Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Григорийдин чӀаварган

**Григорийдин чӀаварган** — дуьньядин чӀехи пай уьлквейра, Урусатдани, кардик квай замана гьисабунин система. Чилин Ракъинин кьилелай элкъуьнин процессдал бинеламиш хьанва. И чӀаварган Римдин папа XIII-й Григорийди фикирна туькӀуьрнай ва сифте вахтара католик уьлквейра кардик квай.

Григорийдин чӀаварган, Юлийдин чӀаварганни хьиз, 12 вацракай ибарат я: январь, февраль, март, апрель, май, июнь, июль, август, сентябрь, октябрь, ноябрь, декабрь.

Йиса 365,2425 суткаяр ава. ЦӀийи йис январьдин 1-аз эгечӀзава, декабрьдин 31-аз куьтягь жезва.
# Венгр чӀал

|  |
| --- |
| **Венгр чӀал Magyar nyelv** |
| **Уьлквеяр:** | Венгрия, Румыния, Словакия, Украина, Сербия, Хорватия, Австрия, Словения |
| **Офицал чӀал:** | Венгрия
**Регионалдин ва я локалдин официал чӀал: Сербия — Воеводина
* Румыния
	+ Секей край (кьабулнавач)
* Украина
	+ *Закарпат вилаят*
		- Берегов район
		- Виноградов район
 |
| **Рейтинг:** | 52 |
| **Классриз ччара хьун** |
| **Категория:** | Евразиядин чӀалар |
| — |
| **Кхьинар:** | латин (венгр алтабат) |
| **ЧӀалан кодар** |
| **ISO 639-1:** | hu |
| **ISO 639-2:** | hun |
| **ISO 639-3:** | hun |

Венгр чӀал чкӀанвай чилер Европада
**Венгр чӀал** (*magyar, magyar nyelv*, иски тӀвар — мадьяр чӀал) — венгрин чӀал.

## Алифба

| Гьарф | ТӀвар | Фонема |
| --- | --- | --- |
| A a | a | ɒ |
| Á á | á | /a:/ |
| B b | bé | /b/ |
| C c | cé | /ʦ/ |
| Cs cs | csé | /ʧ/ |
| D d | dé | /d/ |
| Dz dz | dzé | /ʣ/ |
| Dzs dzs | dzsé | /ʤ/ |
| E e | e | ɛ |
| É é | é | /e:/ |
| F f | ef | /f/ |
| G g | gé | /g/ |
| Gy gy | gyé | /ɟ/ |
| H h | há | /h/ |
| I i | i | i |
| Í í | í | /i:/ |
| J j | jé | /j/ |
| K k | ká | /k/ |
| L l | el | /l/ |
| Ly ly | el ipszilon | /j/ |
| M m | em | /m/ |
| N n | en | /n/ |
| Ny ny | eny | /ɲ/ |
| O o | o | o |
| Ó ó | ó | /o:/ |
| Ö ö | ö | ø |
| Ő ő | ő | /ø:/ |
| P p | pé | /p/ |
| R r | er | /r/ |
| S s | es | /ʃ/ |
| Sz sz | esz | /s/ |
| T t | té | /t/ |
| Ty ty | tyé | /c/ |
| U u | u | u |
| Ú ú | ú | /u:/ |
| Ü ü | ü | y |
| Ű ű | ű | /y:/ |
| V v | vé | /v/ |
| Z z | zé | /z/ |
| Zs zs | zsé | /ʒ/ |
|  |
| Q q | kú |  |
| W w | dupla vé |  |
| X x | iksz |  |
| Y y | ipszilon |

## ЭлячӀунар

* Русско-венгерский словарь
* Английско-венгерский словарь Архивация 21 июль 2010 йисан.
# Баку

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Шегьер
Баку азер. *Bakı*

|  |
| --- |
| Герб |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Уьлкве |
АзербайжанАзербайжан |
| Шегьер |
Баку |
| Мэр |
Елдар Азизов |
| Бине кьунва |
V виш йис |
| Майдан |
2 130 км² |
| Агьалияр | 2 600 100 кас (2011) |
| Къалинвал |
982,3 кас/км² |
| Агломерация |
2 600 100 |
| Сятдин чӀул |
UTC+4 |
| Телефондин код |
+994 12 |
| Почтунин индекс |
AZ1000 |
| Автомобилдин код |
10,90,77 |
| Официал сайт |
 |

|  |
| --- |
|  |

**Баку** Викискладда |

Бакудин шикил
**Баку** (азер. *Bakı*, лезги. *Паку*) — Каспий гьуьлуьн къерехдихъ галай шегьер. Азербайжан республикадин кьилин шегьер.

