Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Aop-midden óngerónje centrale klinker

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

d'n **Aop-midden óngerónje centrale klinker** of **óngerónjen haafaope centrale klinker** is 'ne klinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is [ɜ].

't Is d'n äö-echtige klank wie inne Britse oetspraok van *bird*.

## Kènmirke

Kènmirke vannen aop-midden óngerónje centrale klinker zeen:

* De vokaalhuuegdje is aop-midde, haafaop of lieëg-midde, det inhèltj det de tóng zich halverwaeges tössen 'ne middeklinker en 'nen aope klinker bevindj;
* De vokaalposiesje is centraal, det inhèltj det de tóng zich halverwaeges 'ne veurklinker en 'nen achterklinker bevindj;
* De klinker is óngeróndj, det mèntj det de luppen óngesprèdj (neet-verrundj) zeen.

## Limbörgs

In 't Limbörgs kump d'n aop-midden óngerónje centrale klinker neet veur es foneem.

|   Internationaal Fonetisch Alfabet |
| --- |
|

| Mitklinkers |
| --- |
| Plaats → Meneer ↓ | Labiaal | Coronaal | Dorsaal | Laryngeaal |
| Bilabiaal | Labiodentaal | Dentaal | Alveolair | Postalveolair | Retroflex | Alveolopalataal | Palataal | Velair | Uvulair | Glottaal |
| Nasaal |     •   m |     •   ɱ |     •   n |     •   ɳ |     •   ɲ |     •   ŋ |     •   ɴ |  |
| Plosief | p   •   b |  | t   •   d | ʈ   •   ɖ | c   •   ɟ | k   •   g | q   •   ɢ |     •   ʔ |
| Sibilant |  |  | s   •   z | ʃ   •   ʒ | ʂ   •   ʐ | ɕ   •   ʑ |  |  |  |  |
| Fricatief | ɸ   •   β | f   •   v | θ   •   ð | ɹ̝̊   •   ɹ̝ |  | ç   •   ʝ | x   •   ɣ | χ   •   ʁ | h   •   ɦ |
| Approximant |     •   β̞ |     •   ʋ |     •   ɹ |     •   ɻ |     •   j |     •   ɰ |     •   ʁ̞ |
| Tik |  |  |     •   ɾ |     •   ɽ |  |  |  |  |
| Tril |     •   ʙ |  |     •   r |  |  |  |     •   ʀ |  |
| Lateraal approximant |  |  |     •   l |     •   ɭ |     •   ʎ |  |  |  |
| Lateraal fricatief |  |  | ɬ   •  ɮ |  | ʎ̥˔•  ʎ̝ |  |  |  |

 |
|

| Klinkers |
| --- |
|  | Veur | Centraal-veur | Centraal | Centraal-achter | Achter |
| Toe | i   •   y |  | ɨ   •   ʉ |  | ɯ   •   u |
| Bao toe |  | ɪ   •   ʏ | ɪ̈   •   ʊ̈ | ɯ̽   •   ʊ |  |
| Toe-midde | e   •   ø |  | ɘ   •   ɵ |  | ɤ   •   o |
| Midde | e̞   •   ø̞ |  | ə |  | ɤ̞   •   o̞ |
| Aop-midde | ɛ   •   œ |  | ɜ   •   ɞ |  | ʌ   •   ɔ |
| Bao aop | æ   •     |  | ɐ   •     |  |  |
| Aop | a   •   ɶ |  | ä   •   ɒ̈ |  | ɑ   •   ɒ |

 |
# Sjanghai

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De ligking van Sjanghai.
Shanghai
**Sjanghai** is de grótste stad van Sjina. De gemèndje is saer 2005 ein vanne vief stej in Sjina die de staot van nasjenaal centraal stad höbbe. Ouch is Sjanghai kwa inwoeanersaantaal de grótste gemèndje oppe welt en is 't ein vanne drie grótste metropole vanne welt.

