Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Terrorisme

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Terrorisme** (van 't Letien: *terror*, paniek) is 't zónger wèttige gróndj plieëge van hieël zwaor geweldj of ernstige dreiging daomit, mit e politisch of religieus ènj. Inne meiste opvattingen euver waatdet terrorisme is mót 't euver illegaal geweldj gaon, meistes gekoppeldj aan börgers es slachoffers.

Terrorisme is per diffenisie neet geldj-gerilleteerdj, det wil zègke: 't ènj is neet veur zelf matterjeel rieker te waere (de meiste misdaod haet det namelik es ènj). Sómtieds waere waal biekómmendje misdäöj geplach veur aan geldj te kómme, meh den waal mitte bedoeling 't veur terroristische (dus neet geldj-gerilleteerdje) ènj te gebroeke.

't Ènj is politische verangeringen aaf te dwinge middels perforse acties die 't maotsjappelik laeven óntwrichte. Dees kónne bestaon oet 't zejje van angs, sómtieds mit hieël perforse acties, veur zoea politische stabiliteit te óngergrave. Ènj kónnen ónger anger zeen:

* ónaafhenkelikheid van e vouk op zie gróndjgebied binnen 'ne staot;
* verzèt taenge bestäöndje maotsjappelike, politische en/of religieus structure;
* handjhaving vanne mach van 'n bepaoldje organisatie of óngergróndjse bewaeging binnen 'ne staot.

## Zuuch ouch

* Staotsterrorisme
# Racisme

*Dit artikel is in mierder Limburgse dialekte gesjreve. Perbeer estebleef waal mer ei dialek per alinea aan te hauwe.*

---

---

De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Heëlesj.

---

Vuurbild va racisme: apartheed i Zuud-Afrika
**Racisme** is de ópvatting dat 't miensjelige rasse gieëf die me kint óngersjeie óp basis va karakteregesjappe of fysieke egesjappe. D'r term racisme kint óp versjillende menere gedefinieerd weëde; de betekenis doava is dus aafhankelig van d'r conteks.

## Definities

Racisme kint 'n theorie zieë die veróngersjtelt dat e bepaald ras superieur is aan e anger ras. Xenofobie is 'ne meugelige oerzaak va racistisje ópvattinge. Discriminatie kint doava e concreet gevolg zieë. Racisme w(o)eëd ooch döks gebroek um beivuurbild sjlavernie of genocide te rationalisere. Tupisj vuur racisme is ooch dat de denkbeelde 'n simplistisje umsjrieving van 't vermeende inferieure ras bevatte, döks stereotiepe.

D'r term weëd ooch gebroek went me sjprik uuever systematisje vorme va óngerdrukking, woebei luuj óp basis van hun ras 'ne beperkde touwgank hant tot óngerwies, wirk, media, hoesvesting of medische zörg en dus minder good mit kinne drieëne in de maatsjappie. Dees vorm kint dudelig geïnstitutionaliseerd zieë, wat beivuurbild tiedes de apartheed i Zuud-Afrika 't geval woar, meh soms is ooch sjproake va subtieler vorme va discriminatie. E bekind vuurbild doava is de touwsjlage-affaire, woebei de Belastingdeens data en algoritmes gebroekde vuur meugelige fraude óp te sjpore. De sjlachoffesj hant döks 'ne migratie-achtergrónk.

## Historie

---

De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Mofers.

---

Inne aaj gesjiechte waas väöl etnocentrisme (anger völker woorten es barbaars betrach), meh mieër óm cultureel es rasselike grunj. In 't antisemitisme wie det inne vieftieëndjen ieëf in Spanje oplaefdje, woorte religieus-cultureel elemente vermingk mit rasselike. Vanaaf de zevetieëndjen ieëf óngersjèdje theologen 'n hiërarchie worin de blanke of witte miens 't kórtste bie God sting, den de "neger" (ofwel de duustere Afrikaan), den d'n aap en zo wiejer. Netuurweitesjappelike rastheorieje óntstingen inne neugetieëndjen ieëf. Me mèndje det bepaoldje rassen e netuurlik rech hawwen op 'n hoger positie en det 't superieur blank ras door verminging mit anger rasse t'n ónger dreigdje te gaon. Inne wètte van Neurenberg, aangenómme dore nazi's in 1935, woort eder seksueel kóntak tösse Duutsjers (ariërs) en joeade verbaoje. Nao d'n Twieëdje Weltkrieg óntstinge sterke anti-racistische tendense, die ónger anger lèdje toet 't VN-Verdraag taenge rasdiscriminatie. Op 't ènj van 1991 woort inne VN 'n resolutie ingetróch die zionisme geliekstalj mit racisme. In 2001 woort in Durban, Zuud-Afrika, 'n VN-conferentie taenge racisme gehaje. Dees lèdje toet e groeat aantaal aanbevaelinge, meh mót es mislök waere betrach dore euverhieërsjendje controversen euver ónger anger vermèndje praktieke van racisme en genocide van Israël. De conferentie verklaordje slavernie toet ein vanne misdäöj taenge de miensjelikheid, meh aan staote woort gein juridische verplichting opgelag veur compensatie te betale.
# Fascisme

