Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Anarchisme

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Anarchisme** ies 'n soort sjtaotsvörm als ies 't ironisch genoeg ouch 't tegeeuvergesjtèlde van 'n sjtaotsvörm umdat 't gein sjtaot bove ziech haet. 't Woord kump van 't Nuugrieks: *an* meint *gein* en *archos* meint *hièrser*. In 't anarchisme sjtreef me nao 'n geweldloze situatie of samelaeving woain zonger mach of autoriteit laeve ('n anarchie). 't Is de verzameling dinkwieze die truuk te bringe is tot de gedachte dat ein individu op geinen inkele meneer 'n ongergesjikheid aan of van get of emes erkint. In de omgengstaal weurt de term anarchisme diks verward mit ein anger duujing van 't begriep anarchie, dat veural gebruuk weurt um chaos en wanorde aan te gaeve. Mit de term sociaal-anarchisme trech me die verwerring tege te goon. Es politieke sjtruiming ies de modern anarchistisch bewaeging rond 1860 ontsjtange es ein aafsjplitsing van 't socialisme. 't Belangriekste versjil tösje bei struiminge ies dat 't anarchisme ouch nao de rivvolutie edere vörm van centraal gezag aafwies. Waal zin beij 't d'reuver ins dat de productiemiddele collectief bezit behuère te zin. In de Jaore 80 waor d'r 'n klein oplaeving van 't anarchisme. Saer dat decennium geit anarchisme dèks heng in heng same mit krake en bepaalde anarchistische metal-meziek.
# Jihadisme

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Jihadisme** is 'n ideologie die in d'r enge zin van 't woad mit geweld noa 'ne islamitische sjtaat sjtreeft. Ze hat raakvlakke mit d'r radicaal politieke tak van d'r islam deë me ooch waalins islamisme of salafisme numt. 'ne Aahanger van 't jihadisme numt me 'ne jihadis. In 't Arabisch sjprik me ieëder van moedjaheed. 'n Tupisje sjtaatsvörm die durch vöäl jihadiste weëd noagesjtreeft is 't kalifaat.

't Jihadisme hat höäre oersjprónk in d'r 20e ieëw es reaktie op 't secularisme van koloniaal en imperiaal mogendhede en geet gepaard mit 'ne truukkier noa 't gebroek van de sjaria en 'n sjtrikte interpretatie van 't islamitische geleuf, zoeëwie dat kót noa d'r doeëd va Mohammed besjtóng. Huuj d'r daag hat 't jihadisme e globaler karakter, wat me beivuurbeeld truukzuut in 't feit dat Europa en Noord-Amerika seër de letste decennia van d'r 20e ieëw sjteeds dökker woeëde ópgesjrik durch terroristisch geweld, mit de aasjleëg van d'r 11e september 2001 in de VS durch Al-Qaeda es bekindste vuurbeeld en de ópkoms van IS rónk 2013. D'r term jihadisme is ooch pas rónk 2001 gangbaar gewoeëde in de westerse media.

Tupisjerwies geet 't jihadisme oet van e utopisch weltbeeld en 'n mythische interpretatie van d'r vreuge islam, twieë elemente die ging historische oersjprónk hant en neet aansjlete óp de realiteet. Net es diverse rechsextreme ideologieë versjpreid 't zich sjnel en einfach via internet, in 't bezónger de social media. Uuever 't algemeen zint de ideeë populairder bie jongere es bie ouwer generaties. Wiejer zint luuj mit e lieëger inkoame en opleidingsniveau vatbaarder vuur dees ideeë es luuj mit e hoeëg inkoame en opleidingsniveau.

## Brónne

*Dit artikel is gebaseerd óp, meh neet vertaald oet, 't Ingelsjtalig, Nederlandstalig en Duutsjtalig artikel.*
# 1794

1791 - 1792 - 1793 - **1794** - 1795 - 1796 – 1797
**1794** (MDCCXCIV) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender.

## Gebäörtenisse

De Sjlaag bij Fleurus
* 26 juni - Sjlaag biej Fleurus: 't Frans leger verovert de Oasteriekse Nederlenj. Dit markeert 't begin van de Franse tied in Belsj.
* november - 't Franse leger is genaderd tot aan de groate reviere in de noordelike Nederlande.
* De Fransman Nicolas-Jacques Conté vundj 't grafiet-potload oet.
* De Engelsman John Dalton publiceert 't eësjte weitesjappelik artikel euver kleureblèndjheid.
* Frankriek sjaf de slaverniej aaf.

## Gebore

* 25 fibberwarie - Gerrit Schimmelpenninck, Nederlandse politicus en zakeman (gesjtorve 1863)
* 23 mei - Ignaz Moscheles, Boheemse componis en pianovirtuoos
* 15 augustus - Elias Magnus Fries, Zjweedse mycoloog
* 16 september - Floris Nollet, Belzje oetvènjer (gesjtorve 1853)

## Gesjtorve

* 1 fibberwarie - Louise de Luigné (61) en dochter Louise Aimée Déan (~34), Franse adellike dames die in 1984 zalig verklaord woorte (gefusilleerd)
* 28 miert - Markies de Condorcet (50), Franse wiskundige, sjriever en politicus
* 16 april - Marie Geneviève Poulain de la Forestrie (53) en zöster Marthe (50), Franse martelaers oet adellike femielie, zalig verklaord in 1984
* 8 mei - Antoine Lavoisier (50), Franse sjeikundige
* 23 juli - Alexandre de Beauharnais (34), Franse generaal
* 28 juli - Maximilien Robespierre (36), Franse revolutionair

exacte datum onbekend
* Rudolf Erich Raspe, (±58), Duutsje sjriever