Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Zandjbank

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Remunjs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Zandjbenk in de Noord-Friese Waddezee in Duutslandj.
'ne **Zandjbank** of 'n **zandjplaat** (de litste term is veurnamelik gebroekelik in de Waddezee) is 'n ophuiping van zandj op de baom van 'n zee of e maer. De zandjophuiping blief ónger 't wateroppervlak en is daoveur dus biezunjer geveerlik veur de sjeepvaart.

'ne Zandjbank kan óntsjtaon door 't sjtorte van zandj in de zee (wie bie 't oetbagkere van havegeule), mer kan ouch óntsjtaon door sjtruiminge.

Wen de plate dreugligke kan zich zandj aafzètte wodoor ze ummer hoger waere. Sommige plate kinne zo gruie det ze allein nog bie sjpringvlood ónger kómme te sjtaon of bie extreem hoogwater. Zo kinne ze oetgruie toet klein eilenj, wie de Boschplaat en de Rottumerplaat in de Waddezee.
# X (internetdeens)

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Remunjs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

| X |
| --- |
|  |
| URL |  |
| Slogan | X is what's happening. |
| Type site | Sociale media |
| Eigenaer | Elon Musk |
| Aangemaak door | Jack Dorsey, Noah Glass, Biz Stone, Evan Williams |

**X** (gestileerd wie 𝕏), eerderhaer: **Twitter** is 'n internetdeens worop gebroekers berichskes van maximaal 140 teikes kinne publicere. 't Is 'n website worop emes, juus wie bie Facebook, e perfiel en 'nan avatar kan aanmake. 't Gebroek van X is gratis.

Oorsjprunkelik waas de vraog van de deens "Waat deis se?". Noe is det "Waat passeert?". Edere gebroeker van X kan op eder moment van d'n daag in maximaal 140 teikes vertèlle waat gäönde is, waat t'r van plan is of waat 'm bezig hèlt. Ouch geuf 't luuj die veuraaf aankónjige det ze bie 'n evenement dao zölle zeen.
# Toneel

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Norbiks. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

't **Toneel**, **drama**, **buun** of (tradioneel, besjouwd es literair genre) **dramatiek** kan ingedeeld werre in professioneel toneel en amateurtoneel, al gelang nao de al dan neet professioneel organisatie oeëbinne toneel gesjpeld wert. Professioneel toneelorganisaties besjteunt oet vakluuj, die mètstens ooch 'n vakópleiding genaoëte haant, en die hön broeëd verdene mèt 't make van toneel. Amateurorganisaties besjteunt oet luuj die toneelsjpeule es hönne hobby besjoewe en dat deunt in verenigingsverbaand. D'r regisseur in 't amateurtoneel is mètstens waal 'ne (semi)professional, zjuus wie dirigaente van koeëre of harmonieë.

## Historie

In d'r 19de ieëw besjtong 't toneelrepertoire in de Limburgse sjouwburge oet Duutstalège tragedies, Fraanstalège komedies en Limburgstalège kluchte. Nederlandstalège sjtukke kome neet väör.

## Toneel es deil vaan de literatuur

---

De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs.

---

In de literaire treditie vaan Europa, betaomp me drei hoofgenres bis de literair könsvorm.

* Epiek: proza, veural gebruik in romans (meh allewijl ouch väöl in tiedsjrifte)
* Lyriek: poëzie, veural gebruik in gediechte (meh allewijl, väöl mie es vreuger, ouch in meziek; veural rap)
* Dramatiek: drama, veural gebruik es scripts in toneel: de literatuur die gemeind is um oetgesproke te weure (meh allewijl eigenlek ummertouw väöl mie in film)

't Kömp natuurlek dèks veur tot e literair wèrk behuurt bis mie es ei literair genre. Zoe is väöl (mèt naome Europese) kinderbeuk vaan nao de oorlog qua opboj verhaolend, dös episch, meh qua sjrijfstijl direk-emotioneel, dös lyrisch. Sommege sjrievers, wie d'n Hollender J.J. Voskuil, staon zjus bekind um hendeg druug, bekans wie e skrip, te sjrieve. In praktiek veult 't veur de lezer dramatisch aon, dewijl 't neet gemeind is um oetgesproke te weure en daomèt in theorie episch is. Wie later ein vaan de weinege succesvolle moderne huurspeule ziech bassierde op e book vaan häöm, *Bureau*, woort 't opins oetgesproke en kos 't weer wel es dramatiek besjojd weure.

