Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sardinië

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

|  |
| --- |
| **Regio van ItaliëSardinië Sardegna** |
|  |  |
|  |
|

 |
| Hoofplaats | Cagliari |
| Opperflaakde | 24.090 km² |
| Inwoeners – Deechde | 1.663.859 (31-12-2013) 68/km² |
|

 |
| Provincies | Cagliari, Carbonia-Iglesias, Medio Campidano, Nuoro, Ogliastra, Olbia-Tempio, Oristano, Sassari |
| Aontal gemeintes | 377 |
| ISO 3166-2 | IT-88 |

**Sardinië** (Italiaans: *Sardegna*) is 'n Italiaans eilandj inne Middellandjse Zieë. 't Ligk drek t'n zuje van 't eilandj Corsica, t'n wèste vanne Italiaanse bot en t'n naorde van Tunesië. Mit 24.090 km2 is 't nao Sicilië 't grótste eilandj vanne Middellandjse Zieë. 't Haet óngevieër 1,65 miljoen inwoeaners. De houfstad van Sardinië is Cagliari, det op 't zuje van 't eilandj ligk. Sardinië is 'n autonoeam regio binne Italië.

't Eilandj haet e subtroeapisch, mediterraan klimaat. De zómmers kónne hieël werm zeen enne wintjers zeen normaal gespraok mildj.

De spraok die op Sardinieë wuuertj gekaldj is 't Sardiens. Dit is ein vanne archaïschste Romaanse spraoke en steitj dus betrèkkelik kórtbie 't Klassiek Letien.

## Bestuurleke indeiling

---

De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs.

---

De hoofstad van de regio is Cagliari. De regio weurt opgedeild in ach provincies:

| Provincie | Aofkorting | Hoofstad | Aander belaankrieke plaotse |
| --- | --- | --- | --- |
| Cagliari | CA | Cagliari | Quartu Sant'Elena, Assemini |
| Nuoro | NU | Nuoro | Siniscola |
| Oristano | OR | Oristano | Terralba |
| Sassari | SS | Sassari | Alghero, Porto Torres, Ozieri |
| Olbia-Tempio | OT | Olbia en Tempio Pausania | La Maddalena, Arzachena |
| Ogliastra | OG | Lanusei en Tortolì | Arbatax |
| Medio Campidano | VS | Sanluri en Villacidro | Guspini |
| Carbonia-Iglesias | CI | Carbonia en Iglesias | Sant'Antioco |

|   Regio's in Italië |  |
| --- | --- |
|
Abruzze · Apulië · Basilicata · Calabrië · Campanië · Emilia-Romagna · Friuli-Venezia Giulia · Lazio · Ligurië · Lombardije · Marche · Molise · Piëmont · Sardinië · Sicilië · Toscane · Trentino-Zuud-Tirol · Umbrië · Valle d'Aosta · Veneto |
# Län

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Län** (mieëvaad: *län*) is de benaming veure pervinsjes van Zwede, wovan 't einentwintjig haet.

| Län | Code | Opp. (km²) | Bevölking (2005) | Houfstad | Sinds |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Blekinge län | K | 2.941 | 150.696 | Karlskrona | 1683 |
| Dalarnas län | W | 28.194 | 275.755 | Falun | 1997 |
| Gävleborgs län | X | 18.191 | 275.994 | Gävle | 1762 |
| Gotlands län | I | 3.140 | 57.488 | Visby | 1678 (?) |
| Hallands län | N | 5.454 | 285.868 | Halmstad | 1719 |
| Jämtlands län | Z | 49.443 | 127.028 | Östersund | 1810 |
| Jönköpings län | F | 10.475 | 330.179 | Jönköping | 1687 |
| Kalmar län | H | 11.171 | 233.944 | Kalmar | 1634 |
| Kronobergs län | G | 8.458 | 178.443 | Växjö | 1674 |
| Norrbottens län | BD | 98.911 | 251.740 | Luleå | 1810 |
| Örebro län | T | 8.517 | 274.121 | Örebro | 1634 |
| Östergötlands län | E | 10.562 | 416.303 | Linköping | 1634 (?) |
| Skåne län | M | 11.027 | 1.169.464 | Malmö | 1997 |
| Södermanlands län | D | 6.060 | 261.895 | Nyköping | 1634 |
| Stockholms län | AB | 6.490 | 1.889.945 | Stockholm | 1714 (?) |
| Uppsala län | C | 6.989 | 304.367 | Uppsala | 1634 |
| Värmlands län | S | 17.583 | 273.288 | Karlstad | 1779 |
| Västerbottens län | AC | 55.432 | 257.652 | Umeå | 1638 |
| Västernorrlands län | Y | 21.678 | 243.736 | Härnösand | 1762 |
| Västmanlands län | U | 6.302 | 261.391 | Västerås | 1634 |
| Västra Götalands län | O | 23.942 | 1.528.455 | Göteborg | 1998 |