Sjanghai is óntstangen es e dörpke det laefdje vanne visserie enne tèkstielindustrie, meh door 't Verdraag van Nanking det in 1842 mit 't Vereinig Keuninkriek woort geslaote greudje Sjanghai oet toet 'n havestad mit weltwiej verbinjinge. Saere jaore neugetig, nao de ikkenomische hervörminge van Deng Xiaoping, is de stad zich 'nt heróntwikkele; zoea haet me 't zakedistrik Pudong oete gróndj gestamp. De stad haet saer 2004 de grótste have vanne welt en haet daomit de posiesje vanne have van Singapore euvergenómme. In 2010 woort de welttentoeanstèlling Expo 2010 gehajen inne stad.
# Dyslexie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Sint-Joasters. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Dyslexie** (oet 't Aadgrieks: δυς- *dys-* "bepirk" en λέξις *lexis* "waord", dus *bepirk laeze*; ouch waal waordjblindheid, al sleit det op alexie) is 'n term die in de weitesjap wuèrtj gebroeke veur ernstige perbleme mit 't kónne laeze van wäörd.

Euver 't óntstaon is nag väöl discussie, meh meistes nump me aan det de oarzaak van 't laesperbleem in 't slech functionere van de fonologische spraokverwirking ligk. Emes mit mit dyslexie neump me meistes 'nen *dyslek*.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Syntaxis

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Syntaxis** (oet 't Grieks: συν - same en ταξις - volgorde) of **zinslieër** ies 'ne term oet de taalkunde, woamèt, naeve de fonologie en de morfologie, 't driede onderdeil van de grammatica bedoeld weurt. De syntaxis besjtudeert de opboew en de sjtructuur van zinne of woordgroepe nao hun beteikenis.

De syntaxis hèlt ziech demèt bezig wie versjillende weurd (zelfsjtendige naamweurd, wèrkweurd, bievooglike naamweurd enz.) were samegevoog tot deilzinne en oeteindelik tot zinne.

Me kènt op dees meneer ouch de syntaxis van 'n programmeer- of 'n ander formeel taal besjrieve.

* Zuug ouch de Limburgse grammair veur syntaxis in 't Limburgs dialek.
# Kolonialisme

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Remunjs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Kolonialisme** is de benaming veur e system worin sjtaote eige kolonieje höbbe.

Bie kolonisatie is sjpraok van oetbreijing van 't gróndjgebied van 'n soeverein sjtaot. Aafhenkelik van de hajing van de kolonisater waerde besjloete euver de inheimse bevolking gemaak, waerde dees verplaats of zelfs oetgeroeid. Deze term haet daoddoor 'ne negatieve bieklank gekrege.

Koloniserende naties euverheerse euver 't algemein de middele, de arbeid en de merte van 't koloniaal gróndjgebied en kinne ouch sociocultureel, religieus en sjpraokkundige sjtrukture aan de inheimse bevolking oplègke (cultureel imperialisme). 't Is houfzakelik e systeem van direkte politieke, ikkenomische en cultureel interventie en hegemonie door e krechtig landj in e zwakkert. Óndanks det 't waord "kolonialisme" döks óngerling verwisselbaart is mit imperialisme, weurt de litsgeneumde sóms rumer gebroek, aangezeen 't informeel euver oetgeuubde kóntraol (via invlood) aevenes formeel militair kóntraol of ikkenomische hefboumwerking geit.

De term "kolonialisme" kan ouch waere gebroek veur nao 'n ideologie of 'n reeks geluive te verwieze óm dit systeem te legalisere, good te kalle of te bevordere en óm luuj te euvertuge det de moraol en de waerd van de kolonisater superieur wore aan die van de gekoloniseerde; sómmige verbinje dergelike geluive mit racisme en pseudoweitesjappelike theorieje oet de achteende en negeteende eeuw. In de wèsterse waereld lèdde dit tót 'n vorm van proto-sociaal darwinisme die blanke luuj aan de baovekantj van 't dereriek plaatsde en zo "netuurlik" verantjweurdelik waerde veur 't euverheerse van de neet-Europese inheimse bevolking.

## Zuuch ouch

* Imperialisme
* Kolonisatie
# Kilometer

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De kilometer (symbool km) is 'n vaan 't SI aofgeleide eenheid vaan lengde, geliek aon 1000 meter. Dit kump bij zier ing benaodering neer op 1/40.000 vaan d'n umtrèk vaan de Eerd.
't Woord *kilomaeter* weurt in väöl Limburgse dialekte zoawaal in inkelvoud es in mievoud 't zelfde geschreve, meh anders oetgesproke (toentaol). 't Krijg de klemtoen op de einnaolèste lèttergreep.

