Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Alawiete

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

*Neet te verwarre mit 't alevitisme.*

---

't Symbool van 't alawisme: 't zjweëd van Ali
De **alawiete** of **alaviete** (Arabisch: علويون, ʿAlawīyūn; Turks: *Arap Alevileri*) zint 'n religieus gemeensjap i g'n Levant die is vuurtgekoame oet d'r sjiitische islam. Alawiete kalle Arabisch en woeëne versjpreid in 't noardweste va Syrië, mieë precies in 'n kussjtrook langs de Middellandse Zieë, 't zude va Turkieje en 't noarde va Libanon. Groeëte gemeensjappe besjtónt ooch in Duutsjland en Argentinië. Ze zint neet te verwarre mit etnisch Turkse en Koerdische aleviete. Aafgezieë van de etnische identiteet gieëf 't ooch versjille op 't gebeed van 't geleuf. De beweging woeëd in d'r 9e ieëw ópgerich durch Ibn Noesair. Heidurch woeëde alawiete vreuger ooch noesairi's geneumd. Huuj d'r daag gieëf 't weltwied zo'n 4 mieljoeën alawiete.

't Alawisme is 'n gnostische beweging binne d'r sjiitische islam. Alawiete geleuve dat de twelf imams de rechmieësige opvolgers zint va Mohammed, net wie dat Mozes en Jezus twelf apostele houwe. Ze verieëre Ali ibn Abi Talib es incarnatie va God, d'r ieësjte imam binne 't sjiisme. Tupisj vuur 't alawisme is evvel vuural 't geleuf in 'ne God in drei persoeëne. E vergeliekbaar concep hat 't christedom mit zien lier van de triniteet. Angesj es de mieëtste moslims beëne ze noeëts vief kier per daag (*salah*) en anger luuj weëde neet (aktief) bekierd tot 't alawisme. Ze geleuve wiejer i reïncarnatie en vere christlige fesdaag.

Alawiete weëde döks gediscrimineerd durch anger moslims en ooch regelmieësig vervolg. Tiedes 't bewind van de familie Assad, 'n alawitische familie, woar hun positie verbeëterd. Evvel tiedes d'r Syrische Burgerkreeg hat de bevolkingsgroep te make mit sektarisch geweld, zikker noa d'r val van 't Assad-regime in 2024.
# Rippebliek

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Nuts. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'n **Rippebliek** is 'n regeringsvörm woeë de mach bie mieëder persoeëne ligk. 'n Anger omjrieëving is de sjtaatsvorm woeëbie 't sjtaatshoof waert gekaoëze en neet doer erfopvolging waert bepaald (zoeë-es in 'n monarchie of 'n *bananerippebliek*). 'n Rippebliek kin volges Montesquieu zoeëwaal 'n democratie es 'n aristocratie zin. 't Woerd kump van 't Latiense *res publica*, publieke zaak.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Infectie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Euver 'n **infectie** sprèk me wen 'n micro-organisme, virus, prion of parasiet in e laevendj otganisme is binnegedróngen en zich dao haet vermeinigvöljig, en det hoof neet sjajelik te zeen. Es 't organisme dusdanig väöl sjaaj aanrich det 't normaal functionere vanne gashieër is verstuuerdj, den sprèk me van 'n gekrenkdje. In 't ergste val kan 'n infectie leie toete doead van 't geïnfecteerdje individu. 't Micro-organisme wuuertj bie 'n krankmakendje infectie ouch waal 't pathogeen of de gekrenkdjeverwèkker geneump. Es de gekrenkdjekeme zich nag neet höbbe vermeinigvöljig of es ze door 't aafwaersysteem waere herkèndj en eweggehaoldj den sprèk me neet van 'n infectie, meh van 'n besmètting. 'n Infectie haet döks 'n óntstaeking es gevolg. Es de gekrenkdjeverwèkker zich door 't lief versprèdj zal 't aafwaersysteem antistoffe make. Aanhandj dees stoffe kan me bepaole mit welch pathogeen 't lief is geïnfecteerdj.
# Samisch

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Norbiks. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Samisch (Saami of Sami) is 'ne verzamelnaam vör de tale en taalvariëtete, die gekald werre dör de Saami in Sapmi in 't noorde va Noorwege, Zjwede en Finlaand en in 't noord-weste va Rusland.

