Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Voeding

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Nuts. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Joachim Beuckelaer, 1560-1565
**Voeding** is de verzamelnaam veur al wat 'n organisme tot zich nump óm zien metabolisme gaonde te hawwe.
Voeding is dus alles wat v'r aete, wat voodzaom is en daomit gebroek kin waere as bron van energie, hersjtèl en gruj van 't lichaam. D'r is in d'r loup van de mènsjheid dudelik gewoere wat voedzaam is vuur luuj. Dit as óngersjeid veur wat giftig is en dus destructief wèrk veur 't organisme. Sins de minsj sjrif of verhaole vertèlt weurt dit ouch as gegaeve mitgenomme. 't Fraaiste veurbeeld is de Thora (of Biebel) woe-in de gebode van de voeding en de voedselbereiding al doergegaeve weurt aan Mozes. Voedingsvuursjrifte zin truuk te vinge in alle geluive. Dat mak de voedingslier tot ein van de awdste weitesjappe die d'r is.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Wikipedia

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Nuts. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Logo van Wikipedia
**Wikipedia** is e projek va de Wikimedia Foundation, ing organisatie zónger winsougmirk. 't Doel va Wikipedia is óm in jieëker taal 'ne komplieëte, rechtevrie encyclopedie te sjrieëve.
Behauve typische encyclopedie-artikele bevat Wikipedia ouch informatie die dèks in verbandj gebrach weurt mit almanakke, specialitische tiedsjrifte en zake die in 't nuujs zunt.

## Karakteristieke

Drie hoofkarakteristieke diffenieëre de niesj va Wikipedia op 't World Wide Web:

1. 't doel is veural óm 'n encyclopedie te waere
2. 't is 'ne Wiki, dae doer *jieëkerinne* kint waere verangerd (behauve doer geblokkierde gebroekersj en de besjermde pagina's).
3. 't is vrieje content, en maak gebroek van de copyleft GNU Free Documentation License.

## Historie

Wikipedia is begós op 15 januari 2001, allein in 't Ingelsj. De ieësjte angesjtalige versie, in 't Frans, is begós op 23 mieërt 2001. De versie in 't Nederlands is begós op 19 juni 2001. Eind 2010 besjtèt de Ingelsje versie oet mieë as 3.400.000 artikele.

## Limburgse versie

De Limburgse Wikipedia is begós in september 2004, mer de ieësjte echte artikele zunt va december va dat jaor. In de winter van 2005 is dit projek hel gegrujd, tot bienao 500 artikele taege 't eind van mieërt. Op dit moment haet de Limburgse Wikipedia 15207 artikele.

## Wiki

Wikipedia is 'ne wiki, 'n website woeë edere bezeuker de artikele kint verangere en woeë dees verangeringe meteen doergeveurd weure. Artikele weure neet gecontrolleerd doer aangeweze gebroekersj of speciaal editors, en de vriewillige auteursj waarsjuwe dat contributies zónger genade collectief waere verangerd. 't Is neet nuuëdig dat auteursj expertise of formeel kwalificaties höbbe in de óngerwerpe woeëmit ze zich bezighoute, wat e punt van kritiek is veur sómmige.

## Zuug ouch

* Lies vaan Wikipedia's
* Ingelsetalige lies van alle Wikipedia's, autematis biegehawte
# Latiens Amerika