2012 йисуз Бакуда Манидин конкурс Евровидение 2012 кьиле тухванвай.

## Стхавилин шегьерар

* Амман (араб. عمان‎‎), Иордания
* Анкара (туьр. Ankara), Туьркия
* Басра (араб. البصرة‎‎), Ирак
* Бордо (фр. Bordeaux), Франция
* Вунгтау (вьетн. Vũng Tàu), Вьетнам
* Вашингтон (округ Колумбия) ингл. Washington, АСШ
* Гонолулу (ингл. Honolulu), АСШ
* Дакар (фр. Ville de Dakar), Сенегал
* Джидда (араб. جدة‎‎), Сауди Арабистан
* Измир (тур. İzmir), Туьркия
* Киев (укр. Київ), Украина
* Конья (туьр. Konya), Туьркия
* Лондон (ингл. London), Великобритания
* Майнц (нем. Mainz), Германия
* Москва, Урусат
* Неаполь (итал. Napoli), Италия
* Санкт-Петербург, Урусат (1998)
* Сараево (серб. Сарајево), Боснияни Герцеговина (1972)
* Стамбул (туьр. İstanbul), Туьркия
* Тебриз (перс. تبریز‎), Иран
* Хьюстон (ингл. Houston), АСШ (1976)
* Балаково, Урусат

## Баянар

## ЭлячӀунар

* Бакудин официал сайт
* Баку, губернский город // Брокгауздин ва Ефрондин Энциклопедиядин гафарган: 86 томар (82 т. ва 4 доп.). — Санкт-Петербург, 1890—1907.  (урус)
# Эрменияр

| Эрменияр |
| --- |
|  |
| Вири санлай кьадар |
|
12 миллион |
| Гегьенш хьанвай ареал |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  Эрменистан | 2 961 801 кас (2011) |  |
|  Урусат | 1 182 388 кас (2010) |  |
|  Франция | 800 000 кас |  |
|  АСШ | 483 366 кас (2010) |  |

 |
| ЧӀал |
|
эрмен чӀал |
| Дин |
|
Христианвал, эрмени клиса |
| Арадал атун |
|
Инд-европадин халкьар |
| Расадин жуьре |
|
Европеоид раса |
| Этник группаяр |
|
гьемшинлияр, черкесгьаяр |
| Ареалдин карта |
|  |

**Эрменияр** (эрм. Հայեր, *hayer* [hɑˈjɛɾ]) — асул гьисабдалди Кьиблепатан Къавкъазда бинедилай уьмуьр ийизвай, Эрменистан гьукуматар арадал гъайи дегь халкь. Кьадардиз килигна Кьиблепатан Къавкъазда кьведлагьай чкадал ала (садлагьай чкадал кьажарар, пудлагьайдал гуржияр акъвазнава). Эрмени миллетдин чӀехи пай дуьньядин виринриз чкӀанва. Абурун виридалайни чӀехи диаспораяр Урусатда, Францияда, Америкадин Садхьанвай Штатра, Ливанда, Иранда, Сирияда ава.

Динда авай эрменийрин чӀехи пай христианар, Эрмени клисадин терефдарар я.

## ТӀвар

Чпи-чпиз абуру *гьай* лугьузва. Армения уьлкведин тӀварни чпин чӀалал *Гьаястан* я.

## Чеб авай чилер ва кьадар

## Тарих

## ЧӀал

## Эдебият

* *Брюсов В. Я..* Летопись исторических судеб армянского народа. — Ер.: Издательство Армфан-а, 1940.
* *Тревер К. В.* Очерки по истории культуры древней Армении (II в. до н. э.—IV в. н. э.). — М.-Л.: Издательство АН СССР, 1953.
* *Дьяконов И. М..* Предыстория армянского народа. История Армянского нагорья с 1500 по 500 г. до н. э. Хурриты, лувийцы, протоармяне. — Ер.: Издательство АН Армянской ССР, 1968.
# 1764 йис

