl minder energie kos.

## Brónne

Henk de Jonge en Nico Muyen, 2000 jaar Beweegbare Bruggen, Uitgeverij Elmar B.V., Rijkswijk MXMV, ISBN 90-389-0286-7
# Huuëgdebörch

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Norbiks. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Huuëgdebörch Limbourg in 't laandsjap
'n **Huuëgdebörch** is e kesjtieël dat óp 'n natuurleke huuëgde is geboewd, zjuus wie de keltische oppida. In 't Hertogdom Limburg how 't d'r daovan versjèjje, wie Limbourg en de Eynebörch. De ruïenes va Kesjtieël Valkeberg en Lichtenberg bie Mestreech zeunt reste van de ènnige Nederlandse huuëgdebörchte.
# Grot

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Norbiks. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De grot va Zeus in de *Idaberg* op Kreta.
'n **Grot** is 'n natuurlèk gevörmde oonderaardse ruimte en 'n karstversjiensel. Koolzoerhoudend water haat kalksjtèè opgelosd oeë-dör op d'r doer 'n grot oontsjtong. Dèk keumt dröppelsjtèè in 'n grot väör.

De Limburgse mergelgrotte zeunt bekaans allemaol oonnatuurleke grotte, die däör oontginning va mergel oontsjtande zeunt. Toch vint me d'r groeëtste karstgaank va Nederland in 't noordelèk gangsjtelsel van d'r Sint-Pieterbaerg, 't sjtelsel va *Janssen Eggels* (50 meter).

## Bekaande grotte

* Grotte va Lorette-Rochefort op de Lomme in de Belzje provincie Name.
* Grotte va Han, op de Lesse in de buurt va Rochefort en èng van de groeëtste dröppelsjtèègrotte van Europa.
* Grotte va Remouchamps op de Rubicon.
* Grotte va Hotton op de Ourthe.
* Dinant
* Couvin
* Postojna
* Causses
* Lascaux, Centraal Massief
* Altamira, Pyreneeë

## Miensjeleke bewuëning

Prehistorische grottekening van 'ne bison, Altamira
De grotte haant al ummer besjutting an luuj gegaeve. In Geulem in Zuud Limburg, aan en in d'r Geulemmerberg, lik 'n aantal grotwuëninge (mergel). Die zunt bis begin van d'r 20e ieëw in gebruuk gewaes es wuuëning vuur de blokbraekesj en woerte in de jaore 70 van d'r 20e ieëw gerestaurierd.

In de Grotte va Remouchamps wonde 8000 v chr. al luuj en de Grót va Spy is bekaand vör de voondste van d'r Neanderthaler.

## Cultusplaatsje

Saer 't paleolithicum waoërte grotsjilderinge gemakd, zoewie de grotsjilderinge va Lascaux in Fraankriek of Altamira in Sjpanje. Die grotte waore cultusplaatsje, gèng wonplaatsje. In d'r Fraanse tied waore ooch Limburgse mergelgrotte in Geulem, Valkeberg en Mestreech ingericht es katholieke kèrk of kapel. De Jezuïetegrot in d'r Cannerberg in Mestreech is besjilderd dör monnike in d'r 19de ieëw.

## Biotoop

Grotte zeunt plaatsje oeë vleermuus överweentere.

## Thema

De grot is 'n thema en beeld in väöl mythes en sjprookjes. Zoe heel Rhea Zeus verborge in de *Grot va Psychro* in de *Idaberg* op Kreta en Mithras en Jezus zeunt gebaore en begrave in 'n grot. In de psychologie va Jung is de grot 'n beeld väör 't moderarchetype.

## Extern leenke

* Inleiding in de grottelogie
* Informaasje över belzje grotte
# Elektrische sjtroum

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Oeals. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Elektrische sjtroum** is 't verplaatse van lajingdragers (elektrone of gate of ione) door eine geleider of eine halfgeleider onger invloed van ein potentiaalversjil.

Tradisioneel weurdj elektrische sjtroum oetgedröktj es de verplaatsing van'ne positieve lajing. Noe 't bekindj is det elektrische sjtroum doorgaons weurdj veroorzaaktj door elektrone die zich in taegegesjteldje richting verplaatse, haetj men 't elektron per definitie ein negatieve lajing toegekindj. De aaj definitie van sjtroumrichting blieftj daorom van krach.

Elektrische sjtroum weurtj meistel weergegaeve mit de letter **I** (van intensiteit) en kan waere besjreve es verplaatsing van elektrische lajing per tiedseenheid.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
mit dao in:
I elektrische sjtroum in ampère (A)
Q elektrische lajing in coulomb (C)
t tied in seconde (s)
De sjterkdje van elektrische sjtroum weurtj gemaete in ampère (symbool: A), en weurtj informeel ouch waal *ampèrage* genumpdj nao analogie van *voltage* veur de elektrische sjpanning.

Eine elektrische sjtroum ongervindj weersjtandj. Dit is neet 't geval in supergeleiders wo gein sjpanning beneudigdj is of ontsjtuitj.

In de volksmondj weurtj döks euver sjtroum gesjpraoke wo sjpanning weurtj bedoeldj, mit name in oetdrökkinge es: "*d'r sjtuitj sjtroum op*". 't waord is ouch eine metafoor veur de elektriciteitsveurziening.

## Maete van sjtroum

Veur 't maete van sjtroum deentj eine ampèremeter. Deze weurtj in serie mit 't te maete circuit gesjakeldj. Om 't te maete circuit neet teväöl te beïnvloede, mot 't instrument zo weinig meugelik sjpanningsverlees veroorzake.