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Projectie vaan Latiens Amerika
**Latiens Amerika** (Spaons: *América Latina* of *Latinoamérica*, Portugees: *América Latina*, Frans: *Amérique latine*) is dat deil vaan de Amerika's boe me Spaons, Portugees of Frans sprik. De naom sleit op de femilie vaan de Roemaanse taole, boe 't Spaons en Portugees bij hure, en die vaan 't Latien koume. Allewel tot ouch Frans 'ne Roemaansen taol is, weure Franstaolege len in Amerika neet noedzakelek bij Latiens Amerika gerekend. 't Gebeed umvat Mexico, de Dominicaanse Rippubliek, Cuba, Puerto Rico, Midde-Amerika (boete de Nederlandstaolege Antille en 't Ingelstaoleg Belize) en Zuid-Amerika (boete 't Ingelstaoleg Guyana en 't Nederlandstaoleg Suriname). De cultuur is gooddeils Iberisch, meh is ouch sterk gevörmp door Indiaonse en zwart-Afrikaonse eleminte. Latiens Amerika is ein vaan de groete cultuurzones op de wereld. Meziek, keuke en literatuur vaan Latiens Amerika höbbe hunnen invlood op aander culture gehad.

De einsegste neet-Roemaonse taole in die officeel statusse genete in de Amerika's zien twie Germaonse taole, naomelek Ingels en Nederlands. Daomèt weure ouch bepaolde creooltaole mètgerekend, wie 't Jamaicaons-Ingels.

Latiens-Amerika is 20.111.457 km2 groet, 't goof dao nao sjatting in 2018 642.216.682 Latiens-Amerikane, die ouch Latino's (mannelek) en Latina's (vrouwelek) geneump weure. In 't Amerikaans-Ingels is d'n term *Latinx* gebrukelek um 'n genderneutraol bewoording te höbbe veur dees bevolking. De groetse stad is São Paulo te Braziel. In häör metropolitisch oppervlaak hojsde dao de 2017 zoe'n 23.455.256 lui, wat bekans veer persent vaan 't gaans continent is en mie es èlf persent vaan Braziel.
# 1 april

|  |
| --- |
| mrt - **april** - mei |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   | >> |

**1 april** is d'n heilegendaag vaan Irene van Thessalonike. Vreuger woort 't es begin vaan de lente gezeen en d'n daag weurt vaanajds mèt lenterituele umgeve. In euzen tied is 't nog ummertouw populair um op deen daag grappe nao-ein te make; allewijl gebäört dat ouch dèks in de vörm vaan loos gezètteberiechte.

**Ech nuits 1572: De Watergeuze vereuvere Den Briel, boemèt d'n Opstand tege de Spaonse euverhiersing begint.

**Aprilgrappe 2005: Gerd Leers, Steve Stevaert en J.J.H. Som, börgemeisters vaan respectievelik Mestreech, Hasselt en Kèrkraoj, rope de oonaofhenkelike Rippebliek Limburg oet.

## Gebäörtenisse

* 1939 - Eindj van de Sjpaanse Börgeraorlog, dae mèt hulp van Hitler en Mussolini gewónne wirt door de fascistische generaal Franco.

## Gebore

* 1858 - Arnold Aletrino, Nederlandstaolege sjriever
* 1929 - Milan Kundera, Frans-Tsjechische sjriever.

## Gesjtorve

* 1935 - Theodorus Marinus Roest van Limburg (69), Nederlandse pelisiefunctionaris
# Bevölking

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Ónger **bevölking** waeren alle inwoeaners van e bepaoldj landj, gebied of staot geraekendj. De bevölking wuuertj ouch waal *populatie* of *inwoeaners* geneump. Meistes wuuertj 't waord gebroek in kómbinaasje mit 't inwoeanertaal veur 't aantaal inwoeaners aan te gaeve.

De bevölkingsdichheid guuef aan wieväöl luuj of organisme 'n oppervlakdje-einheid bewoeane.

Bevölking en bevölkingsdichheid van e gebied zeen statische infermaasje die op väöl plaatsen is trögk te vinje, beveurbeildj in 'nen atlas. Veur 't gebroek kan dees infermaasje es ciefers zeen opgesplits nao bevölkingsgruup, laeftied of geslech. In det geval wuuertj gespraoken euver bevölkingssamestèlling.