| Йисар
 |
| --- |
|  1760 · 1761 · 1762 · 1763 —  **1764**  — 1765 · 1766 · 1767 · 1768
 |
| ЦӀуд йисар
 |
| 1740-й · 1750-й — **1760-й** — 1770-й · 1780-й |
| Виш йисар
 |
| XVII виш йис — **XVIII виш йис** — XIX виш йис
 |

|  |
| --- |
| 2-й агъзур йис |
| XVI виш йис — XVII виш йис — **XVIII виш йис** — XIX виш йис — XX виш йис |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1690-й |  1690
 |  1691
 |  1692
 |  1693
 |  1694
 |  1695
 |  1696
 |  1697
 |  1698
 |  1699
 |
|  |
| 1700-й |  1700
 |  1701
 |  1702
 |  1703
 |  1704
 |  1705
 |  1706
 |  1707
 |  1708
 |  1709
 |
| 1710-й |  1710
 |  1711
 |  1712
 |  1713
 |  1714
 |  1715
 |  1716
 |  1717
 |  1718
 |  1719
 |
| 1720-й |  1720
 |  1721
 |  1722
 |  1723
 |  1724
 |  1725
 |  1726
 |  1727
 |  1728
 |  1729
 |
| 1730-й |  1730
 |  1731
 |  1732
 |  1733
 |  1734
 |  1735
 |  1736
 |  1737
 |  1738
 |  1739
 |
| 1740-й |  1740
 |  1741
 |  1742
 |  1743
 |  1744
 |  1745
 |  1746
 |  1747
 |  1748
 |  1749
 |
| 1750-й |  1750
 |  1751
 |  1752
 |  1753
 |  1754
 |  1755
 |  1756
 |  1757
 |  1758
 |  1759
 |
| 1760-й |  1760
 |  1761
 |  1762
 |  1763
 |  1764
 |  1765
 |  1766
 |  1767
 |  1768
 |  1769
 |
| 1770-й |  1770
 |  1771
 |  1772
 |  1773
 |  1774
 |  1775
 |  1776
 |  1777
 |  1778
 |  1779
 |
| 1780-й |  1780
 |  1781
 |  1782
 |  1783
 |  1784
 |  1785
 |  1786
 |  1787
 |  1788
 |  1789
 |
| 1790-й |  1790
 |  1791
 |  1792
 |  1793
 |  1794
 |  1795
 |  1796
 |  1797
 |  1798
 |  1799
 |
|  |
| 1800-й |  1800
 |  1801
 |  1802
 |  1803
 |  1804
 |  1805
 |  1806
 |  1807
 |  1808
 |  1809
 |

 |
| Хронологиядин таблица |

**1764 йис** (*са агъзурни иридвишни пудкъанникьудлагьай йис*) — чи эрадин 1764-лагьай йис. XVIII виш йисан 64-лагьай йис я.

## Вакъиаяр

## ЭлячӀунар

 Викигьамбарда темайриз килигна туькӀуьрнавай медиа-файлар ава **1764 йис**
# 21 февраль

|  |
| --- |
| ← **Февраль** → |
| Ис | Са | Ар | Хи | Жу | Ки | Гь |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |   |
| 2026 й. |

**21 февраль** — григорийдин чӀаваргандал гьалтайла йисан 52-й югъ я. Йисан эхирдал кьван 313 югъ ама (яргъи йисуз 314 югъ).

## Вакъиаяр

## Суварар

### Умуми дуьньядин суварар

## Дидедиз хьана

### Лезгистанда

### Дуьньяда

## Кьена
# Кореядин Халкьдинни-Демократиядин Республика

|  |
| --- |
| **КХДР Кореядин Халкьдинни-Демократиядин Республика кор. 조선민주주의인민공화국, 朝鮮民主主義人民共和國** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Пайдах | Герб |
|  |
| Гимн: *КХДР-дин‎‎ гимн* Файл:Anthem of DPRK - KCTV (Audio).ogg |

 |
| **Кьилин шегьер:** | Пхеньян |
| **Шегьерар:** |  |
| **Аслутуширвал:** | 1948 йисан 9 сентябрь |
| **ЧӀал:** | Корея чӀал |
| **Гьукуматдин дин:** | Коммунизм |
| **Идара авунин тегьер:** | Социалистдин республика, Коммунистдин режим, Тоталитаризм |
| **Кьил:** | Ким Чен Ын |
| **Майдан:** | 120 540 км² (98-лагьай) |
| **·  Цин кьадар %:** | 4,87 |
| **Агьалияр:** | 25 899 347 кас (53-лагьай) |
| **·  Агьалийрин чуькьуьнвал:** | 214,9 кас/км² |
| **Пул:** | Кефер-Кореядин вона |
| **КъВБ:** | 17,364 млрд. $ (115-лагьай) |
| **·  АСКА КъВБ:** | 685 $ |
| **ИПВИ:** | 0,766 (75-лагьай) |
| **Домен:** | .kp |
| **Телефондин код:** | +850 |
| **Сятдин чӀул:** | +8:30 |

