Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Daag

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'nen **Daag** is d'n tied dae de aerd nuuedig haet veur 'ne ganse kieër ómme aerdas haer te drejje ten opzichte van e referentiepuntj. Aafhenkelik van 't referentiepuntj sprèk me van 'ne zóndaag (ten opzichte vanne zón), 'ne maonsdaag (ten opzichte vanne maon) of 'ne siderischen daag (ten opzichte vanne sterre). Sómtieds wuuertj mitte term daag slechs d'n tied tösse zónsopgank en zónsóngergank gemèndj, get det ouch waal specifiek wuuertj aangeduudj es daagdoer. 'n Get nejkäöriger aandujing is *etmaal*. 'n Etmaal doertj 24 oer, begintj óm middernach en bevatj alle veer de daagdeiler: nach, mörge, middig en aovendj. d'n Daag of 't etmaal wuuertj neet gebroek es tiedseinheid binnen 't SI-stèlsel: hie gebroek men inplaats de sekónd.

In hieël specialistische tekste wuuertj sómtieds ouch de van 't Aadgrieks aafgeleidje term *nychthemeron* gebroek veur 'n ganse drejjing ómme aerdas haer.

## SI-definitie

'nen Daag wuuertj volges 't SI-stèlsel in 't algemein geliekgestèldj aan 86.400 sekónd. 't Internationaal bureau van gewichten en maote (BIPM) haet de sekónd gedefinieerd es d'n doer van 9.192.631.770 periodes vanne straoling die euvereinkump mitten euvergank tösse de twieë hyperfein energieniveaus vanne gróndjtoestandj van 't cesium-133 atoom. De lingdje vannen daag is op gróndj hievan geliek aan 794.243.384.928.000 van zón periodes.

## Sjrikkelsekónd

Aafhenkelik vanne positieve of negatieve sjrikkelsekónd kan 'nen daag ein sekónd langer of kórter doere. Sjrikkelsekónde waere van teveuren aangekónjig dore *International Earth Rotation and Reference Systems Service*. Die waeren ummer ingeveug aan 't ènj van 'n maondj, op 30 juni of 31 december.

## Variaties in daaglingdje

De daaglingdje van 1974 toet 2005.
De snelheid womitte aerd ómme as haer drejtj is neet kónstantj, meh neump euver 't algemein hieël lanksem aaf es gevolg vanne getiejewirking van zowaal de maon es de zón. d'n Daag wuuertj dus ummer langer enne toenaam bedruueg óngevieër 1,7 millisekónd de ieëf (e gemiddeldje det is beraekendj op gróndj vanne litste 2700 jaor). Warve (sedimentläögskes die inne loup van ei jaor gevörmp waere) wiezen aan det zoea 620 miljoen jaor trögk 'n etmaal slechs 21,9 oer doerdje.

Daonaeve wusjeltj de drejjingssnelheid vanne aerd sómtieds van daag toet daag mitte massaverdeiling - krumpe de oceanen of de dampkrink get in door aafkeuling, den geitj de aerd get snelder drejjen es gevolg vanne wèt van behaad van impulsmoment. Zón versjille zeen mit modern tiedmaetmetodes good waornumbaar. Veure klok geliek te laote loupe mitte middelbare zóndaag mót aventoe 'n sjrikkelsekónd ingelas waere (zuuch hiebaove).
# UTC

Op 't mement dat dees pazjena laode waor 't **2026-06-12 *T* 11:52 in UTC**

(W3C Date and Time Formats)

**UTC** sjtit veur **U**niversal **T**ime (**C**oordinated) woebie UT de eigelike aafkorting is mit de toeveuging dat 't hie om coördinaat-aafhankelike tiedweergave git. Voloet weurt UTC meistal *Coordinated Universal Time* genumd en is krek 'tzelfde as GMT (Greenwich Mean Time). UTC is 'n universeile meneer van tiedweergave en mak gebroek van 24-oers tiednotatie zonger punten, am/pm enz. 1315 UTC beteikent dus kwart euver 1 smiddigs volges de sjtandaard conventie (op de nul-meridiaan).

In een groet deil van Europa (onger angere in Nederland en 't Bèlsj) gilt in de winter UTC+1 en in de zoemer UTC+2 (respectevelik 1 en 2 oer later dan de wintertied in Groet-Brittannië).
# Tied

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Tied** kan nao huuegdje, brèdje en lingdje gezeen waeren es de veerdje dimensie. Van 'n gebeurtenis kan waere gezag det dees nao 'n anger gebeurtenis plaatsvindj. 'n Gebeurtenis vindj plaats op e tiedstip of moment. d'n Tied wuuertj waal gezeen es 'n opeinvölging van tiedstippe. Daonaeve kan bepaoldj waere wie lang 'n gebeurtenis nao 'n anger plaatsvindj. 't Betröf den d'n tiedsdoer tösse twieë tiedstippe. Tied is 't begrip womit dees volgorde en doer waere besjreve.

