Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Antisemitisme

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Franse karikatuur oet 1898, die de femilie Rothschild es heerser euver de wereld tuint.
**Antisemitisme** is de haat tege joede, in 't bezunder tege de joede es volk. 't Concep kaom op in de twiede hèlf vaan de negentienden iew en bouwt voort op iewenaw negatief ideeë en stereotiepe euver de joede. Boe me ziech iejer evels allein tegen 't joeds geluif had geriech, góng me noe ouch negatief trèkke touw te sjrieve aon neet-praktiserende en zelfs tot 't christendom bekierde joede. Hiel dèks had dezen aofkier 'ne raciaole groond: me meinde tot de joede, door iewelangen inteelt en door 't benaodrökke vaan bepaolde weerdes, waore verweure ('gedegeneerd') tot e gevierlek ras. Veur 't groetste deil evels riechden 't antisemitisme ziech op de groete riekdom die sommege joedse bankeers- en oondernummersfemilies hadde. Veural de femilie Rothschild waor frequint doel vaan aonvalle, die dèks de vörm vaan complottheorieë kraoge.

't Woord *antisemitisme* woort in 1860 bedach door de joedsen intellectueel Moritz Steinschneider meh woort al gaw umermp door de aonhengers vaan 't idee. Antisemitische ideeë sjote daonao snel wortel in ganse christeleke wereld, veural in de Duitstaolege len (es kernweerde vaan de 'volkse' ideologie) en in Fraankriek (boe 't dèks neet te sjeie waor vaan anti-Duitse sentiminte) en ouch neet wieneg in Rusland en de Vereinegde Staote. Nao d'n Ierste Wereldoorlog woort 't in Duitsland 'n ummer groeter beweging: complottheorieë hele de joede verantwoordelek veur 't verlere vaan d'n oorlog. Mèt de crisis vaan 1929 waor gein hawwe mie draon: de NSDAP vaan Adolf Hitler, die vaan 't antisemitisme ein vaan häör belaankriekste beginsele maakde, greep de mach en lag joede astrein enorm beperkinge op. Oetindelek verordonneerde heer tot alle joede in Duits gecontrolleerd gebeed móste weure vermaord. Zès mieljoen joede zouwe oetindelek d'n doed vinde in d'n Holocaust.

Oet aofgrijze euver d'n Holocaust is 't antisemitisme daonao noets mie zoe groet gewore. 't Leef evels nog sterk voort in extreemrechse milieus en in d'n islamitische wereld. Dao kump 't voort oet 't antizionisme, tegestand tege de staot Israël es rechmaoteg woengebeed veur alle joede. De grens tösse antizionisme en antisemitisme is dèks lesteg te trèkke en doorloupend oonderwerp vaan controverse.
# 6 juni

|  |
| --- |
| mei - **juni** - jul |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   | >> |

**Heilegedaag vaan St.-NorbertusJom Jeroesjalajiem in Israël**

## Gebäörtenisse

* 1508 - Venies versleit Oosteriek in 'nen oorlog um Friulië; de gebejer weure in e tractaat aon d'n Doge touwgeweze.
* 1523 - Gustav I weurt tot keuning vaan Zwede gekoze.
* 1551 - Wöllem van Oranje trojt mèt Anna van Bure.
* 1752 - In Moskou weujt 'ne groete brand.
* 1809 - Zwede nump 'n nui constitutie aon, die 'n ind maak aon twinteg jaor absolutisme.
* 1844 - De YMCA weurt opgeriech in Londe.
* 1822 - 'ne Zwoere cycloon trèf Bombay.
* 1944 - De Geallieerde breke in Normandië door d'n Atlantikwall, o.a. op Omaha Beach (D-day)
* 1982 - Israël vèlt oonder minister Ariel Sharon Zuid-Libanon binne.
* 1993 - In Mongolië weure veur 't iers presidentsverkezinge gehawwe.