## Zuuch ouch

* Theater
* Drama (keuns en cultuur)

## Referenties
# Mauna Loa

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Oeals. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

|  |
| --- |
| Panoramafoto van'ne Mauna Loa |
| Topografische kaart van'ne tuup van'ne Mauna Loa (sjaol 1:250.000) van USGS Mauna Loa |

De vulkaan **Mauna Loa** ligt op 't eilandj Hawaï in'ne sjtaot Hawaï in'ne Verenigde Sjtaote. 't Is de grootste vulkaan op aarde (neet de hoogste, det is de Ojos del Salado in Chili mit 6887 m; ouch de op 'tzelfdje eilandj gelaege vulkaan Mauna Kea is net iets hoger). Mauna Loa stijgtj zo'n 4170 m baove de zeesjpegel oet en haetj ein totaal heugte van zo'n 9 km ten opzichte van'ne zeebaom.

De vulkaan is zo zjwaor det hae de aardkors vervormdj. Dit versjiensel weurdj isostasie genumpdj en kumptj biej vriejwaal alle berg veur. De vulkaan dröktj de aardkors zo'n 8 kilomaeter in. De vulkaan bedektj 85% van 't eilandj Hawaï. De naam "Mauna Loa" beteikendj "lange berg".

Van'ne Mauna Loa zeen 33 erupties bekindj, de meist recente waas in 1984. De tuup weurdj gevormdj door eine caldera, dae 3 biej 5 kilomaeter groot is. Deze weurdj *Moku`aweoweo* genumpdj. De laeftied van'ne vulkaan weurdj tösse de 700.000 en 1 miljoen jaor gesjatj.

## Aktueel ontwikkelinge

Volges 't *Hawaiian Volcano Observatory* zeen d'r ein aantal ontwikkelinge te volge:

Vanaaf begin juli 2004 weurdj in'ne deeptje van'ne Mauna Loa ein sjteigendj aantal vulkanische tremore geregistreertj. 't Aantal bevinge verangerdj van waek toet waek, maar is hoger den normaal. Allein in'ne eerste waek van september 2004 ware d'r meer es 350 bevinge geregistreerdj op 35 toet 50 km deepdje. Vanaaf 't begin van de maetinge in 1960 zeen d'r nog nooit zo väöl bevinge geregistreerdj.

## Saort vulkaan

Mauna Loa is ein vulkaan van 't type sjildvulkaan. Dit type vulkaan haetj gein explosieve, maar meer get röstiger oetbarstinge, mit weinig rouk en as. D'r sjtruimtj relatief vloeibare lava oet. 't Belangriekste kinmerk van ein sjildvulkaan is de vorm, ze is meer breid den hoog. De vorm van sjildvulkane hink same mit de chemische samesjtelling van'ne magma. De magma haetj ein relatief leeg viscositeit. Hiedoor kan de lava good oetvloeje. Sjildvulkane ontsjtaon es magma vanoet de asthenosfeer door breuke in'ne aardkors haer sjtruimtj. In Hawaï is sjpraoke van ein 'hotspot' wobiej magma via ein geïsoleerde mantelpluum de oppervlakte bereiktj, döks midde in ein aardsjol.

Een deil van Mauna Loa, wo onger de tuup, ligktj in 't Hawaii Volcanoes National Park.

## Bronne

Dit artikel is aafgeleid van'ne artikele op'pe Duitse en Nederlandse wikipedia.
# Argentinië

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

|  |
| --- |
| **Argentinië** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| **Basisgegaevens** |
| Officieel taal | Sjpaans |
| Huidsjtad | Buenos Aires |
| Sjtaotsvörm | Rippebliek |
| Sjtaotshoof (lies) | Javier Milei (saer 2023) |
| Vice president | Victoria Villarruel |
| [[{{{titelhoofregering1}}}]] | {{{naomhoofregering1}}} |
| [[{{{titelhoofregering2}}}]] | {{{naomhoofregering2}}} |
| [[{{{titelhoofregering3}}}]] | {{{naomhoofregering3}}} |
| Religie | {{{religie}}} |
| Opperflaakde – % water | 2.780.400 km² 1,1% |
| Inwoeners – Deechde: | 43.431.886 (2015) 15,6/km² |
| **Biekómmende gegaeves** |
| Munteinheid | Peso (`ARP`) |
| Tiedzaone | UTC -3 |
| Nationale fiesdaag | 25 mei |
| Vouksleed | *Himno Nacional Argentino, Duur: 3 minuten en 34 seconden.3:34* |
| Web | Code | Tel. | .ar | ARG | +54 |