## D'r naam Laps

D'r naam Laps wert dör de sjpraeëkers van de taal es 'n sjeldwaoërd ervare. In Scandinavië, mae och in de vaktaal van taalkundige wert d'r naam Laps dan och, um die raej, neet mie gebroekt.

## Eenheed in diversiteet

In Finlaand en Noorwege is 't Samisch 'n officieel taal en in Zjwede 'n officieel minderheidstaal.
't Samisch behuurt tut de Finoegrische tale. Um politiek-kultureel raejes wert 't Samisch es ing taal behandeld mae taalkundig bezieë geet 't um versjillende tale en taalvariëtete die neet allemaol onderling te versjtoeë zeunt. In totaal kalle 'n 35.000 Saami de taal. 't Gift in totaal 10 tale of variaante oeëvan d'r zis 'n eege sjrif haant. De veer aander werre tesame nog dör 'n 500 luuj gekald. De tale mit 'n eege sjrift heesje: Noord-Samisch; Lule-Samisch; Zuid-Samisch; Inari-Samisch; Skolt-Samisch; Kildin-Samisch.

## Toendra, palsa en rendeer

Wäörd die oorsjpronkelek oet 't Samisch sjtamme zeunt toendra en palsa. In 't Nederlands wert mit toendra väöral nao 'n klimaatzone verwaeze en in 't bezoonder nao de (haof) bevraore mossteppe. De Saami verwieze daomit nao 'n geografische gebied: n.l. 't bergachtige Noordpoolgebied.
't Samisch haat mieë wie 400 waoërd vör rendeer.

## Nordic Sami Council

In 1959 is d'r grensuvversjrejjende (Finlaand, Noorwege, Zjwede) *Nordic Sami Council* opgerich. Och al zeunt d'r nog vraoge op te losse wat 't rech op laand en natuurleke bronne aageunt, de Saami zeunt officieel erkind en in de Scandinavische leng is hun taal en kultuur 'n vak an de universitete.

## Internationaal Songfestival vör Europese minderheedstale

In 2006 waoërt 't Internationaal Songfestival vör Europese minderheedstale (Liet Lavlut) in Östersund Laplandj in Zjwede gehaowe. 't Muziekfestival waor in zis leng op d'r tillevies te zieë, oeëoonder och Nederland (Omroep Fryslan; Nederland 2; 1.1.2007 um 11 oor). D'r winnaar waor d'r groep dae in 't Samisch zong. D'r groep, jong Saami mèt kristalhelder sjtèmme in traditioneel klèjjer, makde 'n gesjlaagde combinatie van modern en traditioneel Joik-elemaente.

|  |  |
| --- | --- |
| Wikipedia | 't Geuf 'n  **Noord-Samische editie** van Wikipedia, de vriej encyclopedie. |
# Millennium

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'n **Millennium** (oet 't Latien: *mille* is 1000, *annum* is jaor) is 'n periode vaan 1000 jaor. In 't algemein weurt 'n *kalendermillennium* bedoelt es iemes sprik vaan e millennium, in 't bezunder in 'n kalendersysteem wat begint mèt 't jaor 1.

## Millenniumvergissing

Väol lui dinke tot 't huieg millennium begonne is op 1 jannewarie 2000. Umtot de christeleke jaortèlling, wie eder jaortèlling, begonne is mèt tèlle in 't jaor 1, gief 't evels gein jaor 0. Dao ligk daan ouch metein 't probleem: zjus wie d'n euvergaank vaan jannewarie nao fibberwarie geit es 31 jannewarie - 1 fibberwarie (en dus neet iers 0 fibberwarie), geit dat ouch veur millennia. Es me begint te tèlle bij 1 is 't jaor 2000 't lèste jaor vaan 't twiede millennium. 't Daarde millennium begós dus op 1 jannewarie 2001. Dat beteikent ouch tot 't 1e decennium vaan d'n 21e iew op deen daag begós en tot 't twiede decennium dus op 1 jannewarie 2011 begint.
# Ionische Zieë

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Venloos. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Ionische Zie.
D'n **Ionische Zieë** (Grieks: Ιóνιo Πέλαγoς, Ionio Pelagos; Italiaans: Mar Ionico of Mar Ionio; Albanees: Deti Jon, Ós Zieë) is de zieë t'n zuudoeëste van de welbekinde *Laars vaan Italië*, t'n oeëste vaan Sicilië, t'n zuudweste vaan Albanië en t'n weste vaan Griekeland. Aan de noordkant vurmt 't Kanaal van Otranto d'n dorgang naor d'n Adriatische Zie. De Straot vaan Messina is de verbinding mit de Tyrreense Zie. Al dees zieë maake deil oét vaan de Middellandse Zie.

