Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Anatolië

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De ligking van Anatolië.
**Anatolië** (Törks: *Anadolu*) en **Klein-Azië** zeen name veur 't hieël groeat sjiereilandj in 't uterste wèste van Azië det huuj 't Aziatisch deil van 't landj Törkieje besleitj. 't Grens in 't wèste aan Europa, in 't naorde ane Zwarte Zieë, in 't oeaste aan Georgië, Armenië en Iraan, in 't zuudoeaste aan Irak en Syrië en in 't zuje ane Middellandjse Zieë. 't Eilandj Cyprus ligk ouch t'n zuje. De oppervlakdje van Anatolië bedruuef óngevieër 756.000 veerkantje kilomaeter.

De naam *Anatolië* kump van 't Grieks waord veur riezendje zón, of 't oeaste. De Romeine neumdjen 't gebied *Asia Minor*, womit óngersjied woort gemaak mit (de res van) 't groeat Azië. Ónger bei namen is 't gebied al millennia bekèndj. 't Kèntj hoeag berg en e landjklimaat, mer ane kusten is ouch lieëglandj, wo e mediterraan klimaat hieërsj.

Op 't sjiereilandj kómme regelmaesig aerdsjókke veur. Dwersj door Anatolië löp e bräöksysteem inne richting zuudwès-naordoeas. 't Systeem vörmp de begrenzing vanne Arabische plaat in 't oeaste enne Anatolische plaat in 't wèste. Dore naordwerse bewaeging vanne Arabische plaat traejen in dit bräökgebied veural horizontaal versjuvingen op inne aerdkoosj, wodoor spanninge waeren opgeboedj die zich óntlajen inne vorm van aerdsjókke.

Veur versjillige völker en cultuur is of waas 't sjiereilandj hieël wichtig, wie de Hittiete, die dao róndj 2000 v.Chr. e groeat riek stifdje, de Grieke, Romeine, Byzantiene, Seltsjoeke, Osmane, Koerde, Armeniërs en Törke.
# Gallië

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Norbiks. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Gallië** is d'r vernederlandste naam van de Latiense benaming (*Gallia*) vör 't westelek gebied van Europa, dat övereenkeumt mèt 't moderne Frankriek, Belsj, 't weste van Zjwitserland, en zuideleke en oosteleke dele van Nederland en dele van Duutsjland ten weste van d'r Rien. *Gallia* is nog ömmer d'r Griekse naam vör Frankriek. Galliërs, ooch Kelte geneumd waore de bewoners van Gallië en e groeët deel van de res van Europa an 't èng van d'r iezertied.

De Galliërs waore versjprèjd in Europa tiedens de Romeinse bezètting, en kalde versjillende Keltische dialekte. D'r wónde ooch Galliërs in de vlaktes van Noord-Italië 't zoegenaamde Gallia Cisalpina (*Gallië aan dizze kaant van de Alpe*) en Venetië. Aander Kelte waore gemigreerd över de Pyreneeë, nao 't noorde en weste van Sjpanje, oeë ze zich mèt de Iberische oerbevolking vermengde en 't volk der Keltiberiërs vormde, dat 'n mèt 't Gallisch verwaante taal kalde.

Gallië waoërt överwónne dör de Romeine, wie Julius Caesar de Gallische sjtamme in het gebied overwon, in de periode tösje 58 v.Chr. - 51 v.Chr.. E besjraef zieng ervaringe in zie book *Commentarii de bello Gallico* (*Versjlage över d'r Gallische kreeg*). D'r gaanse kreeg koosde an e miljoeën Kelte 't laeve en nog 'ns 'n miljoeën waoërte sjlaaf gemakd.

't Gebied waoërt vervólges geregeerd es 'n aantal Romeinse provincies. De hoofdsjtad van de Galliërs was Lyon.

