Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Internationaol Fonetisch Alfabet

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

't **Internationaol Fonetisch Alfabet** of **IPA** is 't bekinste veurbeeld vaan e fonetisch alfabet. 't Is e systeem wat is geriech op 'n perceis transcriptie vaan alle opeinvolgende spraokklaanke. 't IPA is groetendeils gebaseerd op 't Latiens Alfabet, en bedach door Paul Passy in 1886.

't Ganse IPA

|   Internationaal Fonetisch Alfabet |
| --- |
|

| Mitklinkers |
| --- |
| Plaats → Meneer ↓ | Labiaal | Coronaal | Dorsaal | Laryngeaal |
| Bilabiaal | Labiodentaal | Dentaal | Alveolair | Postalveolair | Retroflex | Alveolopalataal | Palataal | Velair | Uvulair | Glottaal |
| Nasaal |     •   m |     •   ɱ |     •   n |     •   ɳ |     •   ɲ |     •   ŋ |     •   ɴ |  |
| Plosief | p   •   b |  | t   •   d | ʈ   •   ɖ | c   •   ɟ | k   •   g | q   •   ɢ |     •   ʔ |
| Sibilant |  |  | s   •   z | ʃ   •   ʒ | ʂ   •   ʐ | ɕ   •   ʑ |  |  |  |  |
| Fricatief | ɸ   •   β | f   •   v | θ   •   ð | ɹ̝̊   •   ɹ̝ |  | ç   •   ʝ | x   •   ɣ | χ   •   ʁ | h   •   ɦ |
| Approximant |     •   β̞ |     •   ʋ |     •   ɹ |     •   ɻ |     •   j |     •   ɰ |     •   ʁ̞ |
| Tik |  |  |     •   ɾ |     •   ɽ |  |  |  |  |
| Tril |     •   ʙ |  |     •   r |  |  |  |     •   ʀ |  |
| Lateraal approximant |  |  |     •   l |     •   ɭ |     •   ʎ |  |  |  |
| Lateraal fricatief |  |  | ɬ   •  ɮ |  | ʎ̥˔•  ʎ̝ |  |  |  |

 |
|

| Klinkers |
| --- |
|  | Veur | Centraal-veur | Centraal | Centraal-achter | Achter |
| Toe | i   •   y |  | ɨ   •   ʉ |  | ɯ   •   u |
| Bao toe |  | ɪ   •   ʏ | ɪ̈   •   ʊ̈ | ɯ̽   •   ʊ |  |
| Toe-midde | e   •   ø |  | ɘ   •   ɵ |  | ɤ   •   o |
| Midde | e̞   •   ø̞ |  | ə |  | ɤ̞   •   o̞ |
| Aop-midde | ɛ   •   œ |  | ɜ   •   ɞ |  | ʌ   •   ɔ |
| Bao aop | æ   •     |  | ɐ   •     |  |  |
| Aop | a   •   ɶ |  | ä   •   ɒ̈ |  | ɑ   •   ɒ |

 |
# Sjrieve

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Sint-Joasters. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Sjrieve.
**Sjrieve** is de waergaaf van 'n spraok in e tekstueel middel gebroekens 'n vergaoring van teikes of symboale ('t sjrif). Sjrieve wuèrtj óngersjeie van illustratie, wie 't sjiljere van grotteikeninge, en neet-symbolische menere veur 'n spraok te beware gebroekens neet-tekstueel middele, wie 'ne magneetbandj.

Sjrieve is 'n oetbreijing van de miensjelike spraok in d'n tied en de ruumdje. Sjrieve is wersjienlik begós in aoj culture es e bieproduk van politische expansie. Dees aoj culture hawwe e betroewbaar middel nuèdig veur 't euverbringe van infermaasje van de periferie nao 't centrum. Me heelj 'n (financieel) bookhaojing bie en sjreef historische gegaeves op. Rónjelóm 't veerdje millenium veur Christus óntgreudje de complexiteit van d'n hanjel en administraasje de meugelikheje van 't miensjelik ónthawd en woort sjrieve 'n betroewbaarder methood veur 't registrere en prizzentere van transaksjes in permanente vorm. Zowaal in Middel-Amerika es in 't Awd-Egypte zów 't sjrieve zich kónne höbbe óntwikkeldj oet 't biehaje van klenders en de politische noadzaak veur 't registrere van historische en netuurlike gebeurtenisse.
# Oetsjpraok

