Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ruimtetelescoop Planck

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Planck** is 'n missie vaan de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA. De missie is geneump nao de Duitse natuurkundege Max Planck. De ruimtetelescoop is same mèt ruimtetelescoop Herschel op 14 mei 2009 um 13:12 GMT gelanceerd met 'n Ariane 5 draagrakèt vaanaof de lanceerbasis Centre Spatial Guyanais in Kourou in Frans-Guyana. Begin juli 2009 heet Planck zien oeteindeleke baon roond het Lagrangepunt L2 bereik.

## Oonderzeuk

Noatot de ruimtelescoop in 'n lissajousbaon um L2 is gebrach, op zoe'n 1,5 miljoen kilometer aofstand vaan de Eerd, zal heer kosmische achtergroondstraoling goon meten. Dit is de wermtestraoling die kort nao 't ontstoon vaan 't heelal met de oerknal is oetgezonde en noe pas, mie es 13,7 miljard jaor later, uzze regio vaan 't heelal bereik. De temperatuur vaan de achtergroondstraoling is in deen tied gedaald tot 3 K.

## Instruminte

Veur 't oonderzeuk heet Planck twie instruminte aon boord: de Low Frequency Instrument (LFI) en de High Frequency Instrument (HFI). Bei instruminte detectere zoewel de totale intensiteit es de polarisatie vaan fotone, and same kinne zie de frequentieband vaan 30 tot 857 GHz oonderzeuke. De kosmische achtergroondstraoling heet ziene piek bij 'n frequentie vaan 160,2 GHz.

## Externe link

* Lancering van Hershel en Planck (Youtube film)

## Rifferenties
# Sjrikkeljaor

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

E **sjrikkeljaor** is e jaor met 366 daog, in plaots van 365.

## Oorzaak

E (zonne)jaor doort 365 daog, 5 oor, 48 menute en 45,1814 seconde. Dat beteikent tots te bij gebruuk vaan de 365-daog lange Gregoriaanse kalender - dee in bijnao de gaanse westerse wereld gebruuk weurt - bijnao eder 4 jaor einen daag tekort kumps.

## Korreksie

Um dit te kompensere krijg eder veerde jaor ('n jaortal dat deilbaar is door 4) 'nen daag debei: 29 fibberwarie, de sjrikkeldaag. Dit zörg evels veur 'n euverkorreksie, vaan oongeveer 3 daog eder 400 jaor. Daorum zien iewjaore allein 'n sjrikkeljaor es ze deilbaar zien door 400 (zoewie 2000). Zien ze neet deilbaar door 400 (zoewie 1700, 1800, 1900) daan zien 't gein sjrikkeljaore.

## Mie korreksies

Es te good rekens kumste noe oongeveer edere 8000 jaor 'nen daag tekort. De lengte vaan 't zonnejaor is evels neet konstant. Dit kump omtot de Eerd neet altied eve hel drejt door 't effek vaan de zwoertekrach vaan de maon op de getije op de Eerd, en de 'precessie' vaan de Eerdas (de Eerdas steit neet hielemaol stèl, meh beweeg ouch nog e bitsje). Daorum is 't neet op veurhand te zègke, wienie 'n korreksie mót plaotsvinde. Hiel aof en touw weure sjrikkelsecondes ingeveurt, normaal gesproke bij d'n euvergaank vaan 30 juni nao 1 juli of vaan 31 december nao 1 jannewarie. De lèste kier waor dat in 2008. Dees korreksies höbbe evels niks te make mèt de aofwieking in de Gregoriaanse kalender te make. D'n euvergaank vint plaots door um 23:59:59 'n extra seconde in te veuge: 23:59:60, boenao 0:00:00 op de klok versjijnt. In de berekeninge weurt rekening gehawwe mèt negatieve sjrikkelsecondes, mer die zien tot noe touw neet veurgekoume. D'n euvergaank zouw daan goon vaan 23:59:58 nao 0:00:00.

## Naom

De naom 'sjrikkeljaor' is aofkomsteg vaan 't Middelnederlandse *scricken*, wat 'mèt groete passe loupe' en 'springe' beteikent, wat is trök te vinde in 't Hasseltse *schrikschoen* (sjaats).

