Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Azore

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De ligking vanne eilenj vanne Azore.
De **Azore** (Portugees: *Açores*; IPA: [ɐˈsoɾɨʃ]) vörmen 'n eilandjgroep inne Atlantische Oceaan op 'nen aafstandj van 1370 km van 't Iberisch sjiereilandj en op circa 2341 km van 't Amerikaans vastelandj (1934 km toet 't eilandj Newfoundland). Dees eilandjgroep besteitj oet neuge bewóndje eilenj en ach ónbewóndje eilenj (same de Formigas Bank geneump) die samen 'n autonoeam regio van 't republiek Portugal oetmaken en zoea dus deil oetmake vanne Europese gemeinsjap. De Azoren höbben 'n totaal oppervlakdje van 2247 km² en tèlle róndje 250.000 inwoeaners. 't Nationaal parlement zaeteltj in Horta op 't eilandj Faial. De grótste stad, Ponta Delgada, ligk op 't oeastelik eilandj São Miguel.

De neugen eilenj vanne Azore zeen allemaol van völkanischen oearsprónk. De hoeagste völkaan is de Pico, op 't gelieknamig eilandj, dae 2351 maeter hoeag is, en daomit de hoeagste toep van gans Portugal. De wèstelikste eilenj, Flores en Corvo, ligke zoeaget 500 km van 't zuudoeastelikste, Santa Maria.

De bewoeaners vanne tamelik ónvröchbaar Azore laeven houfzakelik vanne vieëheljerie, mer ouch waere wiendroeven, ananas, bananen en tieë verboewdj. Vreuger stinge de Azore bekèndj veure waalvisjach. Väöl bemanningsleje vanne waalvisvaarders kome hie oet. Allewiel is 't kieke nao waalvissen 'n toeristische attractie.

Horta op Faial is 'n populair aanlègkplaats veur zeiljachte die de Atlantische Oceaan euverkieëre.

## Klimaat

De Azoren höbben 't gans jaor door e kónstant klimaat mit weinig temperatuurversjille. De temperatuur varieertj tösse 14,0 en 24,8 °C, wobie augustus de wermste maondj is. 't Zieëwater varieertj in temperatuur tösse 16,0 en 22,0 °C door 't jaor ónger invlood vanne Golfstroum.

## Administratief indeiling

Corvo en Flores vörme de wèstelike eilenj, São Miguel en Santa Maria de oeastelike enne anger eilenj de vrie kómpakte centraal groep. De neugen Azore mit de dao-op ligkendje gemèndje zeen, van naordwès nao zuudoeas:

### Wèstelike Azore

* Corvo
	+ Vila Nova do Corvo
* Flores
	+ Lajes das Flores
	+ Santa Cruz das Flores

### Centraal Azore

* Faial
	+ Horta
* Pico
	+ Lajes do Pico
	+ Madalena
	+ São Roque do Pico
* São Jorge
	+ Calheta
	+ Velas
* Graciosa
	+ Santa Cruz da Graciosa
* Terceira
	+ Angra do Heroísmo
	+ Praia da Vitória

### Oeastelike Azore

* São Miguel
	+ Lagoa
	+ Nordeste
	+ Ponta Delgada
	+ Povoação
	+ Ribeira Grande
	+ Vila Franca do Campo
* Santa Maria
	+ Vila do Porto

|   Distrikte van Portugal |  |
| --- | --- |
|
Aveiro · Beja · Braga · Bragança · Castelo Branco · Coimbra · Évora · Faro · Guarda · Leiria · Lissabon · Portalegre · Porto · Santarém · Setúbal · Viana do Castelo · Vila Real · Viseu |
| **Autonoom regio's van Portugal:** Azore · Madeira |

| Aafhenkelike gebejer in Afrika |
| --- |
| Azore · Canarische eilenj · Ceuta · Madeira · Mayotte · Melilla · Réunion · Sint-Helena |
| Zuug ouch: Len in Afrika |
# Canarische eilenj