Eder pervinsje is verdeildj in gemèndje (Zweeds: *kommuner*) wovan 't 290 haet (2004).
# Upplands Väsby

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De ligking van Upplands Väsby in Stockholms län, Zwede.
**Upplands Väsby** is 'n gemèndje in Stockholms län, Zwede. De gemèndje tèltj 37.876 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 75,37 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 502,5 luuj de km².

## Demografische óntwikkeling

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jaor | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2006 |
| Inwoeanersaantaal | 6.156 | 8.865 | 19.045 | 31.961 | 35.963 | 37.576 | 37.876 |

21,26% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006).

## Politiek

**Zaetelverdeiling inne gemèndjeraod**| Jaor | Moderaterna | Center | Liberalerna | Kristdemokraterna | Gröna | Socialdemokraterna | Vänster | Anger partieje |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1982 | 13 | 4 | 3 | 1 | 1 | 24 | 3 | 0 |
| 1985 | 13 | 2 | 6 | 0 | 2 | 23 | 3 | 0 |
| 1988 | 12 | 2 | 7 | 0 | 4 | 23 | 3 | 0 |
| 1991 | 15 | 2 | 6 | 2 | 2 | 18 | 3 | 3 |
| 1994 | 14 | 2 | 4 | 1 | 3 | 24 | 3 | 0 |
| 1998 | 16 | 2 | 4 | 3 | 2 | 18 | 5 | 1 |
| 2002 | 11 | 2 | 8 | 3 | 2 | 20 | 4 | 1 |
| 2006 | 17 | 2 | 6 | 3 | 3 | 16 | 3 | 1 |

## Externe link

* Website vanne gemèndje.
# New York (staot)

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Veendel vaan New York
New York en de res vaan de VS
**New York** is ein vaan de staote vaan de VS. New York grens in 't noorde en weste aon Canada en de 't Eriemeer en 't Ontariomeer. In 't zuie grens 't aon Pennsylvanië en Nui Jersey, en in 't ooste aon Connecticut, Massachusetts en Vermont. De hoofstad is Albany. De groetste stad is New York City.

't Symbool (of eigenlek waope) vaan de staot is e sjèld mèt de twie Godinne: de Godin vaan de Vrijheid en de Godin vaan de Gerechtegheid. De bijnaom vaan de staot is *Empire State*.

## Geografie

't Oppervlak vaan de staot bedreug 141.205 km², boevaan 122.409 km² land. 't Klimaat is e zieklimaot. 't Hoegste punt vaan New York is Mount Marcy (1629 meter).

## Counties

|  |
| --- |
|  *Betrach Lies vaan counties in New York veur 't hoofartikel euver dit óngerwerp.* |

New York besteit oet 62 counties, boevaan 't groetste Suffolk County is en dat mèt de mieste bevolking Kings County.

| Vereinigde Staote van Amerika |
| --- |
| Alabama | Alaska | Arizona | Arkansas | Californië | Colorado | Connecticut | Delaware | Florida | Georgia | Hawaï | Idaho | Illinois | Indiana | Iowa | Kansas | Kentucky | Louisiana | Maine | Maryland | Massachusetts | Michigan | Minnesota | Mississippi | Missouri | Montana | Nebraska | Nevada | New Hampshire | New Jersey | New Mexico | New York | North Carolina | North Dakota | Ohio | Oklahoma | Oregon | Pennsylvania | Rhode Island | South Carolina | South Dakota | Tennessee | Texas | Utah | Vermont | Washington | West Virginia | Wisconsin | Wyoming |
| **Aafhenkelike gebejer:** Amerikaans Samoa | Amerikaanse Maageilenj | Baker Island | Goeam | Howland Island | Jarvis Island | Johnston-atol | Kingmanrif | Midwayeilenj | Naordelike Mariane | Navassa | Palmyra-atol | Puerto Rico | Wake |
# Publiek domein

