Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Къуръан

Сура Аль-Фатигьа
**Къуръан** (араб. أَلْقُرآن — *аль-К̣ур’а̄н* ) — Ислам диндин пак ва виридалайни кьилин ктаб я. Аллагьди Къуръан Мугьаммад ﷺ пайгъамбардиз Жабраил малаикдин куьмекдалди ракъурнавайди я. Ктабда Ислам дин чирунин кьилин диб ва фикирар кхьенва.

Къуръан ктабда 114 сура ва 6236 аят ава. Адан виридалайни яргъи сура Ал-Бакъара, (286 аят) виридалайни куьруь сурани Ал-Каусар я (3 аят). Къуръандин виридалайни яргъи аят Ал-Бакъара сурадин 282-й аят я.

Къуръан муькуь пак ктабрилай тафаватлу ийизвай жигьет ам 23 йисан къене кӀус-кӀус кхьин я.

## ЭлячӀунар

* Пак тир Кьуръан // quranacademy.org
# Ренессанс

**Ренессанс** (итал. Rinascimento; re/ri — «цӀийи кьилелай» + nasci — «дидедиз хьайиди») — Европадин медениятда Юкьван виш йисар ЦӀийи девирдиз элячӀзавай заманадин арадиз гайи тӀвар. Ренессанс девирди дуьньядин медениятда чӀехи метлеблу чка кьунва.

## Эдебият

* Возрождение, эпоха // Брокгауздин ва Ефрондин Энциклопедиядин гафарган: 86 томар (82 т. ва 4 доп.). — Санкт-Петербург, 1890—1907.  (урус)
* *Гарэн Э.* Проблемы итальянского Возрождения: Избранные работы. — М.: Прогресс, 1986. — 400 с. — 40 000 экз.
* Искусство раннего Возрождения. — М.: Искусство, 1980. — 257 с.
* Яйленко Е. В. Итальянское Возрождение. — М.: ОЛМА-ПРЕСС, 2005. — 128 с.
* Андреев М. Л. Инновация или реставрация: казус Возрождения// Вестник истории, литературы, искусства. Т. 1. — М.: Наука, 2005. С. 84-97.
* Баренбойм П., Шиян С. *Микеланджело. Загадки Капеллы Медичи*. М.: Слово, 2006. ISBN 5-85050-825-2
# Андаяр

**Андаяр** - дуьньядин виридалайни яргъи, 9000 километр алай суван система я. ГьакӀни ам виридалайни кьакьанбурук ква (с. Аконкагуа 6961 м). Суван система Кьибле Америкада авайди я. Са чкайра Андайрин гьяьркьуьвал 500 километрдилай пара я (виридалайни еке гьяьркьуьвал - 750 километрдалди - системадин юкьван пата). Кьулан кьакьанвал 4000 метр я. Андаяр пара чӀехи океанрин ятар атӀудайди я. Адан рагъакӀидай патай ятар Лас океандиз авахьзава, РагъэкъечӀдай - Атлантик океандиз. Гьабурун арада дуьньядин виридалайни чӀехи вацӀарикай сад - Амазонка. ГьакӀни Андаяр климатрин чӀехи сергьят я - кьве патахъ галай океанри туькӀуьрзавай цаван массаяр ада сад садахъай галудзава.

Андаяр ирид гьукуматдин чилерай физава - Венесуэла, Колумбия, Эквадор, Перу, Боливия, Чилини Аргентина.

Андайра дуьньядин виридалайни кьурай чка авайди я - Атакама.

## Баянар

## ЭлячӀунар
# 1967 йис

| Йисар
 |
| --- |
|  1963 · 1964 · 1965 · 1966 —  **1967**  — 1968 · 1969 · 1970 · 1971
 |
| ЦӀуд йисар
 |
| 1940-й · 1950-й — **1960-й** — 1970-й · 1980-й |
| Виш йисар
 |
| XIX виш йис — **XX виш йис** — XXI виш йис
 |