## Kalenders

* Sjrikkeljaor wat op maondig begintj
* Sjrikkeljaor wat op daensdig begintj
* Sjrikkeljaor wat op goonsdig begintj
* Sjrikkeljaor wat op dónderdig begintj
* Sjrikkeljaor wat op vriedig begintj
* Sjrikkeljaor wat op zaoterdig begintj
* Sjrikkeljaor wat op zóndig begintj
# Bernardo Bertolucci

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Bernardo Bertolucci** (16 miert 1941 bis 26 november 2018) waor 'nen toenaongevende filmrezjiseur dee in oonder aandere Europa en de Vereinegde Staote bekind woort door films wie The Last Emperor. Veur dee lèste film kroog de rezjiseur ouch 'nen *Oscar*, ofwel 'n *Academy Awards* veur bèste rezjiseur. Bertolucci woort gebore in Parma en zou later gaon hiemele in Rome.
Bekinde films vaan Bertolucci zien, oonder aandere, The Conformist (1970), Last Tango in Paris (1972), The Last Emperor (1987).

## Zuug ouch

* Academy Awards

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Kiev

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De Sint-Michaelskathedraal
**Kiev** (alternatief sjpelling: Kiëv; Oekraïens: Київ, **Kyjiv**; Russisch: Киев *Kijev*) is de hoofsjtad en geliek óch de groeëtste sjtad van Oekraïne. De sjtad ligk aa g'n Dnjepr, neet wied va noaberland Wit-Rusland en hat óngevier 2,9 mieljoeën iwuënesj. Besjtuurlig gezieë sjteet de sjtad, graad wie Sebastopol óp de Krim, óp 'tzelfde niveau wie alle oblaste van Okraïne. Kiev is óch d'r naamgeëver en besjtuurlig centrum van d'r gelieknamige oblas, wiewaal 't geë óngerdeel doava vurmt.

Wienieë de hoofsjtad van Oekraïne woeëd gesjtich, is óndudelig. Volges de Nestorkroniek, e manuscrip oet d'r 12e ieëw, woar dat in d'r 9e ieëw, wie de Varjage oet Scandinavië hei koame. In 't lank doarumhin woeënde de Poljane, e Slavisch volk. Hei óntsjtóng 'n handelsroute, die Scandinavië mit de Sjwatte Zieë verbóng. Kiev beleëfde zinge bluitied tussje 882 en 1169, wie 't de hoofsjtad van 't Kievse Riek woar. 't Houw in deë tied zeker 30.000 iwuënesj en woar doamit ing van de groeëtste sjteë van Europa. Aan dees periode koam in 1240 definitief 'n ing; de Mongole maakde de sjtad mit d'r grónk geliek. In de zes ieëwe die doaróp volgde, woar Kiev 'n provinciesjtad in 't Pools-Litouwse Gemenebes. De sjtad gruide hel in d'r 19e ieëw.

Noa d'r Ieësjte Weltkreeg woeëd Kiev mieëder kiere veroaverd durch versjillende sjtriedende partieë: Oekraïense nationaliste, bolsjewieke, de witte armee en Pole. Oetintelig hant de bolsjewieke gewónne, wat tot gevolg houw dat Kiev en Oekraïne vuur zieëvetig joare e deel van de Sovjet-Unie zouwe weëde. In 1941 woeëd Kiev veroaverd durch Nazi-Dütsje tróppe. Get boete de sjtadsmoere, in 't revien van Babi Jar, woeëde mieë es 100.000 joede vermoard. In 2004 woar Kiev 't tonieël va fel demonstraties van aanhengesj va Viktor Joesjtsjenko teëge de vervalsing van d'r verkezingsoetsjlaag durch aanhengesj van Viktor Janoekovytsj. Tussje november 2013 en meëts 2014 woeëd ópnuits teëge Janoekovytsj geprotesteerd, oeëbei mieë es hóngerd lüj um 't leëve koame.

Bei de Róssische invasie van 2022 woar 't pakke van Kiev ee van de ieësjte doele. Vanoet 't noorde woeëd in inne daag noa de sjtad ópgeruk, mar de sjtad wirkelig vereuvere lukde neet. De Rósse begóste de sjtad doa-óp te belegke en te bombardere.
# Fourmies

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Fourmies** is 'n gemeinte (*commune*) in de Nord (ofwel 't *Noordelek Departemint*) in de regio Hauts-de-France, in 't noorde vaan Fraankriek. Tot 2015 huurde de gemeinte bij de regio Nord-Pas-de-Calais. De gemeinte heet de poscode: 59610.