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

**Publiek domein** of **Public domain** beteikent dat *werke* (bieveurbeeld tekste, sofware, muziek en kuns) gans vrie zint van auteursjrechte. Dat wilt zègke dat ederein mèt 'n werk dat ónder 't publiek domein vèlt kènt doon wat 'r wilt, zónder begrenzinge. E werk kump in 't publiek domein terech es de auteursjrechte verloupe. In Europa verloupe anno 2007 de auteursjrechte 70 jaor nao d'n doad van de maker. Es de maker neet bekènd ies of es 'n insjtèlling, bedrief of organisatie es maker ies aangegeve, verlöp 't auteursjrech 70 jaor nao de rechmaotige publicatie van 't werk.

Eder werk vèlt automatisch ónder 't auteursjrech, ouch al ies dit door de auteur neet vermeld. 'ne Auteur kènt claime dat zien werk ónder 't publiek domein vèlt, meh in 't Europees rechssysteem kènt me gein wètte die toesjtoon um 'n werk publiek domein te make es auteur. 't Ies dus mer de vraog of zoa'n publiekdomeinsjtatus rechsgeldig ies. 'ne Auteur kènt 'n werk ouch ónder 'n licentie publicere, bieveurbeeld de GFDL of 'n Creative Commons-licentie.

Werke van de Amerikaanse euverheid valle ouch ónder 't publiek domein.
# Manitoba

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De ligking van Manitoba in Canada.
**Manitoba** is 'n pervinsje in 't centraal-zuje van Canada mit 'n oppervlakdje van 647.797 km². Die is in 1870 bestaetig es de viefdje pervinsje van Canada. 't Bevolkingsaantal ligk taenge de 1,4 miljoen (2020). Manitoba is de oeastelikste prairiepervinsje van 't landj.

De provinciaal houfstad enne grótste stad is Winnipeg. Anger wichtige plaatse zeen Brandon, Dauphin, Thompson, Protage la Prairie, Flin Flon en Churchill. In 't wèste grens Manitoba ane pervinsje Saskatchewan en in 't oeaste Ontario.

Manitoba steit bekandj veur 't hoeag aantal aan maere; zeutwater bedèk zoeaget 14% vanne gróndjoppervlakdje. De grótste twieë maere zeen 't Winnipegmaer en 't Manitobamaer. Groeate reveer die door Manitoba stroume zeen de Red, de Assiniboine, de Winnipeg, de Nelson enne Churchill.

't Klimaat det in Manitoba hieërsj is kinmirkendj veur e naordelik continentaal gebied, mit hieël kaaj wintjers en werm zomers. 't Zujelik deil krieg de meiste raenge, veural in 't veurjaor. Inne zomer is 't hie dökker naetsig en dónderstörm zeen algemein.

De ikkenomie vanne pervinsje drejtj veural op landjboew en 't haje van vieë. De meis-verboewdje gewasse zeen vlas en graan. Boete de verwirking van landjboewprodukte maak m'n onnag moeater- en vlegeróngerdeil en duit m'n aan mienboew.
# 15 oktober

|  |
| --- |
| sep - **oktober** - nov |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   | >> |

**Heiligedaag van Theresia van Avila**

## Gebeurtenisse

* 1582 - Paus Gregorius XIII veurt de Gregoriaanse kalender in. In Italië, Sjpanje, Portugal en Pole volg 15 oktober op 4 oktober.
* 1815 - Napoleon kump aan op St. Helena, woa hae de lètste jaore van zien leve in ballingsjap zal doorbringe.
* 1880 - In Kölle weurt 'n groat fiès gehouwte vanwege de voltoajing van de Dóm.
* 1889 - 't Centraal Sjtation in Amsterdam, nao 'n óntwerp van Pierre Cuypers, weurt geëupend.
* 1894 - Begin van de Dreyfus-affaire: Alfred Dreyfus weurt opgepak weges sjpionage.
* 1917 - Mata Hari weurt in Vincennes bie Paries geëxecuteerd door e vuurpeloton vanwege sjpionage veur Duutsjland.
* 1945 - Pierre Laval weurt gefusilleerd.
* 1946 - Hermann Göring vergieftig ziechzelf de nach veur zien geplende executie.
* 1969 - In Washington D.C. protestere 250.000 luuj tege de Vietnamoorlog.
* 1990 - Michail Gorbatsjov kriet de Nobelpries veur de Vrae.
* 1994 - De Haïtiaanse president Jean-Bertrand Aristide kièrt truuk.
* 2018 - Naodat de Oekraïens-Orthodoxe Kèrk, oondaanks protest vaan de Russisch-Orthodoxe Kèrk, weurt erkènd door 't Oecumenisch patriarchaot vaan Constantinopel vaan de Oosters-Orthodoxe Kèrk es oonaofhenkeleke kèrk, maak de Russisch-Orthodoxe Kèrk bekeènd te breke mèt Constantinopel. Dit gebäört mie es 'n millennium naotot de Russisch-Orthodoxe Kèrk door Constantinopel woort opgeriech roond 't jaor 988.

