Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 20 jannewarie

|  |
| --- |
| dec - **jannewarie** - feb |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   | >> |

**20 jannewarie** is de 20e daag van 't jaor in de Gregoriaanse kalender.

## Gebeurtenisse

* 1265 - Eësjte zitting van 't Èngelsje parlemènt in 't Palace of Westminster.
* 1834 - Paus Gregorius XVI creëert tweë nuuj kardinale.
* 1840 - Willem II wirt keuning van Nederlandj.
* 1896 - Eësjte gebruuk van röntgensjtraoling in de genaeskunde, zoawaal in Duutsjlandj es in de Verenigde Sjtate.
* 1941 - Franklin Delano Roosevelt wirt veur de derde keër es president geïnaugureerd, ein unicum in de Amerikaanse gesjiedenis.
* 1942 - De nazi's besjlisse op de Wannseeconferentie euver de 'Endlösung der Judenfrage' ('oplossing van 't Joadevraogsjtök').
* 1982 - Ozzy Osbourne, veurmalig leadzenger van Black Sabbath, bit de kop aaf van ein laevende vlaermoes die nao häöm wirt gegoajd biej ein optraeje.
* 2009 - Barack Obama wirt es eësjte Afro-Amerikaanse president van de Verenigde Sjtate geïnaugureerd.

## Gebore

* 1654 - Michiel de Swaen, chirurgijn en ein van de belangriekste Zuid-Nederlandse/Vlaamse rederiekers (gesjtorve 1707)
* 1716 - Karel III, keuning van Sjpanje (gesjtorve 1788)
* 1751 - Ferdinand van Parma, hertog van Parma (gesjtorve 1802)
* 1893 - Alphons Boosten, Limburgse architek (gesjtorve 1951)
* 1946 - David Lynch, Amerikaanse filmregisseur.
* 1967 - Agnes Kant, Nederlandse politica
* 1976 - Gretha Smit, Nederlandse sjaatsster

## Gestorve

Audrey Hepburn,
euverleje op 20 jannewarie 1993
* 1666 - Anna van Oasteriek (64), keuningin van Frankriek
* 1819 - Karel IV (70), keuning van Sjpanje
* 1936 - George V (70), keuning van het Verenigd Keuninkriek
* 1949 - Joseph Cuypers (87), Nederlandse architect
* 1983 - Garrincha (49), Braziliaanse voetballer
* 1984 - Johnny Weissmuller (79), Amerikaanse zjwömmer en filmacteur
* 1990 - Barbara Stanwyck (82), Amerikaanse actrice
* 1993 - Audrey Hepburn (63), Belsj-Amerikaanse actrice
* 1994 - Matt Busby (84), Sjotse voetballer, manager en trainer
* 1996 - Jef Mermans (73), Belsje voetballer
* 2007 - Yvonne Habets (58), Nederlandse journalis en tv-presentatrice
* 2009 - Gerrit van der Valk (80), Nederlandse óngernummer (van der Valk)
* 2018 - Paul Bocuse (91), Franse kok
* 2018 - Jim Rodford (76), Britse popmuzikant
# Groeët-Brittannië

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Breuker. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Groeët-Brittannië ligkt tösje Ierland en 't vasland van Europa
Satellietfoto
**Groeët-Brittannië** is 'n Europees eiland in de Atlantische Oceaan, ten noordweste van 't Europees vasland gelaeëge en daova gesjeije doer de Noordzieë en 't Kanaal. Mit 'n opperflaak van 209,331 km² is 't eiland 't op ach nao groeëtste eiland van de welt es aoch 't groeëtste eiland van Europa en de Britse Eileng, woeë aoch Ierland en Man bie huëre. 't Gans eiland behuurt tót 't Veraenig Kuëninkriek en vestigt de drie 'constituente leng' Ingeland, Sjotland en Wales.