De kilometer is 't equivalent vaan de mijl, die veur 't ingebruuknumme vaan 't metriek stèlsel in talloes variante woort touwgepas veur 't mete vaan groete aofstande. In de negentienden iew stoont de kilometer ouch e tiedsje bekind es 'Nederlandse mijl' (umtot de Vereinegde Nederlen in 1820, es ierste land sinds de Restauratie, 't metriek stèlsel weer inveurde). Me gebruuk de kilometer, zoewel in 't daogeleks leve es in de wetensjap, veur aofsten tösse plaotse op Eerd, zoewie ouch veur aofsten tot kort vaan de Eerd aof (atmosfeer, baone vaan natuurleke en kunsmaotege satelliete).

Vreuger gebruukde me noe en daan de myriameter, dee geliek is aon tien kilometer; allewijl weure aofstande vaan die orde gewoen in kilometers oetgedrök. Ouch samestèllinge wie 'megameter' of 'gigameter', die theoretisch zien touwgestande, zien zier oongebrukelek. Astronome - de einsegste lui die geregeld mèt zoe'n aofsten wèrke - gebruke daoveur liever neet-SI-einhede wie de Astronomische Einheid, 't leechjaor of de parsec.

## Opmerkinge

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Lies van continente en lenj

Hei volg 'n lies vaan continente en de len die dao-op ligke.

## Europa

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Albanië
* Andorra
* 't Belsj
* Bölgarieë
* Bosnië-Hercegovina
* Cyprus
* Daenemarke
* Duutsjlandj
* Eslandj
* Finland
* Frankriek
* Griekelandj
* Hongarieë
* Ierlandj
* Ieslandj
* Italië
 | * Kosovo
* Kroatië
* Letland
* Liechtenstein
* Litouwe
* Luxemburg
* Malta
* Moldavië
* Monaco
* Montenegro
* Nederland
* Noord-Macedonië
* Noorwege
* De Oekraïne
* Oesteriek
* Pole
 | * Portugal
* Roemenië
* Ruslandj
* San Marino
* Servië
* Slovenië
* Slowakieë
* Spanje
* Turkieë
* Tsjechië
* Vaticaansjtad
* Vereinig Keuninkriek
* Wit-Ruslandj
* Zjwaede
* Zjwitserlandj
 |

## Azië

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Afghanistan
* Armenië
* Azerbaidzjan
* Bahrein
* Bangladesj
* Bhoetaan
* Burma
* Broenai
* Cambodja
* China
	+ Republiek China of Taiwan
	+ Volksrepubliek China
* De Filipiene
* Georgië
* India
* Indonesië
* Iran
 | * Irak
* Israël
* Japan
* Jeme
* Jordanië
* Katar
* Kazachstan
* Kirgizië
* Koeweit
* Laos
* Libanon
* De Maledive
* Maleisië
* Mongolië
* Nepal
* Noord-Korea
* Oesbekistan
 | * Omaan
* Oos-Timor
* Pakistan
* Palestiense Staot
* Papoea-Nui-Guinea
* Ruslandj
* Saoedi-Arabië
* Singapore
* Sri Lanka
* Syrië
* Tadzjikistan
* Thailandj
* Turkmenistan
* Turkije
* Vereinigde Arabische Emirate
* Viëtnam
* Zuud-Korea
 |  |

## Afrika

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Algerieë
* Angola
* Benin
* Boeroendi
* Botswana
* Burkina Faso
* Centraal Afrika
* De Comore
* Djiboeti
* Egypte
* Equatoriaal Guinee
* Eritrea
* Ethiopië
* Gabon
* Gambia
* Ghana
* Guinee
* Guinee-Bissau
* De Ivoorkös
 | * Kaapverdië
* Kameroen
* Kenia
* Kongo-Brazzaville
* Kongo-Kinshasa
* Lesotho
* Liberia
* Libië
* Madagaskar
* Malawi
* Mali
* Marokko
* Mauritanië
* Mauritius
* Mozambique
* Namibië
* Niger
* Nigeria
 | * Oeganda
* Rwanda
* São Tomé en Príncipe
* De Seychelle
* Senegal
* Sierra Leone
* Soedan
* Somalië
* Swazilandj
* Tanzania
* Togo
* Tsjaad
* Tunesië
* Westelike Sahara
* Zambia
* Zimbabwe
* Zuud-Afrika
* Zuud-Soedan
 |  |

