Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kónsmaesige intelligentie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Kónsmaesige intelligentie** (*AI*, van **artificieel intelligentie**) is de intelligentie die e mesjien of software vertuuentj. 't Is 'n academisch studieveldj det verzeuk óm miensjelike intelligentie kónsmaesig te sjape. AI-óngerzeukers en -handjbeuk diffeniëren 't es "de studie en 't óntwirpe van intelligente agente", wobie 'nen intelligenten agent steit veur e stèlsel det zien ómgaeving waornump en acties óngernump die zien kansen op succes vergruuete. John McCarthy, dae de term in 1955 haet bedach, diffenieertj 't es "de weitesjap van 't sjape van intelligente mesjiender".

AI-óngerzeuk is uters technisch en gespecialiseerdj en is verdeildj in versjillige subdisciplines, die döks neet väöl raakvlakken höbbe. In sómmige vel kan de verdeildjheid aan sociaal en cultureel factore waere toegesjreve, wie wirk det bie 'n bepaoldje instèlling of door individueel óngerzeukers wuuertj gedaon. AI-óngerzeuk krieg ouch te make mit versjillige technische vraogstökker. Versjillige subdisciplines ligke de naodrök op 't oplosse van specefieke perblieëme. Anger ligke die op 'n mónjeling benaodering of 't gebroek van bepaoldje hölpmiddele, of 't vervölle van specefieke toepassinge.
# 1735

1732 - 1733 - 1734 - **1735** - 1736 - 1737 - 1738
Linnaeus
**1735** (MDCCXXXV) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne zaoterdag op de Gregoriaanse kalender en e gewoen jaor wat begós op 'ne goonsdag op de Juliaanse kalender.

## Gebäörtenisse

* 't Moravische Broedersjap kriet toesjtömming óm in Suriname zendingswerk ónger de zjwarte en Indianebevolking te doon.
* George Hadley, Britse meteoroloog, besjrief de invloed van drejjing van de aarde op de Passaatwèndj.
* 23 juni - De Zjweedse plantkundige Carolus Linnaeus promoveert in Harderwiek en publiceert aan de Universiteit van Leide zien *Systema naturae*.
* De kroettaore van Geldern óntplof. 't Net weer opgeboewde sjtedje ligk opnuuj in puun.

## Gebore

* 1 jannewarie - Paul Revere, Amerikaanse patriot (gesjtórve 1818)
* 1 mei - Jan Hendrik van Kinsbergen, Nederlandse zeëofficeer (gesjtórve 1819)
* 23 mei - Charles-Joseph de Ligne, Belzje vors, sjriever en veldmaarsjalk in deens van Aosteriek (gesjtórve 1814)
* 5 september - Johann Christian Bach, Duutsje componis (gesjtórve 1782)
* 30 oktober - John Adams, tweëde president van de Verenigde Sjtate (gesjtórve 1826)
* 9 november - Karel Willem van Nassau-Usingen, vors van Nassau-Udingen (gesjtórve 1803)

## Gesjtórve

* 27 fibberwarie - John Arbuthnot, Sjots-Èngelsje geleërde en sjriever
* 18 september - Justus van Effen (51), Nederlandse lètterkundige
* 2 november - Šimon Brixi (42), Boheemse componis, dirigent, advocaat en organis

## Muziek

* Jean-Philippe Rameau componeert in Paries Les Indes Galantes
* In Covent Garden in Londen vènje de premières plaatsj van de opera's Alcina en Ariodante van Georg Friedrich Händel
* Georg Philipp Telemann componeert in Hamburg de twelf Fantasia's veur vijoul
* Johann Sebastian Bach componeert 't Weihnachtsoratorium
# 1648

1645 - 1646 - 1647 - **1648** - 1649 - 1650 - 1651
 De Vreje van Münster, sjilderiej van Gerard Terborch
## Gebäörtenisse

Feës n.a.v. de Vreje van Munster
* 30 jannewarie – De Vreje van Münster wirt gesjlaote, wodoor d'r ein eindj kump aan de Tachtigjaorige Aorlog.
* 23 mieërt - Frankriek en de Repebliek teikene 't Verdraag van Concordia, wobiej 't eilandj Sint Maarte gedeild wirt.
* Oprichting van de Universiteit van Harderwiek.
* 15 mei - Vreje van Münster officiëel bekrachtig.
* 24 oktober - Óngerteikening van de Vreje van Osnabrück en Münster: eindj van de Dertigjaorige Aorlog.
* Frankriek verwurf in de Vreje van Westfale de Elzas.
* In Frankriek begint ein periood van ónrös, die bekènd sjteit es la Fronde
* Voltoajing van de Taj Mahal

## Gebaore

* 2 juli - Arp Schnitger, Duutsje örgelboewer
* 9 augustus - Johann Michael Bach, Duutsje compenis en organis (gesjtórve 1694)

datum ónbekènd
* Hermanus Angelkot sr., Nederlandjse sjriever

## Gesjtórve

* 14 jannewarie - Casparus Barlaeus (63), Nederlandjse dichter
* 28 fibberwarie - Christiaan IV van Denemarke (70), keuning van Denemarke en Noorwege
* 12 augustus - Ibrahim I (32) , sultan van 't Ottomaanse Riek
* 1 september - Marin Mersenne (59), Franse wiskundige, theoloog en filosoof

## Beeldende Kuns

* *Óntbiet mèt krab* (1648) Willem Claesz. Heda, Hermitage
* *Sint Bavokirk Haarlem* (1648) Pieter Jansz. Saenredam, National Gallery of Scotland
* *Christus in Emmaus* Rembrandt van Rijn

## Boewkuns

* *Crackstate'*(1648)