Gallië waoërt dör de Romeine es vólgt ingedeeld:

* Gallia Cisalpina (ten zuide van de Alpe)
	+ Gallia Transpadana (ten noorde van de Po)
	+ Gallia Cispadana (ten zuide van de Po)

* Gallia Transalpina (ten weste van de Alpe)
	+ Gallia Narbonensis provincia
	+ Gallia Comata (tösje d'r Rien en Pyreneeë)
		- Gallia Belgica
		- Gallia Aquitania
		- Gallia Celtica

In bekaans al dis "Gallia's" waoërte verwaante dialekte van dezelfde Keltische taal gekald. In Aquitania kalde me evvel 'n gaanse aander taal, die verwaant waor an 't Baskisch en (waarsjienglek) aan 't oetgesjtórve Iberisch. 't Waor dus öm geografische raejes dat Caesar dit gebied töt "Gallia Comata" raeëkende.

Vanaaf d'r 3e ieëw begoes 't Romeins gezag oonder druk van invallende Germaanse sjtamme af te brökkele. Óp 31 december 406 sjtoke versjèjje Germaanse sjtamme d'r Rien över, en begoesse an de invasie van Gallië.

In 486 eindigde 't Romeins gezag in Gallië, wie d'r Romeinse gouverneur Syagrius överwónne waoërt dör de Franke.

## Kaarte

Gallië roond de 1e eeuw v.Chr.
Verdeling van Gallië roond 54 v.Chr.
## Kiek ooch

* Kelte
* Belgae
* Eburone
* Ambiorix
# Aix-en-Pévèle

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Aix-en-Pévèle** is 'n gemeinte (*commune*) in de Nord (ofwel 't *Noordelek Departemint*) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode: 59310.

De gemeinte is 6,55 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 1 320 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 202 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.

* Bron: Franstaolege Wikipedia
* Zuuch ouch: de ganse lies vaan gemeintes in Nord
# Bousies

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Bousies** is 'n gemeinte (*commune*) in de Nord (ofwel 't *Noordelek Departemint*) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode: 59222.

De gemeinte is 9,88 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 1 757 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 178 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.

* Bron: Franstaolege Wikipedia
* Zuuch ouch: de ganse lies vaan gemeintes in Nord
# Fournes-en-Weppes

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Fournes-en-Weppes** is 'n gemeinte (*commune*) in de Nord (ofwel 't *Noordelek Departemint*) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode: 59134.

De gemeinte is 8,22 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 2 231 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 271 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.

* Bron: Franstaolege Wikipedia
* Zuuch ouch: de ganse lies vaan gemeintes in Nord
# Sydney

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Ligking vaan Sydney in Australië
**Sydney** is mèt 4,4 miljoen inwoeners (aofhenkelek vaan definitie) de groetste stad vaan Australië en de hoofstad vaan de deilstaot New South Wales. De stad is 't veurnaomste financieel centrum vaan 't land en 'n veurnaom toeristeplaots. 't Steidelek gebeed besteit oet 38 gemeintes. De stad zelf heet mer 'n klein 150.000 inwuners, 't suburbaon gebeed vaan de stad is 't groetste op de wereld. Dit kump veural door de ruimen opzat.

## Stadsfuncties

Es groetste stad vaan Australië vervölt Sydney veurnaom ikkenomische functies, veural in de deenstesector. Sydney herberg ouch mierder universiteite, wie de Universiteit Sydney en de Universiteit vaan New South Wales. Cultureel is de stad ouch sterk vertegewoordeg, oonder mie mèt 't bekind Operahoes, en mèt e paar musea. Sydney heet 'n natuurleke have, Port Jackson, die de groetste vaan de wereld is. Sydney is de zetel vaan zoewel de Roems-kathelieke en de anglicaonse bisjop.

## Stadsgeziech

't Operahoes en de Havebrögk
't Geziech vaan 't centrum weurt bestump door twie markante gebouwe, 't Operagebouw, e futuristisch oetzeend gebouw ligkend op e sjeereiland, en de Havebrögk. Wijer kint de skyline väöl wolkekretsers, die um Port Jackson eweg gebouwd zien. Binne de immense stedeleke regio vaan Sydney ligk 'n aontal nationaol parke, en versjeie toeristische stren.