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Remunjs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

|  |
| --- |
| **Regio van SpanjeCanarische Eilenj Islas Canarias** |
|  |  |
|  |
|

 |
| Hoofplaats | Santa Cruz de Tenerife en Las Palmas de Gran Canaria |
| Opperflaakde | 7.493 km² |
| Inwoeners – Deechde | 2.117.519 (2014) 280/km² |
|

 |
| President | Fernando Clavijo Batlle |
|

 |
| Vouksleed | Himno de Canarias |
| Taole | Spaons |
| ISO 3166-2 | ES-CN |
| Website | www.gobcan.es |

d'n Teide is de hoogste berg van Sjpanje.
De **Canarische eilenj** (Sjpaans: *Islas Canarias* [ˈizlas kaˈnaɾjas], locaal: [ˈiɦlah kaˈnaɾjah]) is 'n Sjpaanse archipel t'n zuudwèste van Marokko (100 kilomaeter t'n wèste van de zujelike grens). De Canarische eilenj zeen ein van de zeveteen autonoom gemeinsjappe van Sjpanje en is ouch ein van de wieds-eweg gelaege regio's van de Europese Unie. Ónger de eilenj valle (van groot nao klein): Tenerife, Fuerteventura, Gran Canaria, Lanzarote, La Palma, La Gomera, El Hierro, La Graciosa, Alegranza, Isla de Lobos, Montaña Clara en Roque del Oeste.

De sjtrenj, 't klimaat en de aantrèkkelike natuur, veural Maspalomas op Gran Canaria en Teide Nasjenaal Park en de berg Teide op Tenerife (de op twee nao hoogste vólkaan van de waereld gemaete vanaaf de voot ónger de oceaan), zörge d'rveur det de eilenj väöl toeriste trèkke (meer es 12 miljoen de jaor, veural op Tenerife, Fuerteventura, Gran Canaria en Lanzarote). De eilenj höbbe e subtropisch klimaat mit lang, heite zomers en gemaotig werm wintjers. Vanwaege de ligking baove de temperatuurinversielaog zeen de hoog berg erg gesjik veur astronomische observaties. Hieveur geuf 't twee grote observatoria, 't Teideobservatorium op Tenerife en 't Roque-de-los-Muchachosobservatorium op La Palma.

De houfsjtad van de autonoom gemeinsjap is zowaal Santa Cruz de Tenerife es Las Palmas de Gran Canaria, die zelf ouch weer de houfsjtad zeen van de provincies Santa Cruz de Tenerife en Las Palmas. Las Palmas de Gran Canaria is al saer 1768 de grootste sjtad van de eilenj (mit oetzunjering van 'ne kórten tied in 1910). Tösse de territoriaal verdeiling van Sjpanje in 1833 en 1927 woor Santa Cruz de Tenerife de einige houfsjtad van de eilenj. In det litste jaor waerde besjlaote det dees sjtatus gedeild zów waere, wie 't noe nog is. De op twee nao grootste sjtad van de Canarische eilenj is La Laguna op Tenerife.

|   Otonoom regio's in Sjpanje |  |
| --- | --- |
| **Otonoom regio's:** |
| Andalusië · Aragón · Asturië · Baleare · Baskeland · Canarische eilen · Cantabrië · Castilië-La Mancha · Castilië en León · Catalonië · Extremadura · Galicië · La Rioja · Madrid · Murcia · Navarra · Valencia |
| **Otonoom sjtae:** |
| Ceuta · Melilla |

| Aafhenkelike gebejer in Afrika |
| --- |
| Azore · Canarische eilenj · Ceuta · Madeira · Mayotte · Melilla · Réunion · Sint-Helena |
| Zuug ouch: Len in Afrika |
# Alcohol

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'n **Alcohol** of ouch waal **alkanol**, aafgeleidj van 't Arabisch waord *al-kuḥl* (الكحل), is inne sjeikónde 'n organische verbinjing mit 'n hydroxylgroep gebónje mit organische koolstofkittinge ('n aryl- of alkylgroep). Ónverzadigdje kittinge wobie 'n hydroxylgroep drek op 'n dóbbel binjing is gebónje waere enole geneump. Die tautomerisere daotaenge snel nao 't stabiel keton.

De einveljigste alcohol is methanol (CH3OH). De bekèndjste alcohol is ethanol (C2H5OH). Wen me in 't daacheliks laeve alcohol zaet, mèndj me meistes det ethanol. Inne vreuger naamgaeving kreeg 't alkanol de naam vanne alkaangroep es achterveugsel -yl + alcohol. Zoea zeen methylalcohol en ethylalcohol verajerdje name veur betrèkkelik methanol en ethanol, meh ze waere waal nag gebroek.

Alcohole kónnen 'n reactie aangaon mit carbonzoeren of anorganische zoere. Den óntsteitj 'nen ester. Dees stoffe zeen neet ónwichtige boewstein veure miens.

Anger alcohole zeen ónger angere:

* propanol (1-propanol), CH3CH2CH2OH ; 2-propanol (isopropanol), CH3CHOHCH3
* butanol; isobutanol
* etheenglycol, 'n alkaandiol
* glycerine, 'n alkaantriol
* polyole wie mannitol en sorbitol