Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Википедия

**Википедия** (ингл. *Wikipedia*, **wɪkɪˈpiːdɪə**) — дуьньядин виридалайни чӀехи ахъа энциклопедия я. Ам дуьньядин 300 чӀалдилай пара кхьенвайди я. 2001 йисан 15 январдиз туькӀуьрнавайди я. Дуьньядин виридалайни пара гьахьзавай сайтрикай пудлагьай чкадал алайди я. 2020 йисан 31 декабрьдиз ада 55,6 млн макъала авай.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Джимми Уэйлс ва Ларри Сэнгер — Википедия арадал гъанвайбур. |

## ЭлячӀунар

* Wikipedia.org
# 1860 йис

| Йисар
 |
| --- |
|  1856 · 1857 · 1858 · 1859 —  **1860**  — 1861 · 1862 · 1863 · 1864
 |
| ЦӀуд йисар
 |
| 1840-й · 1850-й — **1860-й** — 1870-й · 1880-й |
| Виш йисар
 |
| XVIII виш йис — **XIX виш йис** — XX виш йис
 |

|  |
| --- |
| 2-й агъзур йис |
| XVII виш йис — XVIII виш йис — **XIX виш йис** — XX виш йис — XXI виш йис |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1790-й |  1790
 |  1791
 |  1792
 |  1793
 |  1794
 |  1795
 |  1796
 |  1797
 |  1798
 |  1799
 |
|  |
| 1800-й |  1800
 |  1801
 |  1802
 |  1803
 |  1804
 |  1805
 |  1806
 |  1807
 |  1808
 |  1809
 |
| 1810-й |  1810
 |  1811
 |  1812
 |  1813
 |  1814
 |  1815
 |  1816
 |  1817
 |  1818
 |  1819
 |
| 1820-й |  1820
 |  1821
 |  1822
 |  1823
 |  1824
 |  1825
 |  1826
 |  1827
 |  1828
 |  1829
 |
| 1830-й |  1830
 |  1831
 |  1832
 |  1833
 |  1834
 |  1835
 |  1836
 |  1837
 |  1838
 |  1839
 |
| 1840-й |  1840
 |  1841
 |  1842
 |  1843
 |  1844
 |  1845
 |  1846
 |  1847
 |  1848
 |  1849
 |
| 1850-й |  1850
 |  1851
 |  1852
 |  1853
 |  1854
 |  1855
 |  1856
 |  1857
 |  1858
 |  1859
 |
| 1860-й |  1860
 |  1861
 |  1862
 |  1863
 |  1864
 |  1865
 |  1866
 |  1867
 |  1868
 |  1869
 |
| 1870-й |  1870
 |  1871
 |  1872
 |  1873
 |  1874
 |  1875
 |  1876
 |  1877
 |  1878
 |  1879
 |
| 1880-й |  1880
 |  1881
 |  1882
 |  1883
 |  1884
 |  1885
 |  1886
 |  1887
 |  1888
 |  1889
 |
| 1890-й |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900-й |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |

 |
| Хронологиядин таблица |

**1860 йис** (*са агъзурни муьжуьдвишни пудкъад лагьай йис*) — григорийдин чӀаваргандал гьалтайла гьяддиз эгечӀзавай яргъи йис. Им чи эрадин 1860-лагьай йис я. XIX виш йисан 60-лагьай йис.

## Вакъиаяр

## ЭлячӀунар

 Викигьамбарда темайриз килигна туькӀуьрнавай медиа-файлар ава **1860 йис**
# 1982 йис

| Йисар
 |
| --- |
|  1978 · 1979 · 1980 · 1981 —  **1982**  — 1983 · 1984 · 1985 · 1986
 |
| ЦӀуд йисар
 |
| 1960-й · 1970-й — **1980-й** — 1990-й · 2000-й |
| Виш йисар
 |
| XIX виш йис — **XX виш йис** — XXI виш йис
 |

