Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kesha

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Kesha Sebert** (Los Angeles, 1 miert 1987), beter bekind es **Kesha** of **Ke$ha**, is 'n Californische popzangeres.

## Meziek

Kesha woort bekind in 2008 mèt häör duet mèt Flor Rida: *Right Round*. Tot noe tou heet Ke$ha mer ein album gemaak, naomelek: *Animal*. Dit kaom oet in jannewarie 2010. Evels waor de single *TiK ToK* (dee ouch op 't album te hure is) ieder oetgekaome. *TiK ToK* woort daodoor al ind 2009 'n nómmer 1-hit in de Nederlandsen Top 40. 'nen Aandere nómmer op 't album dat bekind woort waor *Stephen*. Dit nómmer kaom in jannewarie 2010 in de Top 40.
# Damp

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Sint-Joasters. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Waterdamp zörg veur de lóchvöchtigheid.
**Damp**, **kwalm** of **zwaam** is netuurkundig gezeen 'n stof inne gaasfaas die kwa temperatuur ónger 't kritisch puntj zitj, wodoor d'n damp zich condenseertj nao 'n vleujstof door de drök grótter te make zónger de temperatuur lièger te make. Damp is angesters es 'nen aerosol; 'nen aerosol is 'n suspensje van klein deilkes van 'n vleujstof, vaste stof of bei die in e gaas zitte.

Es e veurbild kan me water pakke. Water haet 'n kritische temepratuur van 374°C; de hoagste temperatuur wobie water vleujbaart kan zeen. In d'n dampkrink zal water (waterdamp) daoveur, bie gewuuen temperatuur, condensere nao 'n vleujstof wen de gedeildjelike drök zat hoager wuèrtj.

## Zuuch ouch

* Rouk
* Zjwaam (de reveer)
# Computersjpel

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Computersjpel**, ouch waal videosjpel (pas op: archaïsme) of (computer)game genoemd is 'n interactief en es sjpel bedoeld computerprogramma, dat de gebroeker sjpeële kin op onger angere:

* PC
* (Vreuger) homecomputers van Commodore en Atari
* Sjpelcomputers (deurchontwikkeling van homecomputers), o.a. PlayStation (2, 3), GameCube, Nintendo Wii, Xbox (360), Dreamcast
* Handheld sjpelcomputers (Eng.: vrie übergezat "in de hand vasthoudbare") wie GameBoy (pocket, color, advance(SP)), PlayStation Portable, Nintendo DS.

Doa mot man waal bie bedinke, dat 't waal geet um veur 't desbetreffende apparaat gesjreve software.

Nog get veurbilde van sjpelle:

## Vreugere sjpelle of langlopende series van sjpelle

* Super Mario Bros.
* Metroid
* Yolo scope
* Command & Conquer (mit delen en sub-series wie "Red Alert", "Tiberian Sun", "Generals")
* Warcraft
* The Legend of Zelda
* Kirby
* Stan's soldiers

## Recenter sjpelle en jóng series

* League of Legends
* Empire Earth
* Splinter Cell
* Hitman
* Grand Theft Auto (GTA)
* Need for Speed
* Call of Duty
* Minecraft

## Online multiplayer

Noen is, mit 't sjnelle internet, "online multiplayer" populair. Doabie sjpele luu via 't web teëge einanger.
# Nui Ingeland (Vereinegde Staote vaan Amerika)

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De *dwergstaote*, zoe es me dat zeet in Amerika, die oonder Nui Ingeland valle.
Boston
**Nui Ingeland** of **Nui-Ingeland** (Ingels: *New England*) is 'n benaoming veur 'n gróp Amerikaanse staote aon de ooskös, naomelek:

* Connecticut
* Maine
* Massachusetts
* New Hampshire
* Rhode Island
* Vermont

New Jersey weurt dèks, oonterech, door veural lui oet Europa mèt gerekend bij Nui Ingeland.

## Historie

De term vaan de regio geit truk nao 1616. Toen veel dit gebeed oonder 't riek vaan Ingeland. Boston waor de hoofplaots vaan de regio. In deen tied waor Nui Ingeland 'n officieel regio, neet zoe es noe.