'ne Aowere naam vuur Groeët-Brittannië is *"Albion"*. D'r naam *"Brittannië"* woert vuur 't ieësj gebroek doer de Romeine, die 't eiland *"Britannia"* neumde. 't Vuurvoogsel 'groeët' waert gebroek óm 't va Bretagne te óngersjeije, dat oersjprunkelik d'rzelfde naam houw.

D'r naam *Groeët-Brittannië* waert aoch waal gebroek vuur 't gans Veraenig Kuëninkriek.

## Geografie

Groeët-Brittannië is nao Java en Honshū 't dichtsbevolkde eiland van de welt mit (in 2011) mieë es 70.100.000 i-weunesj. Behalve Ierland in 't weste waert 't ómringk doer mieë es hónderd klaenere eileng, woeëvan 'n aantal aoch tót Groeët-Brittannië waert geraeëkend, zoeëwie Wight, Anglesey, de Scilly-eileng, de Hebride, de Orkney-eileng en de Shetlandeileng, aevel neet Man of de Kanaaleileng.

't Landsjap va Groeët-Brittannië waert gekinmerk doer lieëgland in 't oeëste en zuje en huëvele en berg in 't noorde en weste. Vuur 't ing van d'r lètste iestied waor Groeët-Brittannië e sjeereiland van Europa; doer 't gesjmólte landies woert 't Kanaal gevormd. D'r kórtste aafsjtand tót 't vasteland is 34 kilometer bie Dover, gevormd doer 't Nauw va Calais.

## Historie

Groeët-Brittannië woert óngevaer 9000 jaor geleje gevormd in 't Pleistoceen. Daovuur zoot 't vas aan 't Europees vasland.

De ieësjte beweunesj va Groeët-Brittannië kaome van 't vasteland. De beweunesj in d'r Iezertied sjtónt bekind es de Brythonne, e Keltisch-sjpraeëkend volk. In d'r Romeinse tied woert 't groeëtste dael van 't eiland, op 't utersjte noorde nao, de Romeinse provins Britannia. Nao d'r val van 't Romeins Riek trókke Germaanse sjtamme nao 't oeëste en zuje van 't eiland, die huuj d'r daag bekind sjtónt es de Ingelsje.
# 1639

1636 - 1637 - 1638 - **1639** - 1640 - 1641 - 1642
## Gebäörtenisse

 De Sjlaag biej Duins (Reiner Nooms)
Horrocks terwiel hae de Venuseuvergank van 1639 observeert (J.W.Lavender, 1903)
* jannewarie - Rembrandt, noe eine rieke man, köp ein groat hoes in de Amsterdamse Breesjtraot (later wirt dat ’t Rembrandtshoes).
* 18 juli - Bernhard, hertog van Sakse-Weimar en opperbevelhöbber van de geallieerde legersj in de Dertigjaorige Aorlog, sjturf óngerèns in zien laegerkamp biej Neustadt. Hoewaal in 't kamp de pes heërsj, gaon geruchte dat de generaal op bevel van kardinaal Richelieu is vergiftig.
* 21 oktober - Zeësjlaag biej Duins. De Repebliek der Zeve Verenigde Nederlanje veurt al mee es zevetig jaor eine vriejheidsaorlog taenge 't Sjpaans imperium. Ómdat de waeg euver landj door eine aorlog mèt Frankriek is aafgesjlaote, zint de Sjpanjaarde gedwónge óm troepeversjterkinge euver zeë nao de Nederlanje te verveure. Dees 'tweëde Armada' wirt aevel in ’t Kanaal door de Nederlandjse admiraal Maarten Harpertszoon Tromp opgewach en ingesjlaote. 't Kos de Sjpanjaarde 43 sjeep en zösdoezend mansjappe.
* 4 december - De eësjte waargenómme venuseuvergank door Jeremiah Horrocks.

## Gebaore

* 13 april - Joan Leonardsz Blasius, Nederlandjse sjriever en dichter (gesjtórve 1672)
* 14 oktober - Simon van der Stel, Nederlandjs óntdèkkingsreiziger en eësjte gouverneur van Kaap de Goje Hoop
* 21 december - Jean Racine, Franse dramadichter .