## Noord-Amerika

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Antigua en Barbuda
* Bahama-eilenj
* Barbados
* Belize
* Canada
* Costa Rica
* Cuba
* Dominica
 | * Dominicaanse Rippubliek
* Grenada
* Guatemala
* Haïti
* Honduras
* Jamaica
* Mexico
* Nicaragua
 | * Panama
* Saint Kitts en Nevis
* Saint Lucia
* Saint Vincent en de Grenadines
* El Salvador
* Trinidad en Tobago
* Vereinigde Sjtaote van Amerika
 |  |

## Zuud-Amerika

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Argentinië
* Bolivia
* Brazilië
* Chili
 | * Colombia
* Ecuador
* Guyana
* Paraguay
 | * Peru
* Suriname
* Uruguay
* Venezuela
 |  |

## Australië en Oceanië

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Australië
* Federaal Sjtaote van Micronesië
* Fiji
* Kiribati
* Marshalleilenj
 | * Nauru
* Nuuj-Zielandj
* Palau
* Salomonseilenj
 | * Samoa
* Tonga
* Tuvalu
* Vanuatu
 |  |

## Antarctica
# Paleolithicum

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De **Ouwe Sjteintied** (paleolithicum) ies 'n prehistorische periode, die in Europa óngevaer sjtart in 700.000 veur Christus. In óngevaer 9000 v. C. begint de Miedde sjteintied. Rónd 5000 v.Chr. sjpreke v'r van de jónge sjteintied.
De ouwe sjteintied doert hie tot óngevaer 8000 veur Christus. Luuj woonde en zjworve hie rónd en waore jager.

## Opgravinge in Limburg

* Oet de ouwe sjteintied zint in 2006 op 't Belsj, kort bie Mestreech veurwerpe gevónge van bewèrkde vuursjtein. Bie de vónds geit 't um 'n soort sjaaf. Bie de veurwerpe bevónge ziech reste van houtskool, die zouwe wieze op 'n soort kempke.

Zie laote zeen, dat in diet gebeed de luuj al óngevaer 300.000 jaor geleje actief waore. Dit zin de tot noe toe oudste aanwiezinge van bewoning in Limburg, Vlaandere en Nederland.

* In de groeve Belvedere in Mestreech zint in de jaore 90 van de veurige ièw tal van bewèrkde vuursjteine veurwerpe (van 250.000 jaor geleje) nao bove gehaold door archeologe.

* In Veldwezelt - Hezerwater (Belsj Limburg), zint rónd 't twiède millenium reste gevónge van zeker vief kampe oet de ouwe sjteintied. De oudste datere van óngevaer 130.000 jaor geleje.

## Ontdekkinge

In 't paleolithicum maakde de miensj de ierste groete oetvindinge en ontdekkinge, al woort vuur al behièrs bienao 1 miljoan jaor veur de ouwe sjteintied en zin archeologe al teikes van cannibalisme tegegekomme van 100.000 jaor daoveur. Miensjeleke oontdèkkinge die waal typisch vaan dizze tied zin, zin:

Paleolithicum / d'n Awwe Sjteintied| 2,6 miel. v.Chr - 40 doez. v.Chr. | 40 doez. v.Chr. - 25.000 v.Chr. | 25.000 v,Chr. - 12.000 v.Chr. |
| --- | --- | --- |
| Steingerei (2.600.000 v.Chr.) | Antropomorfisme (40.000 v.Chr.) | Sedentarisme (25.000 v.Chr.) |
| Minseleke vuurcontrole (1.420.000 v.Chr.) | Paleolithische grotkuns (40.000 v.Chr.) | Speergoeier (23.000 v.Chr.) |
| Kleier (650.000 v.Chr.-400.000 v.Chr.) | 't Medium (40.000 v.Chr.) | Pijl en baog (20.000 v.Chr.) |
| 't Ieëre vanne doead (600.000 v.Chr.) | 't Idee van de Ziel (40.000 v.Chr.) | Koepelbouw (20.000 v.Chr.) |
| 't Gebroek van sjerpe projectiele (400.000 v.Chr.) | Aangele (35.000 v.Chr.) | Boomerang (18.000 v.Chr.) |
| Spere (400.000 v.Chr.) | Kerve of houtkerve (35.000 v.Chr.) | Maonalmenak (15.000 v.Chr.) |
| Levalloistechniek (250.000 v.Chr.) | Baore (35.000 v.Chr.) | Geld (12.000 v.Chr.) |
| Handel (150.000 v.Chr.) | Symbole (33.000 v.Chr.) | Veujselconserviering (12.000 v.Chr.) |
| Seeraod (135.000 v.Chr.) | Gebruuk vaan wetstein um gerei te sjerpe (32.000 à 30.000 v.Chr.) |  |
| Sjamanisme (40.000 v.Chr.) | Neie (25.000 v.Chr.) |  |