## Gebore

* 70 v.Chr. - Vergilius, Romeinse diechter (gesjtorve 19 v.Chr.)
* 1542 - Akbar de Groete, heerser van 't Mughalriek (gesjtorve 1605)
* 1814 - Michail Lermontov, Rössische sjriever (gesjtorve 1841)
* 1844 - Friedrich Nietzsche, Duutsje filosoof (gesjtorve 1900)
* 1926 - Michel Foucault, Franse filosoof (gesjtorve 1984)
* 1935 - Barry McGuire, Amerikaanse zenger ("Eve of Destruction")
* 1946 - Tessa de Loo, Nederlandse sjriefster
* 1951 - A.F.Th. van der Heijden, Nederlandse sjriever
* 1972 - Sandra Kim, Belzje zangeres
* 1980 - Tom Boonen, Belzje fietserenner
* 1993 - Robin Hensgens, Nederlands-Limbörgse sjeidsrechter

## Gesjtorve

* 1564 - Andreas Vesalius, Belzje anatoom
* 1605 - Akbar de Groete, heerser van 't Mughalriek (63)
* 1905 - Arnold Schunck, óngernummer en sjtichter van de Firma Schunck (63)
* 1917 - Mata Hari, Nederlandse danseres en sjpionne
* 1945 - Pierre Laval, Franse politicus
* 1946 - Hermann Göring, Duutsje legerofficeer en politicus
* 1957 - Henry Van de Velde, Belzje arsjitek
* 1991 - Hotze de Roos, Nederlandse kingerbokesjriever
# Gewoen jaor

E **gewoen jaor** is op ónger mie de Gregoriaanse en de Juliaanse kalender e jaor wat gei sjrikkeljaor is en 'gewoen' 365 daag tèlt.

Zuug veur kalenders:

* Gewoen jaor wat op maondig begintj
* Gewoen jaor wat op daensdig begintj
* Gewoen jaor wat op goonsdig begintj
* Gewoen jaor wat op dónderdig begintj
* Gewoen jaor wat op vriedig begintj
* Gewoen jaor wat op zaoterdig begintj
* Gewoen jaor wat op zóndig begintj

*Dit is 'n verdudelikingspazjena.*
# 7 oktober

|  |
| --- |
| sep - **oktober** - nov |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   | >> |

**Fiès van Maria van de Roazekrans**

## Gebeurtenisse

* 1571 - In de sjlaag bie Lepanto wint de Heilige Liga van de Turkse vloot.
* 1769 - James Cook kump aan in Nuuj-Zièland.
* 1806 - Ralph Wedgewood kriet patent op carbonpapier.
* 1840 - Willem II volg Willem I op es keuning van Nederland.
* 1913 - Henry Ford introduceert de loupende band.
* 1917 - De Koninklijke Luchtvaart Maatschappij (KLM) weurt opgeriech.
* 1947 - Antonius Hanssen weurt gewiejd es hulpbiesjop van Remung.
* 1949 - De DDR (Duutsje Democratische Republiek) weurt oetgerope tot ónaafhenkelike sjtaat.
* 1959 - De Loenik 3 maak de ièrsjte foto's van de achterkant van de maon.
* 2005 - Naotot hun club is umgeduip in Red Bull Salzburg riechte koej voetbalfans SV Austria Salzburg obbenuits op.