## Historie

Kaart vaan Sydney oet 't begin vaan de kolonisatie (1789)
Luitenant James Cook bezoch 't gebeed um Port Jackson in 1780. Dit leide in 1788 tot de stiechting vaan 'n straafkolonie, woebij de veurnaomste taak vaan de veroordeilde 't bouwe vaan de stad waor. In de jaore twinteg vaan de negentiende iew waor de neerzètting tot 'n echte stad oetgegreujd die ouch door "gewoen" lui bewoend woort en in 1847 maakde de veroordeilde nog mer 3,2% vaan de totaol bevolking oet. De stad greujde daan ouch snel mèt regulier immigrante, veural oet Londe en oostelek Ierland (wat ouch in 't Australisch Ingels trök te hure is). Vaanaof 1851 voonte in 't binneland vaan Australië mierder goldrushes plaots; Sydney woort daobij de veurnaomste handelsplaots. 't Aontal inwuners steeg vaan 39.000 in 1851 tot mie es 200.000 in 1871. In deen tied oontstoont ouch 'n groete rivaliteit mèt Melbourne; dit leide oetindelek detouw tot in 1908 'n nui hoofstad veur Australië, Canberra, gestiech woort.

In 1901 woort in de stad de Australische oonaofhenkelekheid oetgerope. In de twintegste iew greujde stad nog ummer wijer: De grens vaan ein miljoen woort in de jaore twinteg euversjreje, en in 2000 had de stad al veer miljoen inwuners. De immigrante waore dees iew veural Aziate. In 1942 laog de stad oonder veur vaan de Japanners. In 2000 woorte in Sydney de Olympische Speule gehawwe. Bij bosbrande in 2002 woorte väöl veurstei besjaojd.

## Externe link

* Officieel site
# Oscar Wilde

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Oscar Wilde
**Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde** (16 oktoeaber 1854 - 30 november 1900) waas 'nen Ingels-Ierse sjriever, dichter en dramaturg.

## Biograaf

Wilde waas gebaoren op 16 oktoeaber 1854. Hae kwaam oet 'n protestantse Ingels-Ierse femieljen in Dublin. Ziene pap Sir William Wilde waas 'ne bekindje oear- en ougspecialis en sjreef ouch beuk euver archeologie; zien mam Jane Wilde waas 'n succesvol sjrieverse en 'n Ierse nationaliste, die bekindj stóng es *Speranza*.

Nao zien studie in Dublin en in Oxford brach Wilde in 1881 de dichbunjel *Poems* oet. In 1882 heel d'r laezingen inne Vereinigdje Staoten en in Canada; in 1883 kwaam d'r trögk nao Ingelandj veur laezinge te hajen euver Amerika.

In 1884 trouwdje Wilde met Constance Lloyd; same krege zie twieë kinjer. De vrundjsjap tösse Wilde en 'ne jóngere manskaerel, lord Alfred Douglas, lèdje toette vervolging van dem, wodoor d'r tösse 1895 en 1897 inne gevangenis mós zitte.

Oscar Wilde wuuert waal besjreven es 'nen dandy.

## Literair werk

De bekindjste werke van Wilde zeen *Lady Windermere's fan* (1892), *An ideal husband* (1899), *Salomé* (1893) en 't stök *The importance of being Earnest* (1895). Oet 188 kump 't kinjerverhaol *The happy prince and other tales*. Zienen instigste roman is *The picture of Dorian Grey* (1891), worin d'r sjoeanheid verhieërlik.
# Regering

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

*Neet te verwarre mit 't Gouvernemint (Nederlands Limbörg), 't regerend liechaom vaan Nederlands Limbörg*

---

'n **Regering** of e **gouvernemint** is 't liechaom vaan 'n polletiek-staotkundeg organisatie belas mèt de executieve mach veur e bepaold grondgebeed. De regering heet daomèt de competentie um de wèt te executere binne de sjraome vaan 't groondgebeed boe-euver zie die competentie heet. 'n Regering riffereert daomèt meistes nao natiestaote (wie Nederland, Belsj en Duitsland) of nao deilgebeede vaan 'ne natiestaot (wie de Limbörge, Vlaondere, Wallonië of Noordrien-Wesfale). 't Kin evels ouch nao supranationaol groondgebeede verwieze wie de Europees Kemissie dat is veur de Europese Unie.