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Mussolini en Hitler.
't **Fascisme** (Italiaans: *fascismo*) is e politiek stèlsel det ónger angere woort ingestèldj in Italië van 1992 toet 1943. Ouch 't nationaalsocialistisch bewindj van Adolf Hitler en zien partie de NSDAP van 1933 toet 1945 in Pruses wuuertj ouch waal fascistisch geneump. Bie 't fascisme haet ein partie of ein persoean alle mach. 't Is anticommunistisch, antiliberaal en extreem nationalistisch. Middels partiemilities (in uniform), massademonstraties en verhieërliking vanne leider verzeuk me 't vouk toet 'n einheid te smeie.

Fascisme in strikte zin is Italiaans en ómvatj neet 't Pruus nationaalsocialisme, det 'n anger maotsjappieopvatting mit minder corporatisme meh mieë rascisme haet. Me duudj aevel bei struiminge döks oet gemaak aan mit *fascisme*. Ouch 't francoïsme oet Sjpanje wuuertj fascistisch geneump.

In Italië waas 't fascisme ane mach van 1922 en 1943, ónger leijing van Benito Mussolini, dae zich *Il Duce* (de leider) leet neume. Allewiel haet 't de meining gekrege van e regeringssysteem det op det van Mussolini liek mit anger wäörd: e systeem det de natie baoven 't individu stèltj mit es oetvleujsel e gebroek van geweldj det in zoea systeem legitiem is, modern propagandatechnieken en censuur veur politieke taengestandj de kop in te drökken en daomit 't bestaon van 't systeem te waorbórge. Döks waeren in e dergelik systeem de economie enne sociaal maotsjappie wiedgäöndj van baovenaaf gecontroleerdj en gereglementeerdj wobie nationalisme (in 't biezunjer etnisch nationalisme) wuuertj ómermp.

De term *fascisme* is aafkómstig vanne ieëste groepering die Mussolini oprichdje, de *Fasci di Combattimento*. 't Italiaans *fascio* kan *böndel* meinen inne zin van 'n politieke groepering. Ouch is verwantjsjap mitte Latiense term *fasces cum securibus*, 't Aad-Romeins symbool van autoriteit ('ne böndel reuj óm 'nen aaks haer wovan 't blaad oetstèk) en 't rech veur straof oet te deile. Ambsdragers in 't aad Roeame kregen 'n aantaal lictore nao häör ambtelike staot toegeweze die zoea roojböndels veur 'm oetdroge. 't Fascistisch bewindj verwees väölvöljig nao de gloriedaag van 't Romeins Riek.
# Islam

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Moslims
D'n **islam** is de twiede wereldreligie, nao 't christendom. De volgelinge vaan d'n Islam weure allewijl meistes **moslims** geneump. Vaan orizjien spreek me op 't Limbörgs evels vaan **Mohammedaone**, boebij me riffereert nao 't feit tot d'n Islam de lier is vaan de profeet Mohammed. Heer weurt beleje door zoen 1,2 miljard lui, veural in Noord-Afrika en zuielek Azië. Zjus wie 't christendom en 't joededom is 't 'ne monotheïstische godsdeens en eine vaan de drei Abrahamitische relizjies. De naom *islam* beteikent lètterlek *oonderwerping*, wat wijs op e fundamenteel principe tot de moslim, dee d'n islam praktiseert, ziech euvergief aon *Allah*, d'n Arabische naom veur *God*.

D'n islam is de lier vaan profeet Mohammed (570-632), in de zevende iew in de *Koran*, 't heileg book vaan d'n Islam, opgeteikend. De Koran woort door d'n ingel Gabriel aon Mohammed gedicteerd en door aander opgesjreve. Me meint ouch tot de profeet analfabeet waor.