## Beteikenis

Nui Ingeland heet allewijl zien officieel beteikenis verlore, mer de term weurt nog altied dèks gebruuk. Zoe zeet me in de VS "Iech gaon nao Californië", es me nao Californië geit. Mer es me nao Connecticut moot, of Massachusetts zègk me miestal "Iech gaon nao Nui Ingeland". Aongezeen 't e groet land is, en väöl plaotse wied vaanein ligke moot dat wel, en is 't gein geweente um "klein" te dinke. De staote die oonder Nui Ingeland valle zien erg klein, vergeleke mèt de mieste staote in de VS. Daorum leef de term Nui Ingeland nog altied voort bij de lui.

Cultureel gezeen heet Nui Ingeland ouch 'n uniek accent. Dit accent kump mie daan 't algemein Amerikaans-Ingels in de buurt vaan 't Brits Ingels. Veural in Boston is dit nog huurbaar. Dit accent weurt evels neet *Nui Ingels* geneump, mer *Nui Ingelands* (Ingels: *New Englands*).
# Palmyra-atol

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Remunjs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De ligking van 't Palmyra-atol.
't **Palmyra-atol** is 'n Oceanisch atol in de naordelke Groten Oceaan, in de regio Polynesië. Sjtaatkundig gezeen maak 't deil oet van de Vereinigde Sjtate.

't Atol ligk in de Line-eilenj wotoe ouch de anger Amerikaanse terrioria Jarviseilandj en 't Kingmanrif beheure. De res van de Line-eilenj is óngerdeil van 't zujeliker-gelaege landj Kiribati.

t'n Naorde van 't Palmyra-atol ligk Hawaï, nao 't naordweste ligk 't Kingmanrif, nao 't zuudooste ligke de euverige Line-eilenj ónger Kiribati. Nao 't zuje ligk Jarvis en nao 't zuudwèste de Phoenixeilenj ónger Kiribati. Nao 't weste ligk veur 'n paar doezjend kilomaeter nieks es oceaan. 't Eerste landj dao zeen de Marshalleilenj.

| Vereinigde Staote van Amerika |
| --- |
| Alabama | Alaska | Arizona | Arkansas | Californië | Colorado | Connecticut | Delaware | Florida | Georgia | Hawaï | Idaho | Illinois | Indiana | Iowa | Kansas | Kentucky | Louisiana | Maine | Maryland | Massachusetts | Michigan | Minnesota | Mississippi | Missouri | Montana | Nebraska | Nevada | New Hampshire | New Jersey | New Mexico | New York | North Carolina | North Dakota | Ohio | Oklahoma | Oregon | Pennsylvania | Rhode Island | South Carolina | South Dakota | Tennessee | Texas | Utah | Vermont | Washington | West Virginia | Wisconsin | Wyoming |
| **Aafhenkelike gebejer:** Amerikaans Samoa | Amerikaanse Maageilenj | Baker Island | Goeam | Howland Island | Jarvis Island | Johnston-atol | Kingmanrif | Midwayeilenj | Naordelike Mariane | Navassa | Palmyra-atol | Puerto Rico | Wake |

| Aafhenkelike gebejer in Oceanië |
| --- |
| Amerikaans Samoa · Baker Island · Cookeilenj · Frans Polynesië · Guam · Hawaï · Howland Island · Jarvis Island · Johnston-atol · Kingmanrif · Midwayeilenj · Naordelike Mariane · Niue · Norfolkeilandj · Nuuj-Caledonië · Palmyra-atol · Paosjeilandj · Pitcairn · Tokelau · Wake · Wallis en Futuna |
| Zuug ouch: Len in Oceanië |
# Rien

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

't Struimgebied vanne Rien.
De **Rien** (Pruus: *Rhein*; Frans: *Rhin*; Nederlandjs: *Rijn*, (aad) *Rhijn*; Reto-Roemaans: *Rain*; Ripuarisch: *Rhing*; *Luxemburgs: Rhäin*) is mit 1.233 kilomaeter ein vanne laenger revere van Europa. 800 kilomaeter vanne reveer ligk in Pruses, wo ouch 't grótste deil van 't struimgebied (120.000 vanne 185.000 km²) ligk. In Kölle is t'r óngevieër 400 maeter breid.

De Rien struimp door Zwitserlandj, Liechtenstein, Oeasteriek, Pruses, Frankriek en Nederlandj en struimp nao de Naordzieë.