Vanaaf 't cultivere van landboew (10.000 v.Chr.) en veural de ieërsjte sömpele machines (7000 v.Chr.) moderniseert de miensj en komme v'r aan in 't mesolithicum.
# Algemein Euvereinkoms rakende tarieve en handel

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De **Algemein Euvereinkoms rakende tarieve en handel**, officieel op z'n Ingels de **General Agreement on Tariffs and Trade** (**GATT**), is e internationaol handelsverdraag en de informeel organisatie die dao-umheer gebouwd is. Gauw nao d'n Twiede Wereldoorlog woort beslote tot e verdraag veur 't bevordere vaan de vrijen handel tösse de deilnömmende len door't verliege en vereinvouwege vaan inveurheffinge en op 30 oktober 1947 woort 't verdraag oonderteikend. In ierste instantie waor veurzien in 'n Internationaol Handsorganisatie (*International Trade Organisation*, ITO), mer doortot de Vereinegde Staote oetindeleke aofzoge vaan ratificatie woort de ITO noets opgeriech en fungeerde de GATT veur 'ne langen tied es minder ambitieus alternatief. In versjèllende GATT-rundes woorte de aofsprake edere kier aongevöld en aongepas. Aongezien de nudeg formaliteite noets hadde plaotsgevoonde, kos gein samewèrkingseuvereinkoms mèt de Vereinegde Naties woorte geslote. Pas in 1995 mèt de Uruguay-runde woort mèt de Wereldhandelsorganisatie (*World Trade Organisation*, WTO) 'n formeel organisatie opgeriech, boe GATT oonderdeil vaan woort.

Vaanaof 1947 woorte in d'n tied vaan mierder rundes de douanerechte umlieg gebrach, woorte aander handelsbelemmeringe oetgepoejerd en woorte maoteregele genomme contra dumping. De GATT zörgde d'r veur tot in 1995 de globaol tarieve op gemiddeld 5% loge, wijl die in 1947 väöl hoeger loge. Op force vaan de WTO zelf loog 't tariefgemiddelde op 40% in dat jaor. Dat is evels meuilek te bekrachtege en 't gief arguminte tot 't woersjijnleker tösse de 20 en 30% loog. Zoe woort de ikkenomische groette vaan len en regio's die al vreug liege tarieve hadde dèks oondersjat in deen tied, zoewie die vaan Scandinavië en de Benelux.
# Minister

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'ne **Minister** is emes dae deilnump ane regering van e bestump landj en de leijing haet euver e ministerie. 't Waord kump oet 't Letien en mèntj "deender"; ieëre haw 't veural 'n kirkelike lajing.

## Nederlandj

In Nederlandj zeen alle ministers gezamelik verantjwuuerdelik veur 't regeringsbeleid. Veur wichtige besloete haet me de waekelikste ministerraod, wobie de minister-prizzendèntj de einheid mót beware.

Ministers waere döks biegestange door 'ne staotssikkertaer dae bepaoldje deiler van 't beleidstrein veur zien raekening nump. Me kan 'm zeen es 'nen óngerminister, mer hae duit neet mit ane ministerraod.

## Belsj

Naeve d'n ieëste minister höbbe de versjillendje Belzje regeringen ouch eine of mieëder vice-ieëste ministers en maximaal vieftieën ministers mit edere zien eige departemènt. Wen 'ne minister gein eige departemènt haet neump m'n 'm "minister zónger portefeuille".
# Thomas Edison

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Thomas Alva Edison.
((en)) *A Day with Thomas Edison* (1922)
**Thomas Alva Edison** (11 fibberwarie 1847 - 18 oktoeaber 1931) waas 'nen Amerikaansen oetvinjer en zakemiens dae väöl oetvinjinge deej en väöl oetvinjinge van anger luuj verbaeterdje.

Thomas Edison woort gebaoren in Milan (Ohio) en greudje op in Port Huron (Michigan). Edison is nag ummer de rekaorhajer van 't grótste aantaal aan patente det toegekandj is gewaoren aan eine persoean (mieër es doezjendj).