E gebied mit betrèkkelik weinig bevölking hètj dónbevölk en mit väöl bevölking dich- of toebevölk. Mongolië is e dónbevölk landj; Nederlandj e toe. Binne Nederlandj is de Randjstad toebevölk en 't naorde (Frieslandj, Greuningen en Drenthe) dónt.

## Zuuch ouch

* Populatie (biologie)
# Sjport

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Sjport
**S(j)port** is de competitie mèt spelelement op liefelek of soms geisteleke veerdeghede, es tiedverdrief of es bereup. Bij oetbreiing weurt liefsbeweging veur ontspanning of um gezoondheidsrejes wel - ooneigelek - sport geneump.

Sporte kump in väöl hoeger oontwikkelde culture veur. In 't aajd Griekeland gebäörde dat dèks veur de ier vaan de gaode. *Gymnasia* waore oorsprunkelek sportsjaole; liefsbeweging haod väöl prestiesj. Laoter woort sport de bezegheid vaan de elite; veural Groet-Brittanië bereikde heer 'n hoeg niveau. In de negentiende iew woort in dat land de sport veur 't iers geïnstitutionaliseerd.

Sins 1896 heet me de Olympische Speule, die in 't aajd Griekeland gehawwe woorte, nui leve ingebloze. Dit zuut me algemein es 't groetste sportevenemint op de wereld.

## Indeilinge

Sporte kinne in ach grope weure ingedeild.

* Atletieksport
	+ renne
	+ discuswerpe
	+ hoegspringe
	+ kogelstoete
	+ marathon
	+ polsstokhoegspringe
	+ speerwerpe
	+ wiedspringe
* Balsporte
	+ Amerikaans vootbal
	+ basketbal
	+ bowling
	+ cricket
	+ handbal
	+ hockey
	+ honkbal
	+ kaatse
	+ kegele
	+ körfbal
	+ rugby
	+ volleybal
	+ vootbal
* Krachsporte
	+ fietsrenne
	+ mountainbike
	+ gewiechlufte
	+ triatlon
	+ zwumme
* Sjeetsporte
	+ boegsjete
	+ darts
	+ geweer
	+ kleidoevesjeete
* Vechsporte
	+ bokse
	+ jiu-jitsu
	+ judo
	+ karate
	+ sjerme
	+ wórstele
* Dinksporte
	+ bridge
	+ damme
	+ go
	+ sjake
* Wintersporte
	+ sjieje
	+ sjiespringe
	+ sjaatse
	+ ieshockey
	+ kunssjaatse
	+ veldrieje
* Extern sporte
	+ motorrace
	+ otorace
	+ peerderace
	+ peerdedressuur
	+ peerdspringe
	+ watersjieje
	+ zeile
# Huuegdje

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Vertikaal rifferensiepuntjen in Europa.
De **huuegdje** van e veurwirp is de vertikaal aafstandj van e rifferensiepuntj (wie 'n oppervlakdje) toet 't puntj wo 't veurwirp zich bevindj.

De huuegdje van 'n geografische locatie (wie 'ne berg of e plateau) wuuertj opgegaeven in maeters (of anger lingdjemaot) t'n opzichte van e riffersneipuntj: 't nólvlak.

## Zuuch ouch

* Huuegdje (astronomie)
* Heugde (Leudaal)

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Allegorie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'n **Allegorie** is e litterkóndig middel det inne brèdste zin van 't waord 'nen oetgebrèdje metafoor is. Allegorieje kómme väölvöljig veur inne gesjiechte van alle vörm van kóns, veurnamelik ómdet die hieël dudelik kómplekse ideeën en kónsèpten illustreren op 'n meneer die begriepelik is veure laezers, toesjoewers of loestereers. Allegorieje waere tupisch gebroek es litterair of rhetorische middele die verstaoke meiningen euverdrage middels symbolische figure, hanjelinge, oetbiljing of gebeurtenisse, die same 'n moreel, spiritueel of politische meining vörme die de sjriever euver wiltj bringe.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*
# Monterey County

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Graofsjappe vaan Californië
Ligking vaan Monterey
**Monterey** is 'n in 1850 gestiech graofsjap in Californië. Monterey kraog ziene naom daankzij de berg die te zien zien. Monterey is Aajdspaons veur keuning vaan de berg. De hoofplaots vaan 't graofsjap is Salinas.