't Gebedshoes veur moslims hèt "moskee".

't Gief twie hoofstrouminge: 't sjiisme en 't soennisme. Doaneve gief 't nog kleinder, wie 't soefisme en de Ahmadiyya.

## Islam in Limbörg en Maos-Rien

In Limbörg ligk 't percentaasj mohammedaone op 4,95%. In Nederlands Limbörg gief 't e percentaasj vaan 6,0% en in Belsj Limbörg 3,9%. Merkweerdeg is 't aontal Törkse mohammedaone, dat behuurt tot mie es dreikwaart vaan de Belsj-Limburgse mohammedaone, dewijl in Nederlands Limbörg 't 'n klein mierderheid vaan Arabiere gief.

In de res vaan de Euregio Maos-Rien ligk 't percentaasj mohammedaone hoeger. In Noordrien-Wesfale is 7,5% vaan de bevolking mohammedaons, wijl in Luik 't aontal zelfs tege de 14,4% ligk.

In 2020 waor 2,1% vaan de Europese Unie (EU) Mohammedaon. Vaan oerspronk gief 't in Europa traditioneel dominante Islamitische regio's in wat allewijl Bosnië, Albanië, Kosovo, Törkije en Bölgarije. Allein dat lèste land is ouch 'ne lidstaot vaan de EU. Wijers goof 't tot niet zoe laank geleie ouch op aander plekke in Europa dominant Mohammedaonse gemeinsjappe mer die zien verdwene door beveurbeeld 'ne gedwonge volksverhuis (wie d'n Törks-Islamitische volksverhuis in Griekeland in de ierste haaf vaan d'n twintegsten iew) en genocide (wie in veurmaoleg Joegoslavische gebede in 't allewijl Servië en Kroatië in de negeteger jaore).

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Michigan

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Veendel vaan Michigan
Michigan en de res vaan Amerika
**Michigan** is 'ne staot in de VS. De aofkorting is *MI*. De hoofstad is Lansing.

## Geografie

Michigan heet 'n oppervlak vaan 250.941 km² (41,3% water), en heet 10.112.620 inwoeners (67,55/km²).

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*

| Vereinigde Staote van Amerika |
| --- |
| Alabama | Alaska | Arizona | Arkansas | Californië | Colorado | Connecticut | Delaware | Florida | Georgia | Hawaï | Idaho | Illinois | Indiana | Iowa | Kansas | Kentucky | Louisiana | Maine | Maryland | Massachusetts | Michigan | Minnesota | Mississippi | Missouri | Montana | Nebraska | Nevada | New Hampshire | New Jersey | New Mexico | New York | North Carolina | North Dakota | Ohio | Oklahoma | Oregon | Pennsylvania | Rhode Island | South Carolina | South Dakota | Tennessee | Texas | Utah | Vermont | Washington | West Virginia | Wisconsin | Wyoming |
| **Aafhenkelike gebejer:** Amerikaans Samoa | Amerikaanse Maageilenj | Baker Island | Goeam | Howland Island | Jarvis Island | Johnston-atol | Kingmanrif | Midwayeilenj | Naordelike Mariane | Navassa | Palmyra-atol | Puerto Rico | Wake |
# Bevoukingsdeechde

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Kinders. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De **bevoukingsdeechde** geuf de verhauwing aan tösse 't aantal inwoener en 't oppervlak van e bestömp topografes gebeed. Meistal weurd de bevoukingsdeechde oetgedrök in 't aantal inwoener per veerkante killemaeter (dèk 't landjoppervlak, meh soms ouch totaal oppervlak).
# Sjtad

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Remunjs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Sjtad
'n **Sjtad** is 'n plaats wo miense wone. Traditioneel wore sjteejer plaatse mit sjtadsrechte, es 't höbbe van 'n sjtadsmoer of 't haoje van 'n mert. Taegeweurdig wörd 't óngersjeid tösse sjtej en dörper meistal gemaak op gróndj van 't aantal inwoners of van 't veurzeningeniveau. Wo dörper zich kinmerke door e lanjelik karakter, minder veurzeninge en 'n hechte gemeinsjap, zeen sjtej dichter bevolk, höbbe meer veurzeninge, en kinne gèn hechte gemeinsjap. Inwonersaantalle zeen es maotstaf sterk aafhenkelik van de algeheel bevolkingsdichheid van e gebied: zo zal 'n plaats mit zoget 1000 inwoners in Tsjaad al 'n sjtad zeen, wiel dao in Japan teminste 100.000 inwoners veur neudig zeen.