**Argentinië** (officieel: **República Argentina**) ies e land in 't zuje van Zuud-Amerika. Argentinië grens aan Paraguay en Bolivia in 't noorde, Braziel en Uruguay in 't noordoaste en Chili in 't weste. In 't oaste grens 't aan de Atlantische Oceaan.

## Bestuurleke indeiling

Salta
Argentinië ies verdeild in 23 provincies (*provincias*) en ein federaal distrik, de hoofsjtad Buenos Aires. De provincies zint weer ónderverdeild in *departamentos*.

Vanaaf 't ing van de jaore 90 van de twintigste ièw höbbe de provincies van Argentinië ziech vereinig in regio's, um te kènne samewèrke op 't gebied van economie, infrastructuur en óntwiekkelingspolitiek. Dees regio's zint èvvel gein officieel besjtuursorgane.

## Tale

De enig officieel taal ies 't Sjpaans. Dao zint ouch nog 'n aantal minderheidstale, bieveurbeeld 't Quechua, 't Guaraní en 't Mapudungun. Wiejer were door 'n aantal immigrantegroepe nog hun oorsjprönkelike tale gebruuk, bieveurbeeld 't Duutsj en 't Ingelsj.

De oetsjpraok van 't Argentijnse Sjpaans versjilt van die in Sjpanje en in de res van Latiens-Amerika. Ouch op lexicaal en morfologisch niveau zint d'r 'n aantal aafwiekinge.

  *Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle*

| Lenj in Zuud-Amerika |
| --- |
| Argentinië · Bolivia · Brazilië · Chili · Colombia · Ecuador · Guyana · Paraguay · Peru · Suriname · Uruguay · Venezuela |
| Zuug ouch: Aafhenkelike gebejer in Zuud-Amerika |
# 23 oktober

|  |
| --- |
| sep - **oktober** - nov |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   | >> |

**Heiligedaag van Johannes de Capistrano**

## Gebeurtenisse

* 42 v. Chr. - Twiède Sjlaag um Philippi: Brutus zien leger weurt versjlage door Marcus Antonius en Octavianus. Brutus pleeg zelfmaord.
* 425 - Valentinianus III weurt op zèsjaorige laeftied Romeins keizer.
* 1915 - In New York demonstrere 25.000 tot 30.000 vrouwluuj op Fifth Avenue veur vrouwekeesrech.
* 1943 - Bie 'ne lochaanval weurt Kassel veur 80% verwoes; 10.000 luuj sjterve.
* 1956 - In Boedapest briek de Hongaarse opsjtand oet.
* 1958 - De Belzje sjtripteikenaer Peyo lièt veur 't ièrsj de Sjmurve versjiene in zien sjtrip *Johan en Pirrewiet*.
* 1971 - In Orlando (Florida) geit Disney World ope.
* 1989 - President Mátyás Szűrös reup de Republiek Hongarije oet, woadoor d'r 'n ing kump aan de Hongaarse Volksrepubliek.
* 1992 - Keizer Akihito van Japan ies de ièrsjte Japanse keizer dae Sjina bezeuk.
* 2001 - Apple Inc. brink de iPod oet.
* 2002 - In Moskou numme Tsjetsjeense rebelle e theater in gijzeling. Bie de bevriejingsactie drie daag later zulle 150 luuj sjterve.

## Gebore

* 1817 - Pierre Larousse, Franse encyclopedis
* 1893 - Gummo Marx, Amerikaanse acteur
* 1940 - Pelé, Braziliaanse voetballer
* 1985 - Masiela Lusha, Albanees-Amerikaanse actries

## Gesjtorve

* 42 v. Chr. - Marcus Junius Brutus, Romeinse senator
* 1456 - Johannes Capistranus, Italiaanse heilige
* 1872 - Théophile Gautier, Franse sjriever
* 1997 - Bert Haanstra, Nederlandse cineas
* 1998 - Mary Servaes, ouch bekènd es de Zangeres zónder Naam, Limburgse zangeres van 't levesleed