## Gebore

* 1502 - Keuning Sjang III van Portugal.
* 1599 - Diego Velasquez, Spaonse sjèlder.
* 1799 - Aleksandr Poesjkin, Rössischen diechter.
* 1850 - Karl Ferdinand Braun, natuurkóndege.
* 1860 - Caspar Franssen, Nederlandse architek (gesjtorve in 1932)
* 1868 - Robert Falcon Scott, poolreizeger.
* 1875 - Thomas Mann, Duutse sjriever.
* 1901 - Soekarno, ierste president vaan Indonesië.
* 1903 - Aram Chatsjatoerjan, Armeense componis.
* 1933 - Heinrich Rohrer, Zwitserse natuurkóndege.
* 1934 - Keuning Albert II van 't Belsj.
* 1935 - Tenzin Gyatso (dalai lama), de 14de dalai lama, boeddhistische leider.
* 1939 - Louis Andriezzen, Nederlandse componis.
* 1947 - Ada Kok, Nederlandse zwumster.
* 1960 - Steve Vai, Amerikaanse gitaris.
* 1964 - Nelli Cooman, Nederlandse atletes.
* 1967 - Caroline van der Plas, Nederlandse politika.

## Gestorve

* 1795 - Lowie XVII van Frankriek.
* 1832 - Jeremy Bentham, Britse filosoof.
* 1878 - Robert Stirling, Sjotsen oetveender.
* 1881 - Henri Vieuxtemps, Belzje violis en componis.
* 1961 - Carl Gustav Jung, Zwitserse psycholoog.
* 1968 - Robert F. Kennedy, Amerikaanse politicus.
* 1971 - Louis Armstrong, Amerikaanse jazzmusicus.
* 2002 - Hans Janmaat, Nederlandsen extreem-rechse politicus.
* 2017 - Sandra Reemer (66), Nederlandse zengeres (boorskaanker)
# Kruutstoch

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Sint-Joasters. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

De **kruutstochte**, **kruutstrèkke** of **kruutsvaarte** wore militair óngernumminge van de wèsterse kristene tösse 1095 en 1271 in Palestina. 't Waas e vreug veurbild van de Europese expansiebewaeging die op gank kwaam naodet in d'n tièndjen ièf 'n ènj waas gekómme aan de invasies van Europa door de Vikinge, Moare en Aziatische steppevölker (wie de Hunne). De kriegshière die zich dao-op taengenein en de bevölking richdje, woorte noe biejein gebrach door de euvertuging det de door 't kristendóm es rechmaesig eigendóm betrachdje hèlge plaatse in 't Hèllig Landj móste waere bevriedj van de islamitische hièrsjers die ze saer 638 in bezit hawwe.

Rilletief ónbekandj zint de naordelik kruutstochte, wovan die door de Duutsje Orde of Teutonische Ridders de wichtigste wore. Häör actiegebied waas veural gelaenge rónjelóm de Oasziè. E groat deil van de aldao gevèstigdje werreldlike mach verlaore ze weer in de Slaag bie Tannenberg (1410).

Ouch in anger religieus gemotiveerdje kónflike tiejes de late middeliève zatte de Kattelieke Kirk 't middel van de kruutstoch in, wie taenge ketters es de kathare en de heidene. Later militair operaasjes op 't landj en de ziè taenge de moslims, wie de Slaag bie Lepanto in 1571, kónne waere gezeen es doorzèttinge van de kruutstrèkke.
# Verveur

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Geujerverveur per modaliteit in Nederlandj.
**Verveur** of **transport** is 't verplaatse van luuj of geujer (juridisch "zake"). Dit kan mit beveurbeildj de wage, fietsj, trein, vleger en zo wiejer.

Bie verveur kan 't gaon euver tasbaar zake van dinger (wie geujerverveur), vleujstoffe (wie aoljetransport), gase (wie aerdgaas), bieëster (wie vieëtransport) of luuj (persoeaneverveur), mer ouch euver neet drek tasbaar zake wie enerzjie (wie lektriciteitstransport of wurmdjetransport) of infermaasje (wie datatransport).

Veur 't verveur wuuertj gebroek gemaak van verveursmiddele. Eder saort aan verveur kèntj hieveur zien eige specifieke verveurmiddele. 't Percès van verplaatsinge wuuertj verkieër geneump. Bie dees vörm van verveur verangertj 't verveursmiddel van plaats en daomit de zake. Mer ouch besteitj verveur middels verveursmiddele die op häör plaats blieve, wie piepleijinge, kabelen en dergelike.

't Waord "transport" is samegestèldj oet 't Letiense *trans* det "euver" mèntj, en *portare*, det "drage" mèntj. Ouch kan waere gewezen op 't verbandj tösse "trans" (doorhaer) en "porta" (paort), wodoor 't begrip zieëhave ("seaport") 'n dudelike meining krieg es "zieëpaort". Transport kan dus aevezieër waere begrepen inne zin det geujer, luuj en data mit behölp van dragers en door interfaces (knouppuntje, paorte) häör oetènjelike bestumming bereike.