## Geografie

't Graofsjap heet 'n oppervlak vaan 9767 km² (3771 mijl²) boevaan 8604 km² (3322 mijl²) land is en 1163 km² (449 mijl²) of 11.91% water.

### Aongrenzende graofsjappe

* San Luis Obispo County - zuie
* Kings County - zuidooste
* Fresno County - zuidooste
* San Benito County - ooste
* Santa Cruz County - noorde

## Demografie

Volgens de census vaan 2000 bedroog de bevolkingsdiechheid 47/km² (121/mijl²) en bedroog 't totaol bevolkingsaontal 401.762 dat bestoont oet:

* 55,92% blaank
* 3,75% zwart
* 1,05% inheimse Amerikane
* 6,03% Aziate
* 0,45% lui aofkomstig vaan eilande in de Stèllen Oceaan
* 27,82% aandere
* 4,98% twie of mie rasse
* 46,79% Spaons of Latins

't Gaof 121.236 gezinne 87.896 femilies in **Monterey County**. De gemiddelde gezinsgruutte bedroog 3,14.

## Plaotse

't Graofsjap heet 27 plaotse, boevaan de volgende twie de bekindste zien:

* Seaside
* Salinas

## Bron

* alles euver de Amerikaanse graofsjappe

|   Counties in Californië |  |
| --- | --- |
| Alameda County • Alpine County • Amador County • Butte County • Calaveras County • Colusa County • Contra Costa County • Del Norte County • El Dorado County • Fresno County • Glenn County • Humboldt County • Imperial County • Inyo County • Kern County • Kings County • Lake County • Lassen County • Los Angeles County • Madera County • Marin County • Mariposa County • Mendocino County • Merced County • Modoc County • Mono County • Monterey County • Napa County • Nevada County • Orange County • Placer County • Plumas County • Riverside County • Sacramento County • San Benito County • San Bernardino County • San Diego County • San Francisco • San Joaquin County • San Luis Obispo County • San Mateo County • Santa Barbara County • Santa Clara County • Santa Cruz County • Shasta County • Sierra County • Siskiyou County • Solano County • Sonoma County • Stanislaus County • Sutter County • Tehama County • Trinity County • Tulare County • Tuolumne County • Ventura County • Yolo County • Yuba County |
# Long Beach (Californië)

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Locatie vaan Long Beach
**Long beach** (vrij vertaold: *Laank Strand*) is 'n stad in de Amerikaanse staot Californië, Los Angeles County en tèlt 461.522 inwoeners. De stad is, zoe es de naom mesjiens al verraojt gelege aon 't strand. Daoneve is 't de innegste plaots in 't graofsjap dat bestuurlek neet oonder de stad Los Angeles vèlt.

## Demografie

De lochlijn vaan Long BeachVaan de bevolking is 6,3 % awwer es 65 jaor en besteit 't veur 10,3 % oet einpersoenhoeshawwes. De werkloesheid bedroog 10,2 % in 2000.

Oongeveer 45,16 % vaan de bevolking vaan Long Beach besteit oet hispanics en latino's, 14,87 % is vaan Afrikaanse oersprunk en 12,05 % vaan Aziatische oersprunk.

De stad is erg populair, wat de greuj bewijs. De stad is in de aofgeloupe 10 jaor mèt 31.000 inwoeners gegreujd. Heidoor is 't noe de 35ste stad vaan de VS, qua inwoeneraontal.

## Plaotse in de naobij umgeving

* Los Angeles, *mèt bijstei mètgetèld* - *7 km, nao 't noordooste*