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Nuts. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Oetsjpraok** nump me de wirkelike klank van weurd van de gesjpraoke taal, in taegesjtilling tot 't sjrifbeeld. Ze is 't ongerwerp van de fonetiek. De sjriftsysteme van de versjillende tale zunt op versjillende menere sjterk aan de oetsjpraak ge-oriënteerd (Fins sjterker as Duutsj, Duutsj sjterker as Ingelsj). Ginne enkele historisch ontwikkelde ortografie is evels consequent fonetisch. Om 'n vraem taal te liere kint daorom 't artifisjeil gecre-eerde sjrift van de Association Phonétique International van pas komme.

In de meiste tale is de officieel oetsjpraok vuur bijveurbeeld radio en televisie genormeerd. 't Normaal sjpraakgebroek en de regionaal dialecte versjille sjterk of minder sjterk van de sjtandaardoetsjpraok.
# Sjrifsysteem

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De versjillige sjrifsysteme wodet die oppe werreld waere gebroek.
E **sjrifsysteem** of **sjrif** is e systeem van grafische teikes veur infermaasje vas te lègke. De aadste sjriften hawwen e hiërogliefechtig karakter, det wil zègke det veur eder waord of begrip 'n apaart teike besting. 't Naodeil van zoea systeem is det hieël väöl teikes nuuedig zeen, wodoor 't behieërsje daovan hieël lestig wuuertj. Later zeen anger saorten aan sjriften óntstange, mit naam fonetisch (alfabet), wobie eder teike 'ne klank veurstèltj in plaats e waord. Zoea kós 't aantaal aan benuuedigdje teikes drastisch waere trögkgebrach van doezjendje toet tieëntaal. Es tösjevorm waere de littergreepsjrifter gezeen, wobie eder teike veur 'ne bepaoldje littergreep steitj.

## Zuuch ouch

* Sjrieve
* Alfabet
# Liènwoord

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

E **liènwoord** ies e woord dat ies euvergenómme oet 'n ander taal. Meistal gebeurt dat umdat 'r gein good woord veur besjteit in de eige taal. Zoa höbbe v'r in 't Nederlands en Limburgs väöl Latiense, Franse, Ingelsje en Duutsje liènweurd.

Liènweurd kènne op 'n gegeve moment zoaväöl eigesjappe van de taal euvernumme, bv in de oetsjpraok, dat 't woord neet miè es liènwoord gezeen weurt. 't Ies dan Verlimburgs (in de Limburgse taal) of Vernederlands (in de Nederlandse taal).

## Sjpelling

Zoawaal in 't Nederlands es in 't Limburgs were liènweurd (meistal) 't zelfde gesjpeld es in de oarsjprónkelike taal. bv quatsch (naeve *kwatsj*), dancing, bureau, cadeau. Ouw(er) liènweurd, die "verlimburgs" zint, were zoa gesjreve es ze were oetgesjproke bv. bótter, kiès (oarsjprónkelik oet 't Latien) en soekker of sókker (van 't Arabisch).

## Bastaardwoord

Es zoan geliènd woord nao verloup van tied tamelik letterlik weurt aangepas aan de taal kalle v'r van e bastaardwoord.

Me sjpriek dan van anglicisme, gallicisme (b.v. "dat kos duur" en "oetgekald" in de beteikenis van oetgesjproke en gekald) (zoan dooreinhaspele van twiè oetdrökkinge hèt ouch contaminatie)), germanisme (b.v. begeesterd), latinisme, amerikanisme enz.
# Alfabetiseringsgraod

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Gelitterdjheid oppe werreld**
Duusterroead: óngere 50%
Roead: 50-60%
Oranje: 60-70%
Oliefgruuen: 70-80%
Gruuen: 80-90%
Leechblaw: 90-97%
Duusterblaw: baove de 97%

Brón: *The World Factbook* (2011).
De **alfabetiseringsgraod** is 'n statistische groeatheid die 't alfabetisme aanguuef: 't aandeil vanne bevoukingsgroep det kan laezen of sjrieve. Hiemit is 't ouch 'n aanwiezing veure óntwikkelingsgraod van 'n bevoukingsgroep. 't Wuuertj döks oetgedrök es e percentaasj van 't totaal aantaal aan luuj, manskaerelen of vrólje.