In bekans alle democratieë weure verkezinge gehawwe veur de executieve liechaome (de regeringe dus). In mierderheidssysteme, wie Fraankriek, 't Vereineg Keuninkriek en de Vereinegde Staote vaan Amerika, nömp nao de verkiezinge de groetse partij de regering euver. In regio's boe coalitieregieringe gengbaarder zien, zoewie in Nederland, Belsj en Duitsland, nömp de groetste partij 't initiatief bij 't vörme vaan 'n regering.

## Zuuch ouch

* Gouvernemint (Nederlands Limburg)

|   Sjeit van de mechte in Rech en Polletiek |  |
| --- | --- |
| Executieve mach (*Regiering*) • Judicieel mach (*Zjustisie*) • Legislatieve mach (*Legislatuur*) |
# Andalusië

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

|  |
| --- |
| **Regio van SpanjeAndalusië Andaluciá** |
|  |  |
|  |
|

 |
| Hoofplaats | Sevilla |
| Opperflaakde | 87.268 km² |
| Inwoeners – Deechde | 8,402,305 (1-1-2014) 96/km² |
|

 |
| President | Susana Díaz |
|

 |
| Vouksleed | La bandera blanca y verde |
| Taole | Spaons |
| ISO 3166-2 | ES-AN |
| Website | www.juntadeandalucia.es |

**Andalusië** (Spaons: *Andaluciá*) is ein vaan de 17 otonoom regio's vaan Spanje. 't Is qua inwoenertal 't groetste vaan alle regio's. De hoofstad is Sevilla.

## Geografie

Andalusië ligk in 't zuie vaan Spanje. Geografisch gezeen vèlt Andalusië groofeweg te verdeile in drie deile:

* De Sierra Nevada en aongrenzende sierra's in 't zuie en ooste. D'n hoegste berg is de Mulhacén mèt 3482 meter.
* De Sierra Morena in 't noorden op de grens vaan Extremadura en Castilië-La Mancha.
* De imposante vallei vaan de Guadalquivir ligk hijtösse, mèt 't besjermde moerasgebeed "Marismas del Guadalquivir" es de indrökwèkkende delta vaan dizze revier.

### Bestuurlijke indeiling

Andalusië is oonderverdeild in ach provincies:

| Provincie | Inwoenertal (2008) | Hoofstad | Inwoenertal (2008) |
| --- | --- | --- | --- |
| Almería | 667.635 | Almería | 187.521 |
| Cádiz | 1.220.467 | Cádiz *groetste stad:* *Jerez* | 127.200 *205.364* |
| Córdoba | 798.822 | Córdoba | 325.453 |
| Granada | 901.220 | Granada | 236,988 |
| Huelva | 507.915 | Huelva | 148.027 |
| Jaén | 667.438 | Jaén | 116.417 |
| Málaga | 1.563.261 | Málaga | 566.447 |
| Sevilla | 1.875.462 | Sevilla | 699.759 |
| Totaol | 8.202.220 |

## Rifferenties

|   Otonoom regio's in Sjpanje |  |
| --- | --- |
| **Otonoom regio's:** |
| Andalusië · Aragón · Asturië · Baleare · Baskeland · Canarische eilen · Cantabrië · Castilië-La Mancha · Castilië en León · Catalonië · Extremadura · Galicië · La Rioja · Madrid · Murcia · Navarra · Valencia |
| **Otonoom sjtae:** |
| Ceuta · Melilla |