De gemeinte is 22,98 veerkante kilometer groet. Zie had 'n bevolkingsaontal vaan: 11 563 (2019). Daomèt had de gemeinte de veerkante kilometer 503 inwoeners. 't Departemint Nord huurde vreuger bij Vlaondere en Henegouwe, 't allewijl aongrenzend gebeed vaan 't Belsj.

* Bron: Franstaolege Wikipedia
* Zuuch ouch: de ganse lies vaan gemeintes in Nord
# Theocratie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'n **Theocratie** is 'ne regeringsvörm boe-in 'ne staot nao relizjieus principes weurt bestuurd. In inge zin geit 't um bestuur door de geiseleke zelf. In breie zin geit 't um len (of minder dèks deilstaote) die de relizjie in de groondwèt of aanderszins in de wètgeving höbbe veraankerd.

Theocratie kaom in de ajdheid al dèks veur, zeker bij stadsstaote die neet zoe vaan e groet leger aofhenkelek waore. Ouch in groeter rieke waore relizjie en staot dèks ing verweze. Zoe waor de keizer vaan 't Romeins Riek ouch opperste preester (pontifex maximus). Ouch later bepaolde de keuning, of 'n aander euverheid, dèks wat veur relizjie 't volk te volge had. In de middeliewe woorte versjèllende staote ouch direk door 'n kèrkvoors bestuurd, wie 't bisdom Utrech en 't prinsbisdom Luik. De discussie euver wee veur 't bestuur mós opdrejje, de geiseleke of de edele, woort e groet deil vaan de middeliewe geveurd.

In de Vreugmodernen Tied bleve kèrkvoorstedomme ummer mie beperk tot 't Heileg Roems Riek. Wel hadde alle len 'n staotsrelizjie. Pas in revolutionair Fraankriek, oonder Napoleon, woort de staotsrelizjie aofgesjaf (naotot radicaole iers nog 't staotsatheïsme of -deïsme hadde wèlle inveure). De lèste theocratische staot in inge zin verdween in 1870, wie de Pauseleke Staot bij Italië woort ingelijf. 'n Staotsrelizjie bestoont evels ouch bij väöl modern Europese len nog; allewijl nog is in 't Vereineg Keuninkriek (eigelek allein in Ingeland en Wales) de keuning ouch hoof vaan de Anglicaonse Kèrk. Christeleke theocratieë in inge zin zien allein nog Vaticaonstad en Athos.

In d'n islamitische wereld waor theocratie iewelaank de norm. In de ierste iewe waor de gansen islamitische wereld e kalifaot, geregeerd door de kalief dee ouch kèrkvoors waor. Later verwaterde dit kalifaot; de islamitische wètgeving (sharia) bleef evels euveral, entans in naom, vaan krach. In de twintegste iew veurde väöl len 't secularisme in, wat evels dèks neet nao de zin vaan de bevolking waor. Zoe kaom 'n tegebeweging op gaank, die leide tot theocratische rezjiems in Iran en Afghanistan. Ouch Saoedi-Arabië liet ziech gemekelek zoe umsjrieve.
# George Washington

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**George Washington** (22 fibberwarie 1732 - 14 december 1799) waor de 1e President vaan de Vereinegde Staote vaan Amerika. Ziene vicepresident waor John Adams. Heer waor president vaan de Vereinegde Staote vaan 30 april 1789 bis 4 miert 1797.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*

| Lies van presidente van de Vereinigde Sjtaote |
| --- |
|
George Washington ·
John Adams ·
Thomas Jefferson ·
James Madison ·
James Monroe ·
John Quincy Adams ·
Andrew Jackson ·
Martin Van Buren ·
William Henry Harrison ·
John Tyler ·
James K. Polk ·
Zachary Taylor ·
Millard Fillmore ·
Franklin Pierce ·
James Buchanan ·
Abraham Lincoln ·
Andrew Johnson ·
Ulysses S. Grant ·
Rutherford B. Hayes ·
James A. Garfield ·
Chester A. Arthur ·
Grover Cleveland ·
Benjamin Harrison ·
Grover Cleveland ·
William McKinley ·
Theodore Roosevelt ·
William Howard Taft ·
Woodrow Wilson ·
Warren G. Harding ·
Calvin Coolidge ·
Herbert Hoover ·
Franklin D. Roosevelt ·
Harry S. Truman ·
Dwight D. Eisenhower ·
John F. Kennedy ·
Lyndon B. Johnson ·
Richard Nixon ·
Gerald Ford ·
Jimmy Carter ·
Ronald Reagan ·
George H.W. Bush ·
Bill Clinton ·
George W. Bush ·
Barack Obama ·
Donald Trump ·
Joe Biden ·
Donald Trump |
# Groete Beer