De alfabetiseringsgraod zaet get euver wie wied de euverheid d'rin geslaag is de bevouking te sjoeale. 't Ciefer wuuertj döks gebroek veure óntwikkelingsgraod van óntwikkelingslenj aan te gaeven of de verhajing van 't aantaal aan vrólje det kan laezen of sjrieve t'n opzich van 't aantaal aan manskaerele. 't Wuuertj döks gebroek binne vergeliekingssysteme, wie de index vanne miensjelike óntwikkeling vanne Vereinigdje Naties.

Oearzake veure versjille tösse lenjer en gebiede binne lenjer zeen:

* Migratieachtergróndj (nuujkómmers, gaswirkers of vlöchtelinge);
* Culturelen achtergróndj (wie 't kastesysteem in India en stamregelen in Nigeria);
* Discriminatie van bepaoldje gruup door anger gruup mit mach.

E veurbild van discriminatie is de positie vanne vrouw t'n opzich vanne man binne sómmige religieus fóndamentalistische gruup, wie de Taliban.

De alfabetiseringsgraod zaet aevel neet ummer alles euvere bevouking. Naeve primair analfabetisme kump veural in óntwikkelingslenj ouch secundair en tertiair analfabetisme veur. Secundair guuef 't aantaal luuj in 'n bevoukingsgroep aan det op latere laeftied door gebraek aan ubing 't vermeuge toet laezen en sjrieven is verlaore; bie tertiair geitj 't euver e deil van dees vaerdigheje.
# Morfeem

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'n **Morfeem** ies 't kleinste onderdeil van e woord mèt 'n ondersjeiende beteikenis of 'n grammaticaal vörmelement.
'n Morfeem dat zelfsjtendig kènt veurkómme, 't zgn. vrie morfeem, ies meistal ouch e woord. bv.book.

## Morfologie

Morfologie of vörmlièr ies de taalsjtudie van de vörmprincipes die de sjtructuur van weurd bepale en die de correspondentie tösje vörm en beteikenis van bepaalde taalelemente lièt zeen.

Weurd die oet miè es ein morfeem besjtoon were gelede morfeme geneump. Dat ies wat de morfologie veural besjudeert. 'n Ongeleed woord huèrt op ziech zelf hie neet bie, pas es d'r aafleijinge, samesjtèllinge, flexies, buiginge e.d. veurkómme sjpreke v'r van morfologie.

## Gebónge morfeem

'n Morfeem dat neet zelfsjendig kènt veurkómme, e zgn. gebónge morfeem, kènt allein same mèt 'n ander morfeem optrae zoa-es in -ke in vènsterke, flesjke; -tsje in treintsje; -je in bruuëdje; -sje in maedsje. Dit weurt 't verkleinwoordsmorfeem geneump.

't Mièvoudsmorfeem zeen v'r in weurd es: -e in vènstere; -sj in sjildersj; -er in glazer.

Gebónge morfeme zint te verdeile in aafleijings- of derivatiemorfeme, bieveurbeeld -echtig in bookechtig, sjilderechtig en buigings- of flexiemorfeme, bieveurbeeld -er in greuner of -de in wèrkde.
# Tillefoean

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

*Dit artikel geitj euver 't apparaat zelf, veur 't abstrak begrip, zuuch: tillefonie.*

---

Tillefoean keypad.
d'n **Tillefoean** is e toestèl womit gesprekke meugelik zeen tösse persoeane die zich boete gehuuerbereik van einanger bevinje. Veur e dergelik gesprek zeen minstes twieë tillefoeans nuuedig en e netwirk worop dees tillefoeans bei zeen aangeslaote.

## Opboew

E dröktoestèl.
E tillefoeantoestèl kan de volgendje óngerdeile bevatte:

* 'ne Microfoon, deze zètj spraok óm in lektriktrillinge.
* 'nen Tillefoean, det is 't óngerdeil det lektriktrillingen ómzètj in geluid en det taengen 't oear wuuertj gehaje.

