# 1999

1996 - 1997 - 1998 - 1999 - 2000 - 2001 - 2002
**1999** (MCMXCIX) waor e gewoen jaor wat begós op vriedig op de Gregoriaanse kalender. 't Waor, in naam van de Vereinigde Naties, 't Internationaal Jaor veur Awwere, en in de Chinese astrologie waor dit e Jaor van d'n Haos.

## Gebäörtenisse

### Jannewarie

* 1 - De giraal inveuring van de Euro en daomèt de bijbehurende monetaire unie, de Eurozone. De wierde weurt 2,20371 Nederlandse gölle, 40,3399 Belzje frank en 1,95583 Duitse mark.
* 1 - Ruth Dreifuss weurt de ierste vruiwlike en de ierste Juudse bóndpresident vaan Zwitserland.
* 19 - Begin vaan de börgerkreeg op Ambon, tösse christene en moslims.
* 25 - In Colombia vint 'n eerdbeving plaots vaan 6,0 op de sjaol vaan Richter. Heibij valle minstes doezend doeje.

### Fibberwarie

* 12 - D'n Amerikaanse senaot blokkeert wijere veurtgaank vaan de impeachment-proceduur tege president Bill Clinton.
* 16 - De Koerdische rebelleleismaan Abdullah Öcalan weurt door Turkije gearresteerd.
* 27 - De Nigeriaanse presidentsverkezinge weure gewónne door Olusegun Obasanjo. Dit zien de ierste vrij verkezinge sins 1983.
* 27 - Keuning Abdullah II weurt gekroend tot keuning van Jordanië, es opvolger vaan d'n op 7 fibberwarie gestorve keuning Hoessein.

### Miert

* In Nederland, veural in Wes-Friesland, hiers de ganse maond Veteraonekrenkde.
* 12 - Pole, Tsjechië en Hongarije trejje touw tot de NAVO.
* 22 - D'n ierste vlöch um de wereld mèt 'ne lochballon weurt voltoejd.
* 24 - De NAVO begint mèt 'n militair campagne tege Joegoslavië, vaanwege 't etnisch geweld in Kosovo.
* 24 - In de Mont-Blanctunnel tösse Fraankriek en Italië weujt 'ne braand, boebij 39 lui sterve.

### April

* 1 - Nunavut, e gebeed in Canada boe de Eskimo's sterk in de mierderheid zien, weurt oonaofhenkelik vaan de Noordwesterritoria.
* 5 - Libië lievert de twie verdachte vaan 'n vleegmesjienaonslag in 1988 oet aon 'nen Sjotsen tribbenaol op Nederlandse bojem bij Zeist.
* 13 - In Wuppertal, Duitsland, sterve vief lui naotot de zweeftrein nao oonder stort.

### Mei

* 17 - Ehud Barak weurt premier vaan Israël.
* 28 - De restauratie vaan Leonardo da Vinci's fresco '*t Lèste Aovendmaal* weurt voltoejd.

### Juni

* 9 - Joegoslavië en NAVO beïndege hunne kreeg. 't Joegoslavisch leger trèk ziech trök oet Kosovo. De volgenden daag weure de lochaonvalle gestop.
* 13 - Parlemintsverkezinge in 't Belsj.
* 16 - Thabo Mbeki weurt gekoze tot de nuie president vaan Zuid-Afrika.

### Juli

* 12 - Guy Verhofstadt weurt de nuie premier vaan 't Belsj.
* 13 - Patrick Dewael weurt de nuien ierste minister vaan Vlaondere.
* 23 - Mohammed VI weurt keuning vaan Marokko.
* 25 - Lance Armstrong wint veur d'n ierste kier de Tour de France. Heer zal; dit nog zes kier herhaole.

### Augustus

* 11 - In 'ne stroek vaan Cornwall, Ingeland, tot in India vint 'ne totaole zonsverduustering plaots. In Nederland en 't Belsj raak de zon ouch veur oongeveer negeteg percint verduusterd.
* 13 - Steffi Graf kundeg aon te stoppe mèt tennisse.
* 17 - in Turkije vint 'n eerdbeving plaots mèt 'n krach vaan 7,4 op de sjaol vaan Richter, mèt 't epicentrum bij Izmit. Dao valle mier es 17.000 doeje.

### September

* 14 - De len Kiribati, Nauru en Tonga weure lid vaan de VN.
* 21 - Bij 'n eerdbeving in Taiwan vaan 7,6 op de Sjaol vaan Richter valle 2415 doeje.