## Begrip sjtad

't Ongersjeid tusse sjtad en gemeinte is veural organisatorisch en juridisch, soms vormp 'n sjtad mit de omligkende dörpe 'n gemeinte. Veur de Nederlands wètgaeving besjteit de term *sjtad* neet, die kint allein gemeintes ('n oetzundering is de hoofsjtad Amsterdam). Op 't Belsj kinne gemeintes bie Keuninklik Besjloet waere aangeduujd es 'n sjtad.

## Subsjteejer

Róndj grote sjteejer bevinje zich duk 'n aantal anger plaatse die ouch 'verstedelik' zeen, det wil zegke det ze groter zeen gewaore en gedeiltelik hun dörpse karakter höbbe verlaore. Deze zogenaamde *subsjteejer* zeen meistal sterk op de sjtad gerich veur voorzieninge en werkgelegeheid. Sjtad en subsjteejer same heite 'n agglomeratie. Sjteejer mit miljoene inwoners nömp me 'n miljoenestad (metropool, metropolis).

## Waereldsjteejer

'n Waereldsjtad is 'n prominent internationaal centrum op 't gebied van hanjel, bankweze, financië, innovatie en mert. De term waereldsjtad waerde geïntroduseerd door sociologe Saskia Sassen in 1991 en wörd sindsdien, dankzij de toenömmende globalisering, in toenömmende maote gebroek. De term deent neet te waere verward mit *miljoenesjtad*. Wo 'n miljoenesjtad 'n groot inwoneraantal haet, haet 'n waereldsjtad internationaal väöl invloed en mach. Waereldsjteejer höbbe volges Sassen meer mitein gemein dan mit sjteejer in hun eige landj. In toenömmende maote höbbe waereldsjteejer gén lenjelike politiek meer neudig, maar ze ongerhaoje drèkte bänj mitein. Ouch in Nederlandj wörd dit steeds dudelikker, wat te zeen valt aanne toenömmende vraog nao meer autonomie veur de Randstad, bijv. door 'n Randstadprovincie.

## Grootste sjteejer vanne waereld

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Nr. | Naam | Originele naam (wen aafwiekend) | Landj | Aantal inwoners |
| 1 | Shanghai | Shànghǎi | Sjina | 15.017.783 |
| 2 | Bombay | Mumbai | India | 12.883.645 |
| 3 | Karachi | Karāchi | Pakistan | 11.969.284 |
| 4 | Buenos Aires |  | Argentinië | 11.595.183 |
| 5 | Delhi | Dilli | India | 11.215.130 |
| 6 | Manilla | Manila | Filepijne | 10.546.511 |
| 7 | Moskou | Moskva (Russisch: Москва) | Rusland | 10.472.629 |
| 8 | Seoul | Sŏul | Zuid-Korea | 10.409.345 |
| 9 | São Paulo |  | Braziel | 10.059.502 |
| 10 | Istanbul | İstanbul | Turkije | 10.034.830 |

## Referenties
# Ideologie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'n **Ideologie** is 'n samehangendje en aafgeróndje vergaoring van ideeje euvere samelaeving.

Ideologieje kónnen algemein van aerd zeen, meh zich ouch specifiek toespitsjen op e bepaoldj aspèk vanne samelaeving, wie de politiek (beveurbeildj imperialisme of globalisme) of 't ikkenomisch stèlsel (beveurbeildj socialisme en kapitalisme).

Me stèltj luuj die sterk 'n ideologie aanhangen en dao hieël principeel in zeen (zuuch: fundamentalisme) döks taengeneuver pragmatische luuj. Trótsdet zów me 't pragmatisme ouch es 'n, zie 't bepirkdje, ideologie kónne besjoewe.

'ne Persoean dae es de gróndjlègker of verdeidiger van 'n ideologie geldj wuuertj 'nen ideoloog geneump.
# Aonsleeg vaan 11 september 2001

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'n Fotomontage vaan de aonsleeg vaan 11 september 2001
Op **11 september 2001** weure e aontal **aonsleeg** gepleeg op de Twin Towers in New York en 't Pentagon in Arlington County, Virginia. Bij dees aonsleeg valle bekans 3.000 börgerdoeje.