Bie e modern toestèl bevinje de microfoon en tillefoean zich inne häöre, ouch waal microtillefoean geneump. Wiejer guuef 't eindeilige toestelle wobie 't gans toestèl 'ne häöre is, wie ederen hendie.

* 'n Haokkóntak worop de häöre wuuertj gelag. Hiedoor wuuertj 't toestèl oetgezatj en ane tillefoeancentraal gesignaleerdj det 't toestèl vrie is. De bel wuuertj netuurlik neet oetgezatte.
* 'n Bel veur inkómmendje gesprekken aan te kóndige. Vreuger waas det ouch 'n echte bel die besting oet twieë klukskes wotaengen 'ne klepel sloog. Nodern tillefoeans höbben 'ne luudspraeker en döks deentj 't loesterdeil inne häöre ouch es bel. De spanning womit de bel wuuertj aangestuurdj hètj wèkspanning.
* 'nen Triller. Deze truf me aan inne meiste hendies. Dae kan waere gebroek inplaats 'n bel. Wen de gebroeker d'n tillefoean op 't lief druueg, den veultj t'r det wuuertj gebeldj sónger det de ómgaeving wuuertj gestuuerdj.
* 'n Antilokaalsjakeling. Dees zurg d'rveur det 't eige stumgeluid neet goed huuerbaart is (det wuuertj namelik es hinjerlik ervare). De stum vanne gesprekspartner mót netuurlik waal huuerbaar zeen.

Telefoon Ericsson, óntwirper: PTT / NORM 51.
* 'n Keesinrichting veur bie 'n oetgäöndj gesprek 't nómmer te keze. Vreuger waas dit 'n keessjief, allewiel meistes drökknuup. Allewiel is bao ederen tillefoean aangeslaoten op 'n autematis netwirk, zoeadet de keesinrichting neet kan óntbraeke.
* 'nen Handjdynamo mit 'ne slinger veur belstroum op te wèkke, zodet bieje taengepartie (döks de tillefoeancentraal) de bel geitj rinkele. Saer 't begin vannen twintjigsten ieëf wuuertj de belstroum inne centraal opgewèk en is de slinger neet mieë nuuedig.
# Confucianisme

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Sint-Joasters. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

't **Confucianisme** is e Sjinees ethisch en filosofisch systeem det de lièr van Confucius (551 - 479 v.Chr.) völg. 't Confucianisme haet groaten invlood op de gesjiechte en de cultuur van Oas-Aziatische lenjer. Door de gesjiechte van 't Sjinees keizerriek haer waas 't confucianisme de officieel ideologie en haw det daodoor groaten invlood op de bevölking.

In lenjer en gebiede mit väöl Han-Sjineze, behauve in 't Vólksrippebliek Sjina, bestaont väöl confucianistische gróndjsjoale en confucianistische middelbaar sjoale.

## Gesjiechte

Confucius wuèrtj gezeen es de gróndjlègker van 't confucianisme, tródsdet Confusie neet de bedoeling haw óm 'n nuuj filosofie, religie of ideologie te stifte. Confucius bewaerdje neet 'ne profeet te zeen dae get nuuts brach, wie in de vorm van 'n gaodelike äöpenbaring of 'n incarnatie van God. Miè waas Confucius 'ne miensj dae op zeuk góng nao deugzaamheid en daobie 't vergangene óngerzóch. In de *Gesprekke* zaet Confucius: "Ich woort neet mit kènnis gebaore. Ich bön toegewiedj aan de awdheid en zeuk snel nao kènnis."

't Confucianisme óntsting tiejes de Periood van de Striejendje Staote en woort later kórten tied verbaoje ónger de Qin-dynastie. 't Woort door de Han-keizer Han Wudi es politisch systeem en staotsideologie ingeveurdj. Tróds e verluus aan populariteit gedoerendje de in cultuur opzich hièl wichtige Tang-dynastie, bleef 't de wichtigste filosofische struiming van Sjina.

## Verspreijing

't Confucianisme haet mit naam sterk de culture beïnvleudj van Sjina, Taiwan, Korea, Japan, Viëtnam en Singapore (door de groate aanwaezigheid van Han-Sjineze aldao).