De gleujlamp enne fonograaf (1877) zeen twieë van zien bekèndjste oetvinjinge. De gleujlamp haet t'r euveriges neet zelf oetgevónje, meh waal door systematisch óngerzeuk wiejer óntwikkeldj en vervólmaak toet die alikszins praktisch toepasbaar woort. Hae deej ouch väöl oetvinjingen op 't gebied vanne telegrafie. In 1883 óntdèkdje d'r 't edisoneffèk, de stroumeuvergank in e vacuüm tössen 'ne gleujdraod en 'n metaalplaat, welchzien óntdèkking van belang waas veure óntwikkelinge vanne elektronebuze. Hae waas zelf slechhuuerendj.

Zien grótste oetvinjing waas mesjiens waal 't óngerzeukslaboratorium in Menlo Park, det t'r in New Jersey leet boewe. Dit waas 't ieëste laboratorium det speciaal waas opgezatj veur nuuj dinger te óntwikkelen en technologische veuroetgank te boke. De meiste zake die dao woorte bedach en óntwikkeldj woorten op ziene naam gepatenteerdj. Ouchal haw d'r feitelik waal de leijing euver 't laboratorium, hae deej aevel neet alt zelf bedinke.
# Nikola Tesla

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Nikola Tesla.
**Nikola Tesla** (Servisch: *Никола Тесла*) (Smiljan, 10 juli 1856 – Nuuj York, 7 jannewarie 1943) waas 'ne Servisch-Amerikaansen oetvinjer, elektrotechnicus en netuurkóndige. Hae wuuertj gezeen es eine vanne grótste ingenieurs en oetvinjers van alle tieje.

Nikola Tesla is bie 't groeat publiek veural bekèndj es d'n oetvinjer vanne wusselstroumgenerator, de wusselstroumlektromoeater en van anger wichtige componente van 't hujig lektriciteitsnet. Dees apparate woren in rudimentair vorm meistes al veur Tesla zienen tied óntwikkeldj door ieëder ingenieurs. Tesla zien verdeenstigheid waas det hae 't wusselstroumprinciep väöl wiejer deej óntwikkelen en bao alle benuuedige apparate veur 'n op wusselstroum gegróndj betroewbaar lektriciteitsnet sterk verbaeterdje of zelf óntwórp. Tesla waas al tiejes zie laeven 'ne bekèndjen en beroemdje gelieërdje meh verloor väöl prestiesj door zien op latere laeftied gedaone bizar ónbeweze bewaeringen euver techniek en weitesjap. Hae woort inne VS 't tuuenbild veure gekke gelieërdje. Anger luuj neumdjen 'm lever idealistisch en neet-commercieel en dao-in 'ne taengepoeal van 'nen angeren oetvinjer, Thomas Edison.

Nao Tesla woort in 1960 de einheid van magnetische fluxdichheid verneump, d'n tesla (symbool: T).
# Ciefer

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

't Maya cieferstèlsel.
E **ciefer** is 'n einveljig symbool womit e tèlbaar aantaal wuuertj aangegaove. De wèsterse ciefers van 't tieëntalig stèlsel zeen: 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9. Dees ciefers waere gemeinelik *Arabische ciefers* geneump. Ieëre gebroekdje me-n inne wèsterse werreld de *Romeinse ciefers*, die noe onna bepirkdje toepassing vinje.

Ciefers zeen oearsprunkelik gemèndj veur aantale, kardinaalgetale en rangnómmers of ordinaalgetale waer te gaeve, meh waeren ouch gebroek in nómmers of anger cieferritse, wie tillefoeannómmers, bankraekeningnómmers, pin- en slaotcodes en (deiler van) poscodes.

Döks broek me 't waord *ciefer* ouch veur "nómmer" of "getaal". Strik gezeen sleit 't waord *ciefer* feitelik allein op ein inkel symboeal. Zoea besteit 't sjoealciefer *10* oet twieë ciefers.

E getaal kan waere waergegaove mit ein of mieë ciefers. 't Getaal *21* wuuertj zoea waergegaove mitte ciefers *2* en *1*.