|  |
| --- |
| 2-й агъзур йис |
| XVIII виш йис — XIX виш йис — **XX виш йис** — XXI виш йис — XXII виш йис |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1890-й |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900-й |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |
| 1910-й |  1910
 |  1911
 |  1912
 |  1913
 |  1914
 |  1915
 |  1916
 |  1917
 |  1918
 |  1919
 |
| 1920-й |  1920
 |  1921
 |  1922
 |  1923
 |  1924
 |  1925
 |  1926
 |  1927
 |  1928
 |  1929
 |
| 1930-й |  1930
 |  1931
 |  1932
 |  1933
 |  1934
 |  1935
 |  1936
 |  1937
 |  1938
 |  1939
 |
| 1940-й |  1940
 |  1941
 |  1942
 |  1943
 |  1944
 |  1945
 |  1946
 |  1947
 |  1948
 |  1949
 |
| 1950-й |  1950
 |  1951
 |  1952
 |  1953
 |  1954
 |  1955
 |  1956
 |  1957
 |  1958
 |  1959
 |
| 1960-й |  1960
 |  1961
 |  1962
 |  1963
 |  1964
 |  1965
 |  1966
 |  1967
 |  1968
 |  1969
 |
| 1970-й |  1970
 |  1971
 |  1972
 |  1973
 |  1974
 |  1975
 |  1976
 |  1977
 |  1978
 |  1979
 |
| 1980-й |  1980
 |  1981
 |  1982
 |  1983
 |  1984
 |  1985
 |  1986
 |  1987
 |  1988
 |  1989
 |
| 1990-й |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000-й |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |

 |
| Хронологиядин таблица |

**1967 йис** (*са агъзурни кӀуьд вишни пудкъанниирид лагьай йис*) — григорийдин чӀаваргандал гьалтайла гьяддиз эгечӀзавай куьруь йис. Им чи эрадин 1967-лагьай йис я. XX виш йисан 67-лагьай йис.

## Вакъиаяр

## ЭлячӀунар

 Викигьамбарда темайриз килигна туькӀуьрнавай медиа-файлар ава **1967 йис**
# 1924 йис

| Йисар
 |
| --- |
|  1920 · 1921 · 1922 · 1923 —  **1924**  — 1925 · 1926 · 1927 · 1928
 |
| ЦӀуд йисар
 |
| 1900-й · 1910-й — **1920-й** — 1930-й · 1940-й |
| Виш йисар
 |
| XIX виш йис — **XX виш йис** — XXI виш йис
 |

|  |
| --- |
| 2-й агъзур йис |
| XVIII виш йис — XIX виш йис — **XX виш йис** — XXI виш йис — XXII виш йис |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1890-й |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900-й |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |
| 1910-й |  1910
 |  1911
 |  1912
 |  1913
 |  1914
 |  1915
 |  1916
 |  1917
 |  1918
 |  1919
 |
| 1920-й |  1920
 |  1921
 |  1922
 |  1923
 |  1924
 |  1925
 |  1926
 |  1927
 |  1928
 |  1929
 |
| 1930-й |  1930
 |  1931
 |  1932
 |  1933
 |  1934
 |  1935
 |  1936
 |  1937
 |  1938
 |  1939
 |
| 1940-й |  1940
 |  1941
 |  1942
 |  1943
 |  1944
 |  1945
 |  1946
 |  1947
 |  1948
 |  1949
 |
| 1950-й |  1950
 |  1951
 |  1952
 |  1953
 |  1954
 |  1955
 |  1956
 |  1957
 |  1958
 |  1959
 |
| 1960-й |  1960
 |  1961
 |  1962
 |  1963
 |  1964
 |  1965
 |  1966
 |  1967
 |  1968
 |  1969
 |
| 1970-й |  1970
 |  1971
 |  1972
 |  1973
 |  1974
 |  1975
 |  1976
 |  1977
 |  1978
 |  1979
 |
| 1980-й |  1980
 |  1981
 |  1982
 |  1983
 |  1984
 |  1985
 |  1986
 |  1987
 |  1988
 |  1989
 |
| 1990-й |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000-й |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |

 |
| Хронологиядин таблица |

**1924 йис** (*са агъзурни кӀуьд вишни къанни кьудлагьай йис*) — григорийдин чӀаваргандал гьалтайла саласадиз эгечӀзавай яргъи йис. Им чи эрадин 1924-лагьай йис я. XX виш йисан 24-лагьай йис.

## Вакъиаяр

## ЭлячӀунар

 Викигьамбарда темайриз килигна туькӀуьрнавай медиа-файлар ава **1924 йис**