## Gesjtórve

* 1 juni - Melchior Franck, Duutsje compenis
* 6 juni – Peter Crüger (58), Duutsje filoloog, astronoom en wiskundige
* 7 augustus - Maarten van den Hove (34), Nederlandjse wiskundige en sjterrekundige
* 3 november - Martinus van Porres (59), Peruaanse Dominicaan en heilige
* 9 november – Sixtinus Amama (46), Nederlandjse theoloog en orientalis

## Beeldende Kuns

* *Portrèt van Kardinaal-Infant Ferdinand* (1639) Gaspar de Crayer
# Madeira

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De ligking van Madeira t'n opzichte van Europa.
De **Autonoom Regio van Madeira** is ei vanne autonoom gebiede van Portugal. De regio steitj geliek ane archipel van Madeira. De autonoom regio van Madeira is opgenómmen inne Portugese gróndjwèt en maak deil oet vanne Europese Unie.

De eilenj Madeira en Porto Santo, die deil oetmake vanne archipel van Madeira, woorte volges sómmige historici al óntdèk dore Romeine, mer hieveur is gei kónkrieët bewies gevónje. In 1418 woort Porto Santo (her)óntdèk dore Portugezen en Madeira volgdje in 1419. De regio is de op ein nao riekste regio van Portugal. 't Is 'n hieël populair bestumming ónger toeriste vanwaengen 't gemaotig klimaat, zowaal inne zómmer es inne wintjer. Daonaeven is 't bekèndj veure madeirawien, dae oppe archipel wuuertj verboedj.

|   Distrikte van Portugal |  |
| --- | --- |
|
Aveiro · Beja · Braga · Bragança · Castelo Branco · Coimbra · Évora · Faro · Guarda · Leiria · Lissabon · Portalegre · Porto · Santarém · Setúbal · Viana do Castelo · Vila Real · Viseu |
| **Autonoom regio's van Portugal:** Azore · Madeira |

| Aafhenkelike gebejer in Afrika |
| --- |
| Azore · Canarische eilenj · Ceuta · Madeira · Mayotte · Melilla · Réunion · Sint-Helena |
| Zuug ouch: Len in Afrika |
# Mickey Mouse

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Mickey Mouse
*Steamboat Willie*, 't debuutfilmke vaan Mickey Mouse oet 1928.
't Silhouet vaan Mickey Mouse weurt sinds jaor en daag es beeldmerk vaan Disney gebruuk.
Mickey Mouse is 'n antropomorfe moes dee in 1928 is bedach door Walt Disney en Ub Iwerks. Heed späölt in 'n aontal korte teikefilmkes (iers in zwart-wit, sinds 1935 gans in kleur), zoewie in langer teikefilms (*Fantasia* oet 1940, *Fun and Fancy Free* oet 1947), geteikende tillevisieseries en stripverhaole. Heer treujt op mèt zien vrundinneke Minnie Mouse, zienen aartsvijand Pete ('n antropomorfe kat; in 't Nederlands *Boris Boef*), Goofy ('nen dingo), 't paar Clarabelle Cow (*Clarabella Koe*) en Horace Horsecollar (*Karel Paardepoot*) zoewie mèt de neet-antropomorfen hoond Pluto. Ouch Donald Duck en dee zien vrundin Daisy Duck (*Katrien Duck*) koume dèks veurbij, meh die weure toch veural geteikend in hun eige universum.

In de ierste filmkes is Mickey Mouse nog 'n astrant batteräöfke, meh later weurt heer d'n archetypischen held dee alles veur Minnie deit en in alles doug. Heer is dao-in 't tegedeil vaan Donald Duck, dee dèks koed weurt en nogal ins get fout deit. In de stripverhaole treujt Mickey Mouse dèks op es detectief.