't Taoïsme en 't boeddhisme zint twiè anger filosofische systeme mit väöl invlood in Sjina en naoberige Oas-Aziatische lenjer. De zoageneumdje neoconfucianistische sjoal die is óntstange tiejes de Song-dynastie vereinigdje later 't confucianisme mit 't taoïsme en 't boeddhisme. In Korea en Japan woort 't neoconfucianisme later aangenómme es de officieel ideologie van de staot. De Koreaanse Chosun-dynastie wuèrtj waal e veurbild van 'ne confucianistische staot geneump.
# Kloaster

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'n **Kloaster** of **abdij** ies 'n geboew, woa katholieke kloasterlinge van 'n bepaalde orde of congregatie gemeinsjappelik leve aan de hand van vasgesjtèlde reigelsj. De bedoeling ies meistal um op dees meneer beter de evangelische volmaakheid te bereike.

De kloasterlinge zint georganiseerd in kloasterordes, religieus gemeinsjappe, die door de Paus zint erkènd. De lede lègke plechtige geloftes aaf van ermooj, gehuèrzaamheid en kuisheid en leve volges 'ne vasgesjtèlde reigel. In ein kloaster wone óf manne (patersj, monnikke of broedersj) óf vrouwe (moniale, zuustersj of nónne). Aan kop van zoan gemeinsjap sjteit de abt (abdis) of priorin.

## Naam

'n Kloaster krieg o.m. de naam van de kloasterorde. Veurbeelde zin:

* Sint-Benedictusberg of de Abdij va Mameles, bie Mameles in de gemeinte Vols.
* Benedictiener kloaster, b.v Keizersberg in Leuve en d'r abdij va Stavelot in Belsj
* Clarissekloaster.
* Cisterciënzerkloaster, b.v. de abdij van Val-Dieu bie Aubel in Belsj
* Trappistekloaster, b.v. Sleve vrouw van de Onbevlekde óntvangenis in Tegele en de Libösj bie Ech.
* Norbertienerkloaster, b.v. abdij van Averbode in Belsj
* Franciskaner kloaster, b.v. in Brokem in Valkeberg
* Jezuïetekloaster.
* Dominicaner kloaster
* Montfortaner kloaster.
* Brigittinessekloaster, b.v. Kloaster Maria Hart in Weert.

## Bekènde kloastersj en abdije in de Euregio Maas-Rien

* Abdij va Mameles bie Viele gemeinte Vols
* Rolduc bie Kirchroa
* Abdij van Val-Dieu bie Aubel
* Abdij van Averbode
* Abdij van Sint Truiden
* Abdij van Kolen bie Sint Truiden

## Externe link

*  'n lies van kloastersj en abdije
# Literatuur

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Nuts. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Beuk i g'n bibliotheek van Merton College, Universiteit van Oxford
't Woerd **literatuur** haat versjillende beteikenisse. De breidste is dat literatuur de collectie van alle tekste is, gesjraeëve en móndeling. Literatuur wuued aoch waal in ein sjmaal beteikenis gebroek, woeëbie zie taeëgeneuver **lectuur** wuued gesjtèld. In dae zin zou literatuur de hoeëger, elitair vorm en lectuur de lieëger, populair vorm va gesjraeve fictie zieë. Literatuur wuued aoch es 'n vörm va kuns besjouwd.

## Genres

't Gieëf in de literatuur völ versjillende genres, mae 't gieëf drie houfgenres die övver 't algemein mondiaal waere erkènd.