## Gebore

* 1885 - Niels Bohr, Deense natuurkundige
* 1900 - Heinrich Himmler, Duutsje nazi-politicus
* 1913 - Simon Carmiggelt, Nederlandse columnis en sjriever
* 1932 - Jo Gijsen, biesjop van Remung
* 1952 - Vladimir Poetin, president van Rusland
* 1955 - Yo-Yo Ma, Amerikaanse cellis

## Gesjtorve

* 336 - Paus Marcus
* 1849 - Edgar Allan Poe, Amerikaanse sjriever
* 1951 - Anton Philips, Nederlandse industrieel
* 1969 - Léon Scieur, Belzje fietsrenner
# Autäör

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'nen **Autäör** (Letien: *auctor*, "sjriever") is d'n oearsprunkelike geisteliken eigener van e creatief wirk. Meistes wuuertj dao in 't daacheliks spraokgebroek de sjupper van e book, 'ne bönjel of 'n artikel op 't gebied van litterkónde, kóns, weitesjap of anger non-fictie mit gemèndj, kórtóm 'ne sjriever of journalis. Mer ouch haet beveurbeildj eder meziekstök 'nen autäör: de kómponis of arranzjäör.

Bie anger creatieve wirker wie e sjiljerie, e bild, 'n website, e grafisch wirk of e geboew sprèk me meistes neet van 'nen autäör, ouchal zeen de maekers det juridisch gezeen waal.

d'n Autäör van 'n creatieve sjupping of dem woraan d'n autäör de rechten haet euvergedrage (wie 'nen oetgaever of opdrachgaever) haet daovan 't "ónvervraembaar" autäörsrech, womit t'r veur bepaoldjen tied distributie van 't wirk behieërtj. 't Wirk wuuertj bestreke dore wèttelike regelinge die inne nasjenaal en Europese autäörswètgaeving zeen vasgelag. 't Fenomeen internet haet vanaaf 't ènj vannen twintjigsten ieëf gelèdj toet e nag ummer doorgäöndj procès van herijking en aanpassing van die wètgaeving.
# Sjriever

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

'ne **Sjriever** is emes dae e gesjreve wirk produceertj wie e book, gezètartikel, skrip, poëzie of blaadmeziek. Trótsdet ederein dae get sjrief zich 'ne "sjriever" kan neume, wuuertj de term inne praktiek veural gebroek veur luuj die (al dan neet beroepsmaesig) litteraer of weitesjappelike tekste publicere, allewiel väölal journalisten en fictie- en non-fictiesjrievers. De term wuuertj es e synoniem gebroek veur "autäör", det aevel rumer van meining is ouch kan slaon op neet-gesjreve wirker wie films.

De populariteit van 't internet äöpendje veur väöl aspirant-sjrievers de meugelikheid häör wirk publiekelik aan te bi-jje. Veurbiljer hievan zeen weblogs en fanfictie.

In vreuger ieëve, doe wiedeweg de meiste luuj analfabeet ware, wore d'r róndjreizendje sjrievers die veur 'n betaling veur klantje die get op sjrif gestèldj mósten höbbe breven en anger correspondentie vervaerdig. Dees kan me es 'n saort aan vreug "freelance"-sikkertaere betrachte.

## Zuuch ouch

* Autäör
# Historie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

*Historia*, door Nikolaos Gysis (1892).
**Historie** is d'n algemeine term veur alles wat gebäörd is. In 't bezunder is *historie* de wetesjap die ziech mèt vreuger bezig hèlt veur zoeveer es dat opgesjreve is. Dit in tegestèlling mèt de prehistorie die m.b.v. materieel euverbliefsele bestudeerd weurt, ouch wel archeologie geneump. Historie probeert te verklaore of te legitimere wie 't *huie* aon ziene staat kump, meh ouch es geheuge vaan de minsheid, of van 'n bepaolde gemeinsjap.

Lui die ziech mèt historie bezeg hawwe, weure historici geneump.

---

De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Norbiks.

---

De periode oeëin alling dör aander de gesjiedenis besjraeve is, neumt me de protohistorie.

Historie waor lang inderdaad 'his story' d.w.z. 'zie verhaol'. O.m. de vrouwesjtudies an de universitete sjrieve sinds de jaore zeventig och vrouwegesjiedenis, dik 'n herinterpretatie van 't gebäörde vanoet 'n ander waerde-systeem.

---

De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs.

---

Algemein weurt Herodotos es de vajer vaan de modern gesjiedsjrijvers gezeen.

### Zuug ouch

* Lies vaan historische len

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*