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Kaart vaan 't starebeeld Groete Beer.
De **Groete Beer** (Ursa Maior) is 'n starebeeld of constellatie, wat aon de noorderhiemel te zien is. Umtot 't circumpolair is, is 't 't gaanse jaor te zien ('t geit noets oonder). 't Is te herkinne aon d'n hiemel door 't asterisme bestaond oet 7 stare wat in Nederland de Steelpan weurt geneump. De Steelpan kin gebruuk weure veur 't opzeuke vaan aander stare (beveurbeeld door 'n lijn te trèkke van ß nao α en die daan weier door te trèkke kumps te bij Polaris, de Poolster).

De twiede staar vaan de steel in de Steelpan, Mizar (aongegeve door ζ in de kaart) is eigelek 'n visuele dobbelstaar en 'n spectroscopische dobbelstaar (heer besteit oet minstens 4 stare), daoneve vörmp de staar ouch nog 'n dobbelstaar mèt Alcor, 't "Ruiterke".

De naom vaan 't starebeeld weurt al sinds iewe in versjèllende culture geassocieerd mèt 'n berin. De Nederlandse naom is daan ouch eigelek fout, 't zouw Groete Berin mote zien. De naom verwijs nao de godin Artemis die es Groete Berin de loup vaan de stare regeerde.

In de Groete Beer zien tamelek väöl mèlkweegstèlsels te vinde, zuuch heiveur de lies vaan Messierobjekte.

## Externe link

* Groete Beer op WikiSky: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hydrogen α, X-Ray, Astrophoto, Sky Map, Artikele en plaetjes

## Referenties

| Sjtarrebilder |
| --- |
|
Achtersjteve ·
Adeleer ·
Aove ·
Andromeda ·
Baeker ·
Baogsjötter ·
Bildhouwer ·
Cassiopeia ·
Centaur ·
Cepheus ·
Doef ·
Dolfijn ·
Draak ·
Driehook ·
Einhaore ·
Elter ·
Eridanus ·
Fökske ·
Goudvèsj ·
Greväörsjtif ·
Groete Baer ·
Groete Hóndj ·
Haas ·
Hercules ·
Herdis ·
Indiaan ·
Jachhun ·
Kameleon ·
Keel ·
Kleine Baer ·
Kleine Hóndj ·
Kleine Liew ·
Klein Waterserpent ·
Kómpas ·
Huidhaor ·
Kraef ·
Kroenekraan ·
Liew ·
Lier ·
Lochpómp ·
Lynx ·
Maag ·
Microscoop ·
Naorderkroen ·
Nèt ·
Octant ·
Orion ·
Osseheujer ·
Parrediesvogel ·
Pesser ·
Pegasus ·
Perseus ·
Phoenix ·
Piel ·
Pouw ·
Raof ·
Sjaopebok ·
Sjild ·
Sjilder ·
Sjorpioen ·
Serpent ·
Serpentdraeger ·
Sextant ·
Sjeraf ·
Sjlingeroerwirk ·
Sjteer ·
Sjteinbok ·
Taofelberg ·
Telescoop ·
Toekan ·
Twierlinge ·
Veule ·
Vèsje ·
Vleeg ·
Vlegende Vèsj ·
Voorman ·
Walvèsj ·
Waog ·
Waterman ·
Waterserpent ·
Winkelhaok ·
Wouf ·
Zeile ·
Zujerkroen ·
Zujerdriehook ·
Zujerkruus ·
Zujervèsj ·
Zjwaan |
# Aenj

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'n Aaj wilj aenj.
**Aenj** of **piele** is d'n algemeine naam veur 'n aantaal aan saorte veugel oete femielje vanne aenjechtige (Anatidae). Alle saorten oete Anatidae waeren "aenj" geneump, behauve de saorten oete óngerfemielje Anserinae, de zwanen en geize. Aenj zeen houfzakelik aquatische veugel, meistes kleinder es häör verwantje, de zwanen en geize, mit 'ne kórtere nak, en kónnen in zowaal zeut- es zaatwater waere gevónje. DeTadorninae, wotoe ónger anger de bergaenj behuuertj, haje kwa formaat de midden aan tössen 'n gaws en 'n aenj.