**Кореядин Халкьдинни-Демократиядин Республика**, **КХДР**, **Кеферпатан Корея** (кор. 조선민주주의인민공화국, 朝鮮民主主義人民共和國, *Чосон Минджуджуый Инмин Конъхвагук*) — гьукумат азияда авай. Кьилин шегьер — Пхеньян.

|
Кореядин Халкьдинни-Демократиядин Республика
 |
| --- |
| Хангыль: | 조선 민주주의 인민 공화국 |
| Ханчча: | 朝鮮民主主義人民共和國 |
| Маккьюн-Райшауэр: | Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk |

## География

РагъакӀидай патай адан къерехар Хъипи гьуьлуь, рагъэкъечӀдай патай адан къерехар Япониядин гьуьлуь кьунва. ГьакӀни адаз кьибле патахъ Республика Кореядихъ галаз, кефердинни рагъэкъечӀдай патахъ Урусатдихъ галаз, кефер патахъ Китайдихъ галаз чилин сергьятдал ала.

## ЭлячӀунар
# XV виш йис

|  |
| --- |
| 2-й агъзур йис |
| XIII виш йис — XIV виш йис — **XV виш йис** — XVI виш йис — XVII виш йис |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1390-й |  1390
 |  1391
 |  1392
 |  1393
 |  1394
 |  1395
 |  1396
 |  1397
 |  1398
 |  1399
 |
|  |
| 1400-й |  1400
 |  1401
 |  1402
 |  1403
 |  1404
 |  1405
 |  1406
 |  1407
 |  1408
 |  1409
 |
| 1410-й |  1410
 |  1411
 |  1412
 |  1413
 |  1414
 |  1415
 |  1416
 |  1417
 |  1418
 |  1419
 |
| 1420-й |  1420
 |  1421
 |  1422
 |  1423
 |  1424
 |  1425
 |  1426
 |  1427
 |  1428
 |  1429
 |
| 1430-й |  1430
 |  1431
 |  1432
 |  1433
 |  1434
 |  1435
 |  1436
 |  1437
 |  1438
 |  1439
 |
| 1440-й |  1440
 |  1441
 |  1442
 |  1443
 |  1444
 |  1445
 |  1446
 |  1447
 |  1448
 |  1449
 |
| 1450-й |  1450
 |  1451
 |  1452
 |  1453
 |  1454
 |  1455
 |  1456
 |  1457
 |  1458
 |  1459
 |
| 1460-й |  1460
 |  1461
 |  1462
 |  1463
 |  1464
 |  1465
 |  1466
 |  1467
 |  1468
 |  1469
 |
| 1470-й |  1470
 |  1471
 |  1472
 |  1473
 |  1474
 |  1475
 |  1476
 |  1477
 |  1478
 |  1479
 |
| 1480-й |  1480
 |  1481
 |  1482
 |  1483
 |  1484
 |  1485
 |  1486
 |  1487
 |  1488
 |  1489
 |
| 1490-й |  1490
 |  1491
 |  1492
 |  1493
 |  1494
 |  1495
 |  1496
 |  1497
 |  1498
 |  1499
 |
|  |
| 1500-й |  1500
 |  1501
 |  1502
 |  1503
 |  1504
 |  1505
 |  1506
 |  1507
 |  1508
 |  1509
 |

 |
| Хронологиядин таблица |

**XV виш йис**, **15-й виш йис** (*цӀувадлагьай виш йис*) — юлийдин чӀаваргандал гьалтайла 1401-й йисалай 1500-й йисал кьван яргъи хьанвай заманадин девир я.

## Тарихдин вакъиаяр

## Баянар

## ЭлячӀунар

 Викигьамбарда темайриз килигна туькӀуьрнавай медиа-файлар ава **XV виш йис**