Ein anger methode van sjtroummaeting gebeurtj mit ein zgn. sjtroumtang of ampèretang. Dit is ein maetinstrument veur wisselsjtroum, oetgeveurdj es ein tang die om eine sjtroumveurendje geleider weurtj geklemdj. In de tang weurdj door 't rondjom de geleider ontsjtange magnetisch veld eine sjtroum geïnduceerdj dae ein maot is veur de sjtroum dae door de omklemdje geleider vloeitj. In feite is ein ampèretang eine transformator in ein sjpeciaal vorm, wobiej de te omklemme geleider de primaire en de tang de secundaire wikkeling vormptj.

## Kiek ouch

* Gelieksjtroum
* Wisselsjtroum
* Wet van Ohm
* Wet van Joule
# Toeareg

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Gebeed boe de Toeareg inheims zien.
De **Toeareg** (otoniem *Imuhagh*) zien Berbers sprekende nomade in de Sahara en de Sahel, in hun eige spraokgebruuk *Tinariwen* geneump. De naom *Toeareg* kump oet 't Arabisch en is 't miervoud vaan *targī*, wat eigelek *iemes oet Targa* (in Libië) beteikent. Volgens hun eige euverlievering zien ze in de veerden en viefden iew, oonder hun legendarische keuningin Tin Hinan, vaanoet de umgeving vaan de Marokkaanse oaas Tafilalt. Traditioneel hele ze dromedarisse en geite. Allewel tot de Toeareg ziech nao d'n inval vaan de Arabere (zevenden iew) gaw tot d'n islam bekierde, höbbe ze dao ummer 'ne gans eige drej aon gegeve en hiel väöl vaan hun traditioneel cultuur behawwe. Vrouwlui genete, zeker veur d'n islamitische wereld, oetgebreide rechte; daobij is 't femiliesysteem matrilineair. Hun zöch nao vrijheid heet ze dèks in opstand gebrach tege oosterse machhöbbers, westerse kolonisatore en de diverse len boe ze allewijl touw hure. In versjèllende vaan die len bestoon separatistische beweginge.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Wes-Vlaondere

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

|  |
| --- |
| **Wes-Vlaondere West-Vlaanderen (Nederlands)** |
|  |  |
|  |
|

 |
| Gewes | Vlaandere |
| Hoofplaats | Brugge |
| Opperflaakde | 3.196,59 km² |
| Inwoeners – deechde: | 1.231.585 (1 jannewarie 2025) 385/km² |
|

 |
| Gouverneur | Carl Decaluwé |
|

 |
| ISO 3166-2 | BE-VWV |
| Website | www.west-vlaanderen.be  |

**Wes-Vlaondere** (Nederlands: *West-Vlaanderen*) is 'n provincie vaan 't Belsj (gewes Vlaondere) die gans in 't weste vaan dat land ligk; es einege Belzje provincie aon de Noordzie. Wijer grens Wes-Vlaondere ouch es einege Belzje provincie aon zoewel Nederland es Fraankriek; de aander grenze weure gevörmp mèt Oos-Vlaondere en Wallonië (provincie Henegouwe, perceizer gezag). Hoofstad is Brugge. 't Groetste deil vaan de provincie vèlt same mèt 't Wes-Vlaoms taolgebeed; de streektaol is ein vaan de levendegste in de Nederlen.

## Bestuurleke indeiling (officiële naome)

Wes-Vlaandere kint ach arrondisseminte:

* Brugge
* Diksmuide
* Ieper
* Kortrijk
* Oostende
* Roeselare
* Tielt
* Veurne

't Gief (sinds de fusie vaan 2025) 62 gemeintes.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | 1. Alveringem
2. Anzegem
3. Ardooie
4. Avelgem
5. Beernem
6. Blankenberge
7. Bredene
8. Brugge
9. Damme
10. De Haan
11. De Panne
12. Deerlijk
13. Dentergem
14. Diksmuide
15. Gistel
16. Harelbeke
17. Heuvelland
18. Hooglede
19. Houthulst
20. Ichtegem
21. Ieper
22. Ingelmunster
 | 23. Izegem
24. Jabbeke
25. Knokke-Heist
26. Koekelare
27. Koksijde
28. Kortemark
29. Kortrijk
30. Kuurne
31. Langemark-Poelkapelle
32. Ledegem
33. Lendelede
34. Lichtervelde
35. Lo-Reninge
36. Menen
37. Mesen
38. Meulebeke A
39. Middelkerke
40. Moorslede
41. Nieuwpoort
42. Oostende
43. Oostkamp
 | 44. Oostrozebeke
45. Oudenburg
46. Pittem
47. Poperinge
48. Roeselare
49. Ruiselede B
50. Spiere-Helkijn
51. Staden
52. Tielt A
53. Torhout
54. Veurne
55. Vleteren
56. Waregem
57. Wervik
58. Wevelgem
59. Wielsbeke
60. Wingene B
61. Zedelgem
62. Zonnebeke
63. Zuienkerke
64. Zwevegem
 |

A Meulebeke -> Tielt

B Ruiselede -> Wingene

## Externe link

* Provincie Wes-Vlaondere

|   Geweste, gemiensjappe en provincies van 't Belsj |  |
| --- | --- |
| **Geweste:**
Brusselse Gewes
 Vlaomse Gewes – **provincies**: Antwerpe · Limburg · Oos-Vlaondere · Vlaoms-Braobant · Wes-Vlaondere
 Waolse Gewes – **provincies**: Henegouwe · Luuk · Luxemburg · Name · Waols-Braobant |
| **Gemiensjappe:** Duutsjtaolege Gemiensjap • Franse Gemiensjap • Vlaomse Gemiensjap |