Naeve de entiteit vanne lineaire, kwantitatieven en maetbaren tied (of kloktied), is tied ouch 'n entiteit woreuver eder subjèk de besjikking haet en wovan 't subjèk 'n unieke eige kwalitatieve belaeving haet (tiedsperceptie).

Inne filosofie en spraokweitesjap, mit naam de semantiek, wuuertj tiedslogica óngerzóch. Dit zeen formeel logische systeme die 't begrip "tied" formalisere.

Tied is maetbaar en wuuertj gemaeten in einheje middels 'n klok. De internationaal vasgelagdje SI-einheid is de sekónd.

Inne 19e ieëw goof 't 'n nuuj rol veure meridiaan: die van 't "rifferentiepuntj innen tied". De nulmeridiaan woort van doe aan geriffereerd anen tied in Greenwich Mean Time.
# Film

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Nuts. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Film** haet versjillende beteikenisse. In de ieësjte plaatsj is 't ein dun läögske of velke.
In de fotografie is 't eine väöl gebroekde term.

In de cinematografie git 't euver vasgelagde bewaegende beilde, gemak doer de
inwirking va leech op ein veur leech geveulige laoëg op ein lang filmsjtraoëk, dae doer de filmcamera rolt tiedens 't opnumme.

D'r zunt versjillende genres, wie de geluidloeze film. De cinematografie is de filmkuns.
'n Film weurt gereigisseerd doer 'ne regisseur, mer ouch de producer haet get te zègke euver de realisatie van 't eindproduk.

## De historie van d'r film in Nederlands Limburg

---

De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Norbiks.

---

Roond 1900 waoërte de örsjte films gedriejd op kèrmèsse dör rezende cinema's. In 1909 begoes Jos Caubo in Venlo 'ne filmzaal an de Vleesjsjtraot in z'n hotel-restauraant Die Porte van Cleve. In 1910 volgde Mestreech oeë Willem van Lier in d'r sjtedeleke concaerzaal 'ne cinema begoes. In 1918 tèlde Limburg 14 bioscope, oeë-van de mètste in 't Zuide loge.

### Katholieke cultuurpolletiek

De örsjte poginge öm vat te kriege op wat in cinema's waoërt vertuuënd, verleep via Katholieke vereniginge en instanties. Later waoërte plaatsjeleke regels opgesjtèld. Wie die regels leidde töt 'n hoeëg belasting en 'n toegangsverbod vör de jeugd, organiseerde de bioscoophouders zich in 'ne Boond.
In 1924 richde de Limburgse en Brabantse gemèngdes 'n gezamenleke käöringsinstantie op. Films die neet goodgekäörd waoërte waore in gaans Limburg en Brabant neet te zieë. In 1929 besjlaoëte de bioscoophouders öm ooch neet-goodgekäörde films te drieje. D'r örsjte dae dao laestighèèd mèt kreeg waor Jan Hendrik Martens, èègenaer van 't Luxor in Zitterd. Wie ooch ander bioscoophouders vör 't gerech gesjlèpd waoërte sjlaoët d'r Boond väöl Limburgse bioscope.

### Ruys de Beerenbrouck

Op 24 oktober 1929 dwong d'r premier Ruys de Beerenbrouck de partieje roond de taofel en die gesjprekke leidde töt 'n compromis in de vörm van de oprichting van 'n Katholieke filmcentrale, die de films gong naokäöre en 't verbod op bioscoopbezeuk vör jongere waoërt ingetrokke. De probleme waore groeëtendeels van de baan, mae bleve hie en dao nog get naosöddere. Eind 1929 koes Berger, d'r börgemèèster van Venlo, nèèt versjtoeë dat in d'r cinema d'r Fraanse film *La sirène des Tropiques* mèt Joséphine Baker in de hoofdrol, te zieë waor.

## Bron

* Adri Gorissen: Dagblad de Limburger, Limburg slagveld bioscoopoorlog, 6 december 2007

## Literatuur

* Thunnis van Oort - Film en het moderne leven in Limburg. Het bioscoopwezen tussen commercie en katholieke cultuurpolitiek (1909-1929). Maaslandse Monografieën 70. ISBN 9789087040152
# Russisch

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

't **Russisch** is 'n Oos-Slavische taol en vaan alle Slavische taole de meist gesproke. Nao aontal sprekers is 't de veurnaomste taol in Rusland en Wit-Rusland en de twiede taol in de Oekraïne; wijer gief 't in alle aw Sowjetrepublieke groete minderhede vaan Russische mojertaolsprekers. 160 miljoen lui höbbe 't Russisch es mojertaol, 280 miljoen kinne de taol spreke en verstoon. 'n Zustertaol vaan 't Russisch is 't Wit-Russisch; ouch mèt 't Oekraïens is 't ing verwant. 't Russisch weurt in 't Cyrillisch sjrif gesjreve. Russisch is ouch ein vaan de zes offesjeel taole vaan de VN.