### Officieel lezing

De officieel lezing is tot al-Qaeda, 'n terroristische groepering die geleid weurt door Osama bin Laden de aonsleeg heet gepleeg. Op dee mörge weure veer vleegmasjienes gekaap door 19 manslui die verboonde zien aon al-Qaeda. In eder team vaan kapers zaot 'ne getrainde piloot. Twie vleegmasjienes vlege in de Twin Towers vaan het World Trade Center in New York City, eint in edere tore. Alle twie de tores valle binne twie oor inein. De piloot vaan het daarde vleegmasjien stort neer in het Pentagon in Arlington County, Virginia. Passageers en bemanning vaan het veerde vleegmasjien perbere de kóntrol vaan het vleegmesjien trök te kriege; het vleegmasjien stort neer in e veld bij Shanksville in Somerset County, Pennsylvania. Boete de 19 kapers weurt vasgesteld tot 2973 lui doed zien en 24 lui vermis tot op de daag vaan vendaog.

### Twiefels

Nao de aonsleeg zien versjèllende theorie nao väör gekómme, boe-in gespikkeleerd weurt euver de waren touwdrach. Zoe zówwe mierdere lui vaan de euverheid al ieder op de huugte zien gewees vaan de aonsleeg en höbbe ze niks gedoon met die kinnes, of zelfs tot zie zelf de planne veur de aonsleeg höbbe gemaak. Aandere zègke tot 't oeteindelek instorte vaan de tores vaan het World Trade Center veroorzaak is door explosies. Weer aandere zègke tot gaaroet gein vleegmasjien in het Pentagon is neergestort, en tot het veerde vleegmasjien zou zien neergesjote.

### Reakties

Es gevolg vaan de aonsleeg is de euverheid vaan de Vereinegde State van Amerika 'nen oorlog tege 't terrorisme begós. Es ierste höbbe ze, same met 'n 'coalitie' vaan aander len, de Taliban-regering vaan Afghanistan aofgezat umtot dat 't land waor boe al-Qaeda zien trainingskampe zouw höbbe en boe Osama bin Laden zouw verblieve.

D'n oorlog in Irak is volges de euverheid van de V.S. ouch e gevolg vaan de aonsleeg vaan 11 september.

## Externe links

* ((en)) Euverziech slachoffers
* ((en)) complete 9/11 timeline
# Polletiek

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Nuts. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Op versjillende besjtuurlike niveau's is **polletiek** de imperfekte wies woerop belangeversjille van persoeëne in ein samenlaeving behartigd waere, veur individueel en / of gemeinsjappelik veurdeil. Woe krek de lien lik tösje 't *polletieke* en 't ethische en sociale is ein vraog woeë väöl versjil va meining euver besjtit. In de Duutsje polletikologie weurt dieks gekald van drie dimensies binne de polletiek: polity (sjtructuur), politics (proces) en policy (inhoud; dieks op 't alledaags Nederlands *beleid* geneump).

---

De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Norbiks.

---

In 'n democratie werre de luuj en organisaties die an polletiek maoge doeë dör, es soeverein burgers besjoewde luuj, (indirect) verkaoze. Alle aander, die machsmiddele gebroeke um de belange van zichzelf of van hun organizaasje te behartige, haant daovör in 'n democratie ging legitimaasje.

---

De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Nuts.

---

De meiste theoretici erkinne dat 'r sjpraoke mot zieë van einig potentieel veur 't gebroek
van geweld of mach, om te zègke dat 'n vraogsjtuk polletiek is - om 'n *polletiek*
konflik *te winne is meistal sjpraoke van ein verplaatsjing van mach van eine groep of*
persoeën nao eine angere groep of persoeën.

## Hollesje polletiek

In Nederland zunt d'r 'n paar groeëte, CDA, PvdA, SP, VVD en PVV, en 'n paar minder groeëte polletieke partieë, D66, GroenLinks.

## Belzje polletiek

---

De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Norbiks.

---

Saer versjillende tiental jaore zeunt alle Belzje polletieke partieje gesjplitst in Vlamsje en Welzje partieje.

An d'r Vlamsje kaant kin v'r de veer groeëte partieje: CD&V (Christen-democraten), 't Vlaams Belang (conservatief en Vlamsj nationalistisch), de Sp.a (sociaal-democrate), en de Open Vld (Liberale). Wieër haat 't nog Groen! en de Vlamsj nationalistische N-VA.