### Oktober

* 5 - Generaol Pervez Musharraf pleeg 'ne staotsgreep in Pakistan.
* 12 - Roond dezen daag moot de zèsmiljardsten eerdbewoener gebore zien. E keend oet Sarajevo krijg de symbolische ier dezen titel te draoge.
* 20 - Abdurrahman Wahid weurt tot president vaan Indonesië gekoze.

### November

* 6 - E referumdum in Australië heet es oetslaag tot me de monarchie wèlt behawwe.
* 20 - China lanceert zien ierste Shenzhou-rakèt.

### December

* 2 - 't Intern zelfbesteur vaan Noord-Ierland weurt herstèld.
* 4 - Prins Filip van Belsj trojt mèt graovin Matilde d'Udekem d'Acoz.
* 10 - De Nederlandse weitesjappers Martinus Veldman en Gerard 't Hooft kriege de Nobelpries veur natuurkunde veur hun werk in de kernfysica.
* 20 - Macau weurt door Portugal aon China euvergedraoge.
* 31 - Boris Jeltsin trejt aof es president vaan Rusland. Zienen opvolger a.i. weurt Vladimir Poetin.
* 31 - 't Panamakanaal kump in hen vaan Panama, naotot 't sins d'n oonaofhenkelikheid vaan dit land in Amerikaanse hen gewees waor.

### Nobelprieze

* **Natuurkunde**: Gerard 't Hooft en Martinus Veldman "um 't leech werpe op de kwantumstructuur vaan de elektrozwake interactie in de natuurkunde."
* **Sjemie**: Ahmed Zewail "um zien studies vaan de euvergaanksstaote vaan sjemische reacties, gebruuk makend vaan femtosecondespectroscopie."
* **Geneeskunde**: Günter Blobel "um de oontdèkking tot eiwitte eige signale höbbe die hun transport en lokalisering in de cel regele."
* **Literatuur**: Günther Grass, "dee zien vroleke zwarte fabele 't vergete geziech vaan de historie oetbeelde."
* **Vrei**: Dokters Zoonder Grenze "es erkinning veur de organisatie zie humanitair pioneerswerk op diverse continente."
* **Economie**: Robert Mundell "veur zien analyse vaan monetair en fiscaol beleid oonder diverse wisselkoersrezjiems en zien analyse vaan optimaol munteinheidgebeje."

### Persoen vaan 't Jaor

Jeff Bezos. Tot Persoen vaan d'n Iew woort Albert Einstein oetgerope.

### Films

* The Blair Witch Project
* Being John Malkovich
* The Sixth Sense
* Fight Club
* Ôdishon
* Beau travail
* Todo sobre mi madre
* The Matrix

## Gebaore

* 9 aprèl - Lil Nas X, Amerikaanse rapper
* 12 augustus - Matthijs de Ligt, Nederlandse voetballer
* 26 november - Perr Schuurs, Nederlands-Limbörgse voetballer

## Gesjtorve

* 2 jannewarie - Sebastian Haffner, Duutse publicis (91)
* 14 jannewarie - Aldo van Eyck, Nederlandsen arsjitek (80)
* 7 fibberwarie - Hoessein van Jordanië, keuning (63)
* 8 fibberwarie - Iris Murdoch, sjriefster en filosofin (79)
* 22 fibberwarie - Philip Bloemendal, Nederlandse nuujslaezer (80)
* 1 miert - Enneus Heerma, Nederlandse politicus (54)
* 2 miert - Dusty Springfield, Britse zengeres (59)
* 4 miert - Karel van 't Reve, Nederlandse sjriever (77)
* 7 miert - Stanley Kubrick, Amerikaanse filmregisseur (77)
* 8 miert - Joe DiMaggio, Amerikaansen hónkballer (84)
* 12 miert - Yehudi Menuhin, Amerikaanse violis (82)
* 1 juni - Christopher Cockerell, Britsen inzjenieur (88)
* 8 juni - Piet Blom, Nederlandsen arsjitek (65)
* 23 juli - Hassan II van Marokko, keuning (70)
* 3 oktober - Heinz Konsalik, Duutse sjriever (78)
* 6 oktober - Amalia Rodrigues, Portugese fadozengeres (79)
* 19 oktober - Harry Bannink, Nederlandse componis (70)
* 26 oktober - Rex Gildo, Duutse sjlagerzenger (63)
* 6 november - Rob Hoeke, Nederlandse boogie-woogiepianis (56)
* 10 december - Lex Goudsmit, Nederlandsen acteur en zenger (86)
* 10 december - Franjo Tuđman, Kroatische sjtaatsman (77)
* 26 december - Kees Schilperoort, Nederlandse radio-persuunlikheid (82)

## Jubilea