|  |
| --- |
| 2-й агъзур йис |
| XVIII виш йис — XIX виш йис — **XX виш йис** — XXI виш йис — XXII виш йис |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1890-й |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900-й |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |
| 1910-й |  1910
 |  1911
 |  1912
 |  1913
 |  1914
 |  1915
 |  1916
 |  1917
 |  1918
 |  1919
 |
| 1920-й |  1920
 |  1921
 |  1922
 |  1923
 |  1924
 |  1925
 |  1926
 |  1927
 |  1928
 |  1929
 |
| 1930-й |  1930
 |  1931
 |  1932
 |  1933
 |  1934
 |  1935
 |  1936
 |  1937
 |  1938
 |  1939
 |
| 1940-й |  1940
 |  1941
 |  1942
 |  1943
 |  1944
 |  1945
 |  1946
 |  1947
 |  1948
 |  1949
 |
| 1950-й |  1950
 |  1951
 |  1952
 |  1953
 |  1954
 |  1955
 |  1956
 |  1957
 |  1958
 |  1959
 |
| 1960-й |  1960
 |  1961
 |  1962
 |  1963
 |  1964
 |  1965
 |  1966
 |  1967
 |  1968
 |  1969
 |
| 1970-й |  1970
 |  1971
 |  1972
 |  1973
 |  1974
 |  1975
 |  1976
 |  1977
 |  1978
 |  1979
 |
| 1980-й |  1980
 |  1981
 |  1982
 |  1983
 |  1984
 |  1985
 |  1986
 |  1987
 |  1988
 |  1989
 |
| 1990-й |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000-й |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |

 |
| Хронологиядин таблица |

**1982 йис** (*са агъзурни кӀуьд вишни кьудкъанникьвед лагьай йис*) — григорийдин чӀаваргандал гьалтайла жуьмядиз эгечӀзавай куьруь йис. Им чи эрадин 1982-лагьай йис я. XX виш йисан 82-лагьай йис.

## Вакъиаяр

## ЭлячӀунар

 Викигьамбарда темайриз килигна туькӀуьрнавай медиа-файлар ава **1982 йис**
# 20 январь

|  |
| --- |
| ← **Январь** → |
| Ис | Са | Ар | Хи | Жу | Ки | Гь |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| 2026 й. |

**20 январь** — григорийдин чӀаваргандал гьалтайла йисан 20-й югъ я. Йисан эхирдал кьван 345 югъ ама (яргъи йисуз 346 югъ).

## Вакъиаяр

## Суварар

### Умуми дуьньядин суварар

## Дидедиз хьана

### Лезгистанда

### Дуьньяда

## Кьена
# ЧӀехибритания (остров)

Спутникдай янвай ЧӀехибританиядин шикил
**ЧӀехибритания** (ингл. Great Britain, вэлс Prydain Fawr, гэл. Breatainn Mhòr, корнск. Breten Veur, скотс. Great Breetain) — чӀехивилел гьалтайла Европада садлагьай, дуьньяда кӀуьдлагьай остров я. Чилин кьадар — 229 946 км² я. Агьалийрин кьадар — 63 млн кьван кас я, и къалурзавай лишандал гьалтайла Великобритания дуьньяда пудлагьай остров я (Явадинни Хонсюдин гуьгъуьнилай). Британиядин островрик акатзава. ЧӀехибританиядал Садхьанвай Королвиликай 95 вишекайди ала, гьа гьисабдикай яз, Англиядин, Шотландиядин, Вэлсдин дибвилин паярни.

## АкьалтӀай тӀинкӀер

* кефер пата — Даннет Хэд кӀвенкӀвечил, 58,666667° к. гь. 3,366667° р.-а. я.;
* рагъакӀидай пата — Коррахард Мор кӀвенкӀвечил 56,715611° к. гь. 6,227944° р.-а. я.;
* кьибле пата — Лизард кӀвенкӀвечил 49,9591° к. гь. 5,2151° р.-а. я. ;
* рагъэкъечӀдай пата — Лоустофт-Несс кӀвенкӀвечил 52,481167° к. я. 1,762833° р.-э. я..

## Виридан кхьин

Кефер паталай кьибле патал кьван яргъивал — 966 км, рагъакӀидай паталай рагъэкъечӀдай патал кьван — 508 км я. Островдин къерехрив Атлантик гьуьл гва. Норвегиядикайни Даниядикай кьери Кеферпатан гьуьлелди чара жезва, Франциядикай — гуьтӀуь Па-де-КалениЛа-Манш проливралди, Ирландиядин островдикай — Ирландиядин гьуьлелди, Пак Георгдин, Кеферпатан проливралди.

Гилан чӀаварин къерехдин цӀарцӀин контурар гьакӀ килигайла гьа мукьвара тайин формадиз гьатна. Островдин къерехдин цӀар пара заливралди лап атӀайди я (кеферпата — фьордалди, кьиблепата — вацӀун эстуарийралди).