De *Ionische Eilen* die aan de oeëstkan in dees zieë ligge, beheure tot Griekeland. Korfoe, Lefkas, Ithaka, Kefalonia, en Zakynthos zien veurbaelde heejvan.

De streek Ionië oét de Klassieke Aldheid grensde juus neet aan de Ionische Zieë, want dees streek loog in Klein-Azië. Veur vuul omringende volken waas 'n variant vaan Ioniër synoniem veur Grieks, en dét haet messchien met de naam vaan dees zieë te maake.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# YouTube

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

't Logo van YouTube.
**YouTube** is 'n website die gebroekers 't meugelik maak videofilmkes d'rop te zètte, op te zeuke, te betrachten en te becommentariëre. d'n Inhaad varieertj van richtige filme, toet meziek, nuuts, documentaires, videoblogs, teikenfilme, humor en nag väöl mieë. Noe d'n tied is 't de grótste website op 't internet.

YouTube woort opgerich in fibberwarie 2005 door drie aaj mitwirkers van PayPal. 't Grótste versjil mitte anger videosites die 't haw in daen tied waas det alle video's automatisch woorten ómgezatj nao e gangbaar formaot, flash (.flv). Same mit 't feit det de website gratis is zörgdje daoveur det YouTube al gaw de grótste videosite van 't internet is gewore.

't Euverdeil aan video's op YouTube waere door 't vouk d'rop gezatj, mer 't guuef ouch e deil media die zelf häör eige matterjaal besjikbaar stèlle. Veur filmkes te kónne zeen hoof me zich neet te registrere, mer 't uploade van filmkes is waal behaje veur geregistreerde gebroekers. E deil video's is aafgesjurmp veure jeug en kan pas waere bekeke door geregistreerde gebroekers die ajer zeen es 18.

In november 2006 woort YouTube euvergenómme door Google, wovan 't noe 'n óngeraafdeiling is.
# Fjoeal

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De veur- en ziejkantj van 'n fjoeal.
De **fjoeal** is e snaorinstermènt mit veer snaore. 't Is 't kleinste lid vanne fjoealfemielje en haet 't hoogste bereik. De klank wuuertj veurtgebrach dore snaoren in trilling te bringe mit 'ne striekstek (*arco*) of door te tokkele mitte vingere (*pizzicato*). d'n Houtere klankkas deentj veur 't geluid vanne trillendje snaore te versterke. De fjoeal wuuertj meistes bespeeldj door 'm tösse de kin enne sjouwer te klemmen en mitte vingere vanne linkse handj de snaoren aaf te drökke taenge de ebbenhoutere toets veur zoea de snaor te verkórte (en dus hoger te laote klinke).

## Stumming

De veer snaore zeen normaal gespraoke gestump in rein kwinte, van lieëg nao hoeag: G (g), D (d'), A (a'), E (e") (aezelsbrögkske: *Geef De Aap Eten*).

## Zuuch ouch

* Altviool
* Cello
* Contrabas
# Lingdje

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De lingdje en brèdje van 'ne rechhook.
De **lingdje** is de grótste aafmaeting van e veurwirp (de grótsten aafstandj tösse twieë puntjen of heuk). In 't geval van 'n eindimensionaal veurwirp, wie e lienstök, is 't ouch de ènsigste aafmaeting. Veur lankwirpige twieëdimensionaal en driedimensionaal veurwirper hètj die richting de lingdjerichting. Bie e twieëdimensionaal veurwirp hètj de loeadrechte richting de brèdjerichting (of dwaersj). De grótste aafmaeting in die richting hètj brèdje. Veur driedimensionaal veurwirpe besteitj ouch 'n derdje aafmaeting. De gebroekdje terme veure drie aafmaetinge variëre, aafhenkelik vanne oriëntatie. Zoea sprèk me van diekdje, huuegdje of deepdje.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*