## Euverzich van cieferstèlsele

| Wès-Arabisch | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Assamees, Bengaals | ০ | ১ | ২ | ৩ | ৪ | ৫ | ৬ | ৭ | ৮ | ৯ |
| Devanagari | ० | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ |
| Oeas-Arabisch | ٠ | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ |
| Perzisch | ٠ | ١ | ٢ | ٣ | ۴ | ۵ | ۶ | ٧ | ٨ | ٩ |
| Gurmukhi | ੦ | ੧ | ੨ | ੩ | ੪ | ੫ | ੬ | ੭ | ੮ | ੯ |
| Sjinees (daacheliks) | 〇 | 一 | 二 | 三 | 四 | 五 | 六 | 七 | 八 | 九 |
| Sjinees (formeel) | 零 | 壹 | 贰/貳 | 叁/叄 | 肆 | 伍 | 陆/陸 | 柒 | 捌 | 玖 |
| Sjinees (Suzhou) | 〇 | 〡 | 〢 | 〣 | 〤 | 〥 | 〦 | 〧 | 〨 | 〩 |
| Ge'ez (Ethiopisch) |  | ፩ | ፪ | ፫ | ፬ | ፭ | ፮ | ፯ | ፰ | ፱ |
| Gujarati | ૦ | ૧ | ૨ | ૩ | ૪ | ૫ | ૬ | ૭ | ૮ | ૯ |
| Egyptisch (Hiëroglyphe) |  | 𓏺 | 𓏻 | 𓏼 | 𓏽 | 𓏾 | 𓏿 | 𓐀 | 𓐁 | 𓐂 |
| Kannada | ೦ | ೧ | ೨ | ೩ | ೪ | ೫ | ೬ | ೭ | ೮ | ೯ |
| Khmer (Cambodja) | ០ | ១ | ២ | ៣ | ៤ | ៥ | ៦ | ៧ | ៨ | ៩ |
| Koreaans | 영 | 일 | 이 | 삼 | 사 | 오 | 육 | 칠 | 팔 | 구 |
| Lao | ໐ | ໑ | ໒ | ໓ | ໔ | ໕ | ໖ | ໗ | ໘ | ໙ |
| Limbu | ᥆ | ᥇ | ᥈ | ᥉ | ᥊ | ᥋ | ᥌ | ᥍ | ᥎ | ᥏ |
| Malayalam | ൦ | ൧ | ൨ | ൩ | ൪ | ൫ | ൬ | ൭ | ൮ | ൯ |
| Mongools | ᠐ | ᠑ | ᠒ | ᠓ | ᠔ | ᠕ | ᠖ | ᠗ | ᠘ | ᠙ |
| Birmees | ၀ | ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ | ၈ | ၉ |
| Oriya | ୦ | ୧ | ୨ | ୩ | ୪ | ୫ | ୬ | ୭ | ୮ | ୯ |
| Romeins |  | I | II | III | IV | V | VI | VII | VIII | IX |
| Tamil | ௦ | ௧ | ௨ | ௩ | ௪ | ௫ | ௬ | ௭ | ௮ | ௯ |
| Telugu | ౦ | ౧ | ౨ | ౩ | ౪ | ౫ | ౬ | ౭ | ౮ | ౯ |
| Thai | ๐ | ๑ | ๒ | ๓ | ๔ | ๕ | ๖ | ๗ | ๘ | ๙ |
| Tibetaans | ༠ | ༡ | ༢ | ༣ | ༤ | ༥ | ༦ | ༧ | ༨ | ༩ |

## Zuuch ouch

* Getaal
# Appelesien

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'n Appelesien.
'n **Appelesien** is de vröch vannen appelesieneboum *Citrus sinensis*, behuuerendj toet 't geslech *Citrus*. Me neump 'm owwel de zeute appelesien veur 'm te óngersjeie van anger saorte wie de bloodappelesien enne zoer of bitter appelesien.

Appelesiene waeren in Belsj en Nederlandj veural ingeveurdj oet subtroeapische lenjer róntjelómme Middellandjse Zieë, wie Israël, Spaanje en Marokko. Tiejes de rieping verkluuertj de vröch van gruuen nao oraansig. Vröchten oet troeapische gebiede wie Suriname verkluuere slech, doordet 't gein kaaj nachte guuef, wodoor me die döks kónsmaesig mót biekluuere. De kluuer vanne sjaal maak gei versjil veure smaak. Väöl paersappelesiene kómmen oet Breziel.

Appelesiene kan me pellen en dan es fruit aete, of oetpaerse toet saap. 't Vröchvleis is lich oraansiggael van kluuer en haet 'ne vese smaak. Ouch guuef 't appelesiene mit roead vröchvleis: de bloodappelesiene. De vröch is ouch de gróndjstóf van limmenaad, wie ranja. De sjaal wuuert gebroek veur marmelaad en es smaakmaeker veur ónger anger witbeer en baksele.