* Epiek of proza - De verhaolende literatuur, die in ieësjte instantie e verhaol vertèld, woeëva romans de bekèndste vorm zint
* Lyriek of poëzie - De emotionele literatuur, die in ieësjste instantie rechstreeks geveules op pepeer zitte, woeëva gedichte de bekèndste vorm zint
* Dramatiek of toneel - De gekalde literatuur, die in ieësjte instantie gemeind is um oet te sjpraeëke, scripts veur toneel (meh ouch film, meistal es adaptatie) zint daoë de bekèndste vorm van

Soms ligk literatuur d'r midde in. Zoeë is d'r bekinde romancyclus  *'t Bureau* van d'r Nederlandstalige sjrieëver J.J. Voskuil gesjraeëve in d'r sjtijl van de dramatiek, dewijl 't neet gemeind is um 't oet te sjpraeëke, mae gewoeën te laeëze: hiedoer is 't theoretisch gezeen epiek, mae luus 't zich in praktiek dramatisch. Kingerbeuk zint diks qua opboe verhaolend, daomit proza, terwiel d'r sjriefsjtijl ieërder geveulig es verhaolend is en daoëmit jaoë aoch poëzie. Veural van origine Franstalige en Duutsjtalige oet de naoë-oorlogse twintegste ieëw zint diks misjmasj van aard.

## Weitesjappelike sjtudie

De weitesjappelike sjtudie van literatuur wuued *letterkunde* of *literatuurweitesjappe* genumd. Literatuurgesjiedenis vörmp e wichtig óngerdeil van dit vakgebeed. Meistal kint me aoch óngersjeid make tösje versjillende literair tradisies. Veurbeilde van tale mit 'n rieke literair tradisie zint Ingelsj, Duutsj, Frans, Russisch, Arabisch en Sjinees. De Nederlandse literair tradisie haat zinne oersjpróng in Vlaandere en in 't gebeed tösje Mesjtreech, Aoke en Luuk. Aoch 't Limburgs haat dus 'n ouw literair tradisie. Bekinde wirke zint de Wachtendonckse psalme en de legende van Sint Servaas.

## Kiek aoch

* Limburgse literatuur
* Sjrievers en diechters
* Literair genre
# Zelfsjtendig naamwoord

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

't **Substantief** of **zelfsjtendig naamwoord** ies in hièl väöl tale 'n apaarte lexicaal categorie van weurd um persone of zake mèt aan te geve. Veurbeelde van Limburgse substantieve zin *de minsj* of *d'r miensj*, *de taal* en  *'t sjpraekwoord*. In tale mèt geslachte geuf 't meistal drie substantiefklasse: mannelik, vrouwelik en onziedig. Dat ies ouch zoa in de Limburgse grammatica.

De Romaanse tale höbbe èvvel neet miè es twiè klasse, mannelik en vrouwelik. In 't Nederlands maak me bekans allein nog ondersjeid tösje gemeinsjappelik (mannelik/vrouwelik) en onziejig. In Noord-Nederland haet me de neiging um ziejige weurd es mannelik en in 't zuide um ze es vrouwelik te behandele.

In väöl tale wie 't Limburgs höbbe zelfsjtendige naamweurd ouch e biepassend lidwoord. Dees lidweurd verdeile v'r in bepaalde lidweurd en 'n onbepaalde lidweurd. Wie pronome were in tale mèt lidweurd die ouch naamvalle höbbe - bieveurbeeld 't Duutsj- 't lidwoord mètverboge. In tale one artikele wie bieveurbeeld de Slavische tale en 't Latien zèt me aan d'n oetgank van 't zelfsjtendig naamwoord welke grammaticaal functie ze in de zin höbbe.

Ouch de bievooglike naamweurd were verboge naogelang 't geslach van 't zelfsjtendig naamwoord. Zuug ouch: adjectief en Limburgse grammair.

Substantieve zin 'n ope woordklasse, wat beteikent dat d'r gereigeld nog nuuj wäörd biekómme, wie  *'t Internet* en  *d'r Wikipedia* in 't Limburgs.
# Adjectief

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'n **Adjectief** of **bijveuglek naomwoord** is e woord wat de eigesjappe vaan 'n aander woord (meistal e zelfstendeg naomwoord) besjrijf. Veurbeelde vaan Limburgse adjectieve zien *groet*, *hoeg* en *sjoen*.

'n Adjectief in de zin kin in 't algemein op twie menere gebruuk weure: *attributief* ofwel es 'n soort adverbiaol bepaoling en *neet-attributief*. 't Neet-attributief gebruuk weurt weier oonderverdeild in predicatief gebruuk en gebruuk es e bijwoord. 't Adjectief kin daoneve ouch nog zelfstendeg (es e substantief) gebruuk weure. Es 't bijveugelek naomwoord attributief weurt gebruuk, vörmp 't 'n bijveugeleke bepaoling: e deil vaan e groeter zinsdeil wat get zeet euver 't hoofdeil devaan. Zoe'n bepaoling kin ouch oet mier es ei woord bestoon (beveurbeeld oet 'ne ganse bijzin).