Кьибле пата рельеф дибвилин гьисабдалди дугундинди я. Вэлсда Кембрия сувар ава (абурун лап вини кьил — Сноудон сув, 1085 м.). Англиядин кефер пата Пеннинрин сувар (лап вини кьил — Кросс Фелл сув, 893 м.), абур рагъакӀидай пата Камберленд сувариз (лап вини кьил — Пайк сув, 978 м.) ва Кьиблепатан Шотландиядин кьакьан чкадиз (лап вини кьил — Меррик, 843 м.) элячӀзава. Эхиримжиди Юкьван Шотландиядин дугундалди уьлкведин виридалайни кьакьан тӀинкӀер гвай (Бен-Невис, 1344 м ва Бен-Макдуи, 1309 м.) Кеферпатан Шотландиядин нагорьедикай чара жезва.

Яргъивилел гьалтайла виридалайни чӀехи вацӀар Северн (220 км), Темза (215 км) я. Виридалайни чӀехи вирер — Лох-Ломонд (71 км²), Лох-Несс (56 км²).

Виридалайни чӀехи зуростровар — Вэлс, Корнуолл.

## Баянар
# 1639 йис

| Йисар
 |
| --- |
|  1635 · 1636 · 1637 · 1638 —  **1639**  — 1640 · 1641 · 1642 · 1643
 |
| ЦӀуд йисар
 |
| 1610-й · 1620-й — **1630-й** — 1640-й · 1650-й |
| Виш йисар
 |
| XVI виш йис — **XVII виш йис** — XVIII виш йис
 |

|  |
| --- |
| 2-й агъзур йис |
| XV виш йис — XVI виш йис — **XVII виш йис** — XVIII виш йис — XIX виш йис |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1590-й |  1590
 |  1591
 |  1592
 |  1593
 |  1594
 |  1595
 |  1596
 |  1597
 |  1598
 |  1599
 |
|  |
| 1600-й |  1600
 |  1601
 |  1602
 |  1603
 |  1604
 |  1605
 |  1606
 |  1607
 |  1608
 |  1609
 |
| 1610-й |  1610
 |  1611
 |  1612
 |  1613
 |  1614
 |  1615
 |  1616
 |  1617
 |  1618
 |  1619
 |
| 1620-й |  1620
 |  1621
 |  1622
 |  1623
 |  1624
 |  1625
 |  1626
 |  1627
 |  1628
 |  1629
 |
| 1630-й |  1630
 |  1631
 |  1632
 |  1633
 |  1634
 |  1635
 |  1636
 |  1637
 |  1638
 |  1639
 |
| 1640-й |  1640
 |  1641
 |  1642
 |  1643
 |  1644
 |  1645
 |  1646
 |  1647
 |  1648
 |  1649
 |
| 1650-й |  1650
 |  1651
 |  1652
 |  1653
 |  1654
 |  1655
 |  1656
 |  1657
 |  1658
 |  1659
 |
| 1660-й |  1660
 |  1661
 |  1662
 |  1663
 |  1664
 |  1665
 |  1666
 |  1667
 |  1668
 |  1669
 |
| 1670-й |  1670
 |  1671
 |  1672
 |  1673
 |  1674
 |  1675
 |  1676
 |  1677
 |  1678
 |  1679
 |
| 1680-й |  1680
 |  1681
 |  1682
 |  1683
 |  1684
 |  1685
 |  1686
 |  1687
 |  1688
 |  1689
 |
| 1690-й |  1690
 |  1691
 |  1692
 |  1693
 |  1694
 |  1695
 |  1696
 |  1697
 |  1698
 |  1699
 |
|  |
| 1700-й |  1700
 |  1701
 |  1702
 |  1703
 |  1704
 |  1705
 |  1706
 |  1707
 |  1708
 |  1709
 |

 |
| Хронологиядин таблица |

**1639 йис** (*са агъзурни ругудвишни къанницӀекӀуьдлагьай йис*) — чи эрадин 1639-лагьай йис. XII виш йисан 39-лагьай йис я.

## Вакъиаяр

## ЭлячӀунар

 Викигьамбарда темайриз килигна туькӀуьрнавай медиа-файлар ава **1639 йис**
# Намибия

|  |
| --- |