## Taxonomie

Aenj waeren ingedeildj in versjillige óngerfemieljes vanne aenjechtigen en vertaengewuuerdige dus neet 'n vaste taxonomische groep. Hieónger volg de indeiling vanne veugel die es aenj bekèndj staon:

Femielje aenjechtige (Anatidae):

* Óngerfemielje: Dendrocygninae
	+ Geslecht: *Dendrocygna* (Fluitaenj)
* Óngerfemielje: Anatinae
	+ Geslechte: *Salvadorina*, *Malacorhynchus*, *Aix*, *Pteronetta*, *Cairina*, *Chenonetta*, *Nettapus*, *Amazonetta*, *Callonetta*, *Anas* (grónjelaenj), *Marmaronetta*, *Netta*, *Aythya* (duukaenj), *Polysticta*, *Somateria* (eieraenj), *Histrionicus*, *Melanitta*, *Clangula*, *Mergellus*, *Bucephala*, *Lophodytes*, *Mergus* (zaegbekke), *Heteronetta*, *Biziura*, *Oxyura*
* Óngerfemielje: Tadorninae
	+ Geslechte: *Hymenolaimus*, *Merganetta*, *Tachyeres*, *Sarkidiornis*, *Tadorna* (bergaenj)
* Óngerfemielje: Stictonettinae
	+ Geslech: *Stictonetta*
# 11 april

|  |
| --- |
| mrt - **april** - mei |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   | >> |

**11 aprèl** is 'nen daag op de Gregoriaanse en Juliaanse kalender. 't Is d'n 101en daag vaan e gewoen jaor en d'n 102e vaan e sjrikkeljaor; heinao koume nog 264 daog. In de Roems-Kathelieke Kèrk is dit d'n **heilegedaag vaan Stanislaus**.

## Gebeurtenisse

* 1713 - In de Sjpaanse Successieoorlog weurt de Vrae van Utrech gesjlote.
* 1814 - Napoleon traet aaf en weurt verbanne nao Elba.
* 1888 - 't Concertgeboew in Amsterdam weurt geëupend.
* 1934 - In de nach van 10 op 11 april were oet de Sint-Baafskathedraal in Gent twiè panele van 't Lam Gods gesjtole.
* 1944 - SS'ers executere 24 Belsj Limburgse verzetssjtriejers in 't Fort van Breendonk, get ten zuje van Antwerpe.
* 1945 - 't Concentratiekamp Buchenwald weurt bevriejd.
* 1961 - 't Proces tege Adolf Eichmann begint in Jeruzalem.
* 1970 - De Apollo 13 weurt gelanceerd.
* 1979 - D'n Oegandese dictator Idi Amin weurt aafgezat.
* 2004 - Arjan Erkel, 'ne Nederlandse mètwèrker van Artse zónder grenze, weurt nao 20 maond gevangesjap bevriejd.
* 2019 - D'n Australischen activis Julian Assange (bekind vaan Wikileaks) weurt in Londe gearresteerd.
* 2019 - Nao wekelang proteste zèt 't leger president Omar al-Bashir in 'ne coup aof.
* 2019 - *Beresjiet*, de maonlander vaan Israël zie ruimteprogram, stort nao 'ne fout neer op de Maon.

## Gebore

* 145 - Septimius Severus, Romeinse keizer
* 1357 - Sjang I, keuning van Portugal
* 1930 - Anton Szandor LaVey, Amerikaanse opriechter van de Church of Satan
* 1935 - Pierre Kartner, alias "Vader Abraham", Nederlandse zenger en leedsjessjriever
* 1939 - Freddie Gorman, Amerikaanse songwriter, producer en zenger (gesjtorve 2006)
* 1939 - Eric Nordholt, Nederlandse hoofcommissaris van Amsterdam
* 1953 - Guy Verhofstadt, premier van Belsj
* 1987 - Joss Stone, Britse zangeres

## Gesjtorve

* 1034 - Romanus III, keizer van Byzantium
* 1915 - Maria Swanenburg, de *Leidse giefmengster*
* 1917 - Scott Joplin, Amerikaanse pianis en componis
* 1977 - Jacques Prévert, Franse diechter en chansonnier
* 1987 - Primo Levi, Italiaanse sjriever
* 2019 - Max van Weezel, Nederlandse journalis (67)
# Oear

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Anatomie van 't miensjelik oear:
1. sjelder;
Boetenoear: 2. gehuuergank, 3. oearsjelp;
Middenoear: 4. trómmelvlees, 5. ovaal vinster, 6. hammer, 7. aanbild, 8. stiegbeugel, 12. buus van Eustachius;
Binnenoear: 9. labyrinth, 10. slekkenhoes, 11. gehuuerzieën.
't **Oear** is 'n orgaan womit geluid wuuertj waorgenómme. 't Binnenoear speeltj ouch 'n rol bie 't aevewichsgeveul. Mit dit zintuug kan me dus huuere.