In bestumde taole kump de klasse vaan bijveugeleke naomwäörd neet of koelek veur: dao weure zoe'n eigesjappe mèt werkwäörd oetgedrök. Die eigensjap vint me oonder mie in 't Koreaons, zoewie in väöl inheimse taole vaan Noord-Amerika (die de neiging höbbe veur de ganse zin in ei (werk)woord te vatte). In de taole vaan Europa koume adjectieve in 't algemein wel veur.

## Limburgs

*Zuug Limburgse grammair — adjectieve veur 'n gedetailleerde behandeling vaan dit oonderwerp.*
In 't Limburgs weurt 't adjectief verboge. Die verbuiging hingk aaf van 't biehuèrend zelfstendig naomwoord en ouch van zien eige categorie.

veurbeelde in woordgeslachte:

* e groet kind; 'ne groete auto.
* 'n hoeg kèrk (vrouwelik woord); 'ne hoege tore (mannelik woord: adj.+e)
* e sjoen beeld (onziejig woord); 'n sjoen vrouw; 'ne sjoene jas (mannelik woord adj.+e)

veurbeelde in versjillende categorieë:

* 'n klein kèrk; 'n groete kèrk. (klein en groet huère bie versjillende categorieë)
# Wèrkwaord

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

't **Wèrkwaord** wuuertj ouch waal **verb** genömp. 't Is e waord det in väöl tale same mit 't óngerwerp en eventueel 'n veurwerp de basis vörmp van 'ne zin. Wèrkwäörd drökken 'n *hanjeling* (doon, goeaje), *toestandj* (zeen, staon, drieve) of 'n *gebäörtenis* (störve, gliensje) oet. Wèrkwäörd kinne vervoog waere nao tied, aspek, persoean en aantal, mer in väöl tale is det neet (mieë) 't geval.

## Saorte

D'r zeen drie saorte wèrkwäörd:

* Zelfstanjig wèrkwaord
* Hölpwèrkwaord
* Koppelwèrkwaord

### Koppelwèrkwaord

D'r zeen 9 koppelverbe: zeen, waere, blieve, sjiene, lieke, blieke, tunke, heite en veurkómme. 'n Koppelwèrkwaord verbindj twieë deil in 'ne zin. Veurbeildj:

* *Ich heit Jan.*

Ich en Jan is in principe 'tzelfdje, dös is d'r sprake van e koppelwèrkwaord.

Koppelwèrkwäörd bringen ömmer 'ne nominatief mit. Zuuch dit Ieslandjs veurbeildj:

* *Ég er dagurinn.* en neet !*Ég er daginn.* (ich bön d'n daag)

### Hölpwèrkwaord

'n Hölpwèrkwaord is 'n wèrkwaord det eweg kin waere gelaote bie zinsreductie wiele de hanjeling of toestandj mit betrèkking toet 't objek 't zelfdje blief. Veurbeildj:

* *Ich höb de handj gezeen.* -> *Ich zeen de handj.*

In beide gevalle wuuertj (of waerdje) de handj gezeen.

## Zuug ouch

* Vervoeging van 't wèrkwaord in 't Limburgs

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Onomatopee

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'n **Onomatopee** of klaanknaobootsing is 'n stijlfiguur woebij in ein of mierdere wäörd 'ne klaank weurt naogedoon.

Veurbeelde: 'ne koekoek hète zoe umdat 'r dat geluid maak, zjus wie 'ne tjiftjaf, 'ne oehoe, e kleunkske en 'ne grutto.

## Taalverwerving

Vólwassene make dèk gebroek van onomatopeje öm keender d'r óp attaent te make dat 't wäöërd haat väör väörwaerpe mèt bv: 'n tik-tak en 'ne toet-toet. Es keender dàt da eenmaol versjtande haant, lieërt me ze de mieë abstrakte benaminge väör die väörwaerpe: klok en auto.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*