## De taol

Tot in de achtiende iew woort 't Kèrkslavisch in Rusland es cultuurtaol gebruuk. De modern Russische sjrieftaol, en ouch de dialekte vaan Moskou en Sint-Petersburg zien dao hendeg door beïnvloed. De taol heet eine naomval minder es 't Kèrkslavisch: 't heet 'rs zes, die ouch in de spreektaol nog volop leve. 't Werkwoord is, wie in de meiste aander Slavische taole, dèks 'n twie-einheid vaan de imperfectief en de perfectief.

In 't volgend veurbeeld weurt bij de oetspraok de "y" gebruuk in plaots vaan de "j" bij "je", "ja", "joe", etc. Dit um neet de verwarring te veroorzake bij wäörd wie шесть. Veer sjrieve dan *sjyest* umtot de "ye" nao de "sj" kump en 't te verwarrend d'r oet zuut es me *sjjest* opsjrijf. 't Accent op de klinkers toent aon op welke lèttergreep de naodrök ligk.

| AGL-Limbörgs | Russisch | *Oetspraok* |
| --- | --- | --- |
| nöl | ноль | *nol* |
| eine, ein, eint | один, одна, одно | *adíén*, *adnáá*, *adnó* |
| twie | два, две | *dva (man., onz.), dvyè (vr.)* |
| drie | три | *trie* |
| veer | четыре | *tsjetírye* |
| vief | пять | *pyat* |
| zès | шесть | *sjyést* |
| zeve | семь | *syem* |
| ach | восемь | *vóósyem* |
| neuge | девать | *dyévat* |
| teen | десять | *dyésyat* |
| èlf | одиннадцать | *adíénnadtsat* |
| twintig | двадцать | *dvádtsat'* |

Me zuut dus versjèllende Indo-Europese verbande tösse de twie taole, wie два en три. Aander Russische wäörd zien gaaroet neet wie op 't Limbörgs, wie один en восемь. 't Woord ноль is evel e lienwoord.

## Russische literatuur

De Russische literatuur steit bekind es ein vaan de belaankriekste canons in de Westerse en Europese literatuur. De volgende sjrijvers weure gezeen es pioniers vaan de Russische literatuur:

* Aleksandr Poesjkin (1799-1837)
* Michail Lermontov (1814-1841)
* Ivan Toergenjev (1818-1883)
* Lev Tolstoj (1828-1910)
* Fjodor Dostojevski (1821-1881)
* Anton Tsjechov (1860-1904)
* Anna Achmatova (1889-1966)
* Vladimir Majakovski (1893-1930)
* Ivan Boenin (1870-1953)
* Michail Boelgakov (1891-1940)
* Boris Pasternak (1890-1960)
* Vladimir Nabokov (1899-1977)
* Vladimir Makanin (1937)
* Andrej Koerkov (1961)
* Viktor Pelevin (1962)

## Extern linke

* De Russische Wikipedia
* Russiche lèsse in 't Hollands
# Seoel

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Remunjs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Oetzich euver Seoel.
**Seoel** (Koreaans: 서울) is de houfsjtad van Zuud-Korea. De sjtad is meer es 600 jaor aad. Tót 1945 waas ze de houfsjtad van gans Korea. Saer 't óntsjtaon van Zuud-Korea in 1948 is de houfsjtad van det landj, behalve veur 'ne kórten tied tiejes de Koreaanse Krieg.

Seoel bevindj zich in 't naordweste van 't landj aan de euvere van de Han. De sjtad is 't politisch, cultureel, sociaal en ikkenomisch centrum van Zuud-Korea.

Mit óngeveer 9,7 miljoen inweuners op 'n oppervlakde van 605,52 km² is de sjtad Seoel ein van de toets-bevolkde sjtej van de waereld. De ganse agglomeratie Seoel, inclusief Incheon, tèlt zelfs 22,7 miljoen luuj en is daomit nao Tokio, Kanton, Jabotabek (Jakarta) en Sjanghai de grótste sjteielike agglomeratie van de waereld. Róndj de 48% van alle Zuud-Koreane wóntj in de regio Seoel. Meer es ein miljoen veurtuger sjtaon dao geregistreerd.