't Oear wuuertj óngerverdeildj in drie deiler:

* 't boetenoear, bestäöndje oete oearsjelp enne gehuuergank;
* 't middenoear mitte drie gehuuerknäök: hammer, aanbild en stiegbeugel;
* 't binnenoear, bestäöndje oet 't slekkenhoes en 't labyrinth mit dao-aan vas de gehuuer- en aevewichszieën.

't Boetenoear steitj in drek kóntak mitte boetelóch en geitj euver inne gehuuergank. 't Ènj vanne gehuuergank wuuertj gevörmp door 't trómmelvlees, det de sjeijing vörmp tössen 't boetenoear en 't middenoear. 't Middenoear steitj via de buus van Eustachius in verbinjing mitte kael. 't Binnoear is gevöldj mit vleujstof. In dees vleujstof bevinje zich trilhäörkes veur 't waornumme van geluid. In 't labyrinth mitte drie halfcirkelvörmige kanale bevinje zich klein kezelkes en staefkes die bewaeginge kónne registreren en zoea van belang zeen veur 't aevewich.

Doordet de miens twieë oearen haet kan d'r huueren op richting. De sterkdje van 't waorgenómme geluid is namelik neet in bei oeare geliek en ouch bereik neet eder geluid bei oeare tegeliekertied. Doordet 't herre de versjillige signale van bei oeare combineertj is 'n sloetsóm te trèkken euvere positie vanne geluidsbrón t'n opzichte vanne waornummer; e princiep det vergeliekbaar is aan 't zeen van deepdje mit behölp van twieë ouge.

## Trivia

* 't Waord "oear" kèntj ouch 'nen twieëdjen etymologische gróndj dae me trögkvindj in wäörd wie "oearsprónk"; hie-in is 't verwantj mit terme wie oertied en neet 't orgaan van geluid.
# Vilnius

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Minsters. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Oetzich euver Wilnioes.
**Wilnioes** és de haudstad van 't laand Litouwe. De stad hèt rónd de 529.022 énwoeëners op 't oppervlaakte van 401 km². De stad lik op 112 m boeëve zeiniveau aon de twei reviere de Vilnelė en de Neris.

De stad wiëd vër 't iës van gehoort én de twèlfde eiw en gruit al snel aut as e cultureel en wetesjappelik centrum vër de gaanse regio. Heidër trék de stad al gaw vël immigrante aon, wie Paule, Rösse, Jaude en Duitsers. Taege 't énd van de niëgeteinde eiw besteet de bevolkéng vër 40% aut Jaude. Waaj Litouwe én 1918 zën ónaofhankelikheid autriëp, blaajf Wilnioes taugeweze aon dat laand. Paule bezat èvvel al snel de stad en 't gebied róndum, waudër Kaunas de taajdelike haudstad wiëd. Én 1939 wiëd de stad bezat dër 't Raude Leger van de Sowjetunie. De stad wiëd doënoë iëvergedraoge aon Litouwe, mér de Sowjetunie bleef zën mach vergraute en auténdelik wiëd 't gaanse laand 'n ónderdeel van de Sowjetunie. Én 1941 wiëd Wilnioes vervolges veriëverd dër 't nazistisch Duitslaand. Én de joëre die volgde wiëd bekaans de gaanse Jaudse bevolkéng autgemoeërd. Wilnioes wiëd én 1944 bevraajd.

Wilnioes zën historische bénnestad lik aon de linkse kaant van de Neris en woeëd gekénmerk dër de bouwstaajl de Barok. Bekénde gebouwe zin de Kathedraol van Wilnioes, de Gediminastoeëre en de Televisietoeëre van Wilnioes.

Väöl bekinde Litouwers zien in Vilnius gebore. Ouch d'n allewijle premier vaan Litouwe, Ingrida Šimonytė, in 1974.