Mickey Mouse, en daan in 't bezunder 't in de *Silly Symphonies*-reeks oetgekome filmke *Steamboat Willie* oet 1928, waor 't ierste groet succes vaan Disney. Heer zouw oetgreuje tot 'n mascotte vaan 't ummer greujend imperium; zien iconisch silhouèt ('ne ronne kop mèt twie ron oere) zouw 't beeldmerk weure vaan 't gans bedrief. Oonder de Amerikaonse wèt zouw Mickey Mouse in zien ierste versie oersprunkelek in 2004 in 't pebliek domein koume. Door 'n speciaol wèt, aongenome in 1998 en dèks kritisch de 'Mickey Mouse-wèt' geneump, is dat mèt 20 jaor oetgestèld. Oetindelek woort *Steamboat Willie* mèt alle figure die drin veurkoume in 2024 pebliek. (Later versies vaan de figure zien nog wel besjermp.)
# Marokko

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

|  |
| --- |
| **Marokko المملكة المغربيةAl-Mamlakatu l-Maġribiyah* **ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵓⵎⵔⵔⵓⴽTageldit Umerruk* **Royaume du Maroc** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Waope vaan Marokko |

 |
|  |
| **Basisgegaevens** |
| Officieel taal | Arabisch, Berbers |
| Huidsjtad | Rabat |
| Sjtaotsvörm | Monarchie |
| Sjtaotshoof | Mohammed VI (ⵎⵓⵃⵎⵎⴷ ⵡⵉⵙⵙ ⵚⴹⵉⵚ, محمد السادس) (sinds 1999) |
| premier | Aziz Akhannouch Aziz Akhannouch (ⵄⴰⵣⵉⵣ ⴰⵅⵏⵓⵛ, عزيز أخنوش) |
| [[{{{titelhoofregering1}}}]] | {{{naomhoofregering1}}} |
| [[{{{titelhoofregering2}}}]] | {{{naomhoofregering2}}} |
| [[{{{titelhoofregering3}}}]] | {{{naomhoofregering3}}} |
| Religie | {{{religie}}} |
| Opperflaakde – % water | 446.550 km² -% |
| Inwoeners – Deechde: | 37.112.080 (2020) 83,1/km² |
| **Biekómmende gegaeves** |
| Munteinheid | Dirham (`MAD`) |
| Tiedzaone | UTC 0 |
| Nationale fiesdaag | 2 miert |
| Vouksleed | *Hymne Chérifien,*  |
| Web | Code | Tel. | .ma | MAR | +212 |

**Marokko** is e land in 't uterste noordweste vaan Afrika. 't Grens aon Algerije, de Westeleke Sahara (wat 't claimp en bezat hèlt) en aon de Spaonse exclaves Ceuta en Melilla. Rekent me de Westeleke Sahara mèt, daan grens 't land ouch aon Mauritanië. Hoofstad is Rabat, twie groete stei zien Casablanca en Marrakech. De Marokkaanse cultuur vermingk Arabische en Berberse eleminte.

## Bestuurleke indeiling

Marokko is verdeild in 37 provincies en 2 stadsstaote (*wilayāt*).

## Referenties

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*

| Lenj in Afrika |
| --- |
| Algerieë · Angola · Benin · Botswana · Burkina Faso · Burundi · Centraal-Afrikaanse Repebliek · Comore · Congo-Brazzaville · Congo-Kinshasa · Djibouti · Egypte · Equatoriaal Guinee · Eritrea · Ethiopië · Gabon · Gambia · Ghana · Guinee · Guinee-Bissau · Ivoorkös · Kaapverdië · Kameroen · Kenia · Lesotho · Liberia · Libië · Madagaskar · Malawi · Mali · Marokko · Mauritanië · Mauritius · Mozambique · Namibië · Niger · Nigeria · Oeganda · Rwanda · São Tomé en Príncipe · Senegal · Seychelle · Sierra Leone · (Noord-)Soedan · Somalië · Swazilandj · Tanzania · Togo · Tsjaad · Tunesië · Zambia · Zimbabwe · Zuud-Afrika · Zuud-Soedan |
| **Betwis en neet-erkèndj:** Somalilandj · Westelike Sahara |
| Zuug ouch: Aafhenkelike gebejer in Afrika |