## Etymologie

De naam *Rien* kump aaf van 't de veróngerstèldje Aadnederlandjse vorm *\*Rīn* oet 't Aadgermaanse *\*Rīnaz*. In 't Gallisch woort de reveer *Rēnos* geneump, in 't Letien *Rhēnus* en in 't Aadgrieks *Ῥῆνος* (*Rhēnos*). De naam kump wersjienlik van 't Indo-Europese *\*rei-* det "struime" mèntj.

't Veurkómme van 'n lang *ē* inne Letiense en Griekse name duudj op Keltischen invlood, aangezeen d'n euvergank van Indo-Europees *\*ei* nao lang *ē* ein vanne kènmirke van 't Keltisch is (*\*ei* wuuertj namelik *ī* in 't Germaans en Letien). Me kan dus aannumme det de Germaanse en Gallische name drek oet 't Indo-Europees kómme, dewiel de Gallische naam wersjienlik ouch de brón vanne Griekse en Letiense namen is.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Holocaus

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Kamp Auschwitz
D'r **Holocaus** of **Holocaust** (oet 't Greeks: ὅλος - *holos* [gans of völlig] en καῦσις - *kausis* [verbrank]; Ivriet: השואה *Ha-Shoah* [ramp of vernetiging]) woar de systematisje Jüddevervolging en genocide durch de nationaalsocialiste en hun bondgenoate. Noa sjatting woeëde tussje 1933 en 1945 tussje de 5,2 en 6 mieljoeën Jüdde vermoord. De moorde vónge mieëtstes plaatsj bei massa-eksekuties of in de gaaskamere va vernetigingskampe. Wiewaal *Holocaust* e hieël gankbaar begrip is, kalle Jüdde en sommige gesjiedswetesjappesj lever va g'n **Sjoa**. D'r ieësjgeneumde term weëd nemlig óch gebroek vuur anger genocides en massamoorde, beivuurbild óp gehandicapte, psychiatrische patiënte, Ziguinere, Jehovagetuge, pacifiste, socialiste, communiste, homoseksuele en versjillende Sjlavische volkere. Uëver 't mittelle van neet-jüddisje sjlachoffesj besjteet evvel nog ummer discussie.

Zo'n 102.000 Nederlandse en 25.000 Belsje Jüdde hant d'r Twieëde Weltkreeg neet uëverleef. De mieëtste Jüdde wónde i g'n Randsjtad en in de agglomeraties van Brussel en Antwerpe. Doa goof 't dan óch verhaodingsgewies vöal sjlachoffesj. I Limburg en dele va Wallonië woar de Jüddisje gemeensjap rilletief kling, mer houw me de mieëtste kans vuur ónger te duke en de Sjoa te uëverleëve. Doavuur guëf 't versjillende oerzake. Zoeë kóndigde d'r bezetter razzia's dök aa, wat urges angesj óngebroekelik woar. Doaneëve goof 't i g'n provincie georganiseerd verzet teëge de vervolginge. Opmerkelig is de twieëdeling tussje noard en zuud. Woeë hulp aan óngergedoke Jüdde i Zuud-Limburg mieëtstes durch de prottestante woeëd georganiseerd, vörmde de Kattelieke Kirk 'ne wichtige sjakel in 't óngerdukesjnetwerk óp 't dunbevolkde plattelank va Noard-Limburg. 't Hat van dat netwerk loog in Tiender, woeë 123 Jüddisje kinger oet g'n Randsjtad woeëde gered. Óch geestelige en boere in de umligkende gemindes woare betrokke bei vergeliekbaar verzetsactivitete. In totaal woeëde 835 Limburgse Jüdde tiedes d'r kreeg umgebrach.

## Kiek óch

* Anne Frank
* Lebensraum
* Leo Horn
* Nazi-Dütsjland
* Settela Steinbach
* Stolpersteine

## Literatuur

* Cesarani, D. *Endlösung. Het lot van de joden 1933-1949*. Amsterdam: Atlas Contact, 2018.
* Hilberg, R. *The destruction of the European Jews*. New Haven: Yale University Press, 2003.
* Kershaw, I. *Hitler, the Germans, and the final solution*. Ieësjte druk. New Haven: Yale University Press, 2008.
* Van Rens, H. "Joden en Sinti in Nederlands-Limburg tijdens de Tweede Wereldoorlog." In *Maaslandse monografieën,* joargank 76. Ieësjte druk (2013).

## Extern linke

* Lies mit wetesjappelike sjattinge van 't aatal sjlachoffesj
* *Waarom in Limburg opvallend veel Joden konden onderduiken*. Blikopdewereld.nl