An d'r Fraanstalige kaant: PS (sociaal-democrate), MR (Liberale), cdH (humaniste, veurhaer Christendemocrate), Ecolo en de extreem-rechse sjplinterpartiej FN.

|   Sjeit van de mechte in Rech en Polletiek |  |
| --- | --- |
| Executieve mach (*Regiering*) • Judicieel mach (*Zjustisie*) • Legislatieve mach (*Legislatuur*) |

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Politische partie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'n **Politische** of **politieke partie** is 'n organisaasje die d'rop is gerich door deilnaam aan verkezinge invlood te kriegen op 't euverheidsbeleid in e bepaoldj geografisch gebied. Döks geitj 't hie euver verkezinge van 't nasjenaal parlement, mer 't kan ouch gaon euver partieje die allein lokaal, regionaal of Europees deilnummen aan verkezinge. 'n Politische partie wuuertj gevörmp door luuj die 't èns zeen euver 'n aantaal aan politische beginsele, mer 't guuef waal meh weinig partieje wo alle lejen 't euver alle beginsele gans èns zeen.

Trótsdet det allewiel döks waal 't geval is, zeen politische partieje gein veurwaerd veur 't fónksjenere van 'n parlementair democratie. Wo de parlementslejen ieëre ónaafhenkelik wirkdje en zich vereinigdje in informeel allianties en keesvereine, óntstinge pas daonao versjillige groeate politische partieje.

In väöl democratische lenjer, wie ouch 't Belsj en Nederlandj, is 't gebroekelik det luuj die politische functies vervölle, lid zeen van 'n politische partie, meh det is aevel neet verplich.

In dictature en einpartiestaote haet de leiendje politische partie 'n anger functie es in 'n democratie, dewiel 't meistes óntbrèk aan 'n politische opposiesje, of die opereertj (noeadgedwónge) óngergróndjs.

## Gedachdjegood en indeilinge

Veur väöl politische partiejen is 't gedachdjegood vanne partie wichtig. Dit vèltj döks oeterein inne politische principe, vasgelag in e beginselpergram, enne kónkrieëte beleidsveurstèlle, vasgelag in verkezingspergramme. Bieje functies van 'n politische partie óm belange 'n stum te gaeve, belange te vereine, 't beje van keuzes ane börgers en 't sture van 't euverheidsbeleid is dit gedachdjegood hieël wichtig.

De maot worin partieje de naodrök lègken op häör beginsel, den waal op häör beleidsveurnummes óngersjèdj beginselpartiejen en pergrampartieje. Beginselpartieje lègke de naodrök op 't getuge van häör principe en pergrampartieje op 't realisere van häör verkezingspergramme.

Partiejen oet versjillige lenjer mit 'tzelvendje gedachdjegood waere döks ingedeildj in partiefemieljes (ouch waal "spiritueel- of ideologisch-verwantje politische partieje" geneump). Inkele daovan zeen:

* Liberaal partieje;
* Conservatieve partieje;
* Socialistische en sociaaldemocratische partieje;
* Christendemocratische partieje;
* Communistische partieje;
* Boerepartieje;
* Regionalistische of separatistische partieje;
* Radicaal-rechse partieje;
* Gruuen of ecologische partieje;
* Islamitische partieje;
* Nationalistische partieje.
# Staot

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'ne **Staot** of **staat** is de binnen 'n aafgepaoldj gróndjgebied wirkzaam, in hoeag maot soeverein, organisatie die gezag oetuub euvere op det gróndjgebied woeanendje bevölking, die dees bevölking nao boete toe reprizzenteertj en die euvere benuuedigdje machsmiddele besjik, wie 't geweldjsmonopolie.

't Is meugelik det 'ne staot (gedwóngen of vriewillig) e deil van zien machsmiddelen euverdruueg aan 'nen angere staot of det staote via e federaal of confederaal verbandj e deil van häör machsmiddelen euverdragen aan 'nen euverkoepelendje staot.

De staot is samegestaldj oet 'n aantaal specifieke elemente die 'm zien veurnaamste karakteristieke gaeve. Dees elemente zeen volges 't internationaal rech:

* Bevölking
* Gróndjgebied
* Politische en wèttelike organisatie

## Anger beteikenis

't Waord wuuertj ouch gebroek veur *toestandj* (status).