## Oetgegaeve

* De verzamelde werke van Jan Baptista van Helmont
# Zuid-Afrika

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

|  |
| --- |
| **Zuid-Afrika** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| **Basisgegaevens** |
| Officieel taal | Ingels, Afrikaans, Zoeloe, Xhosa, Swazi, Ndebele, Zuud-Sotho, Noord-Sotho, Tsonga, Tswana, Venda |
| Huidsjtad | Kaapstad, Pretoria, Bloemfontein |
| Sjtaotsvörm | Rippebliek |
| Sjtaotshoof (lies) | Cyril Ramaphosa |
| Vicepresident | David Mabuza |
| [[{{{titelhoofregering1}}}]] | {{{naomhoofregering1}}} |
| [[{{{titelhoofregering2}}}]] | {{{naomhoofregering2}}} |
| [[{{{titelhoofregering3}}}]] | {{{naomhoofregering3}}} |
| Religie | {{{religie}}} |
| Opperflaakde – % water | 1.221.037 km² <0,1% |
| Inwoeners – Deechde: | 47.432.000 39/km² |
| **Biekómmende gegaeves** |
| Munteinheid | Zuid-Afrikaanse Rand (`ZAR`) |
| Tiedzaone | UTC +2 |
| Nationale fiesdaag | 31 mei |
| Vouksleed | *Vouksleed van Zuid-Afrika* |
| Web | Code | Tel. | .za | ZAF | +27 |

**Zuid-Afrika** is 'n federaal democratische rippebliek aon de zuidpunt vaan Afrika. In vergelieking mèt aander len oet zuielek Afrika is 't etnisch divers: me vint hei lui vaan diverse hoedskleure en taolgróppe. 't Land heet èlf officieel taole en drei hoofstei: 't Parlemint resideert in Kaapstad, de regering in Pretoria en 't hoeggerechshoof in Bloemfontein. Groetste stad vaan 't land is Johannesburg. Zuid-Afrika is ein vaan de sterkste economieë vaan 't continent.

## Bestuurleke indeiling

Sinds mèt de apartheid ouch de toeslen zien aofgesjaf, is Zuid-Afrika in nege geliekweerdege provincies opgedeild. 't Zien:

* Westeleke Kaapprovincie
* Oosteleke Kaapprovincie
* Noordeleke Kaapprovincie
* Gauteng
* KwaZulu-Natal
* Mpumalanga
* Limpopo
* Noordwestprovincie

## Taole

Wie gezag kint Zuid-Afrika 11 officieel taole (zuug de tabel). Daomèt moot 't land allein India nog veur ziech laote. Wijer erkint de regering ouch Fanagalo, Lobedu, Noord-Ndebele, Phuthi, Zuid-Afrikaanse gebaretaol, Khoi, Nama en San.

| Lenj in Afrika |
| --- |
| Algerieë · Angola · Benin · Botswana · Burkina Faso · Burundi · Centraal-Afrikaanse Repebliek · Comore · Congo-Brazzaville · Congo-Kinshasa · Djibouti · Egypte · Equatoriaal Guinee · Eritrea · Ethiopië · Gabon · Gambia · Ghana · Guinee · Guinee-Bissau · Ivoorkös · Kaapverdië · Kameroen · Kenia · Lesotho · Liberia · Libië · Madagaskar · Malawi · Mali · Marokko · Mauritanië · Mauritius · Mozambique · Namibië · Niger · Nigeria · Oeganda · Rwanda · São Tomé en Príncipe · Senegal · Seychelle · Sierra Leone · (Noord-)Soedan · Somalië · Swazilandj · Tanzania · Togo · Tsjaad · Tunesië · Zambia · Zimbabwe · Zuud-Afrika · Zuud-Soedan |
| **Betwis en neet-erkèndj:** Somalilandj · Westelike Sahara |
| Zuug ouch: Aafhenkelike gebejer in Afrika |
# Lillian Gish

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Lillian Gish, 1921
**Lillian Diana Gish** (14 oktober, 1893 in Springfield, Ohio te VS - 27 fibberwarie 1993, New York City, New York) waor 'n Amerikaanse theater-, en filmactrice, regisseur en sjriefster, die 'n carrière had vaan zoen 75 jaor, vaan 1912 in geluidloeze films bis 1987. Gish woort de *First Lady of American Cinema* geneump umtot zie de ierste actrice waor die 'n soortgelieke status deilde mèt groete stare vaan de allewijl Amerikaanse filmwereld.

Zie waor 'n prominènt filmstaart in de tiener en twinteger jaor vaan de 20e iew, veural geassocieerd mèt films vaan de regisseur D.W. Griffith, wie häöre leiende rol in eine vaan de bekinste geluidloeze films oets, *Birth of a Nation* oet 1915. Mer ouch in *Broken Blossoms* (1919) en *Way Down East* (1920) Häör geluidsfilms waore sporadisch mer 't waor al gans get tot 'n "geluidloes actrice" euverleefde in de nui filmwereld. Dat waor veur de meiste acteurs en actrices neet weggelag. Zie sloot häör carrière aof mèt de bekinde film The Whales of August, oet 1987.

Zie hiemelde in häöre slaop vaan 'nen hartaonval op häör 99e. Zie is bezörg neve häör zöster Dorothy bij de Saint Bartholomew's Episcopal Church in New York City. Häöre staot waor e paar mieljoen dollars weerd, en 't meiste daovaan góng nao de creatie vaan de Dorothy and Lillian Gish Prize: 'ne pries jaorleks gesjoonke aon iemes dee "...de wereld 'n oeting vaan sjoenegheid rieker heet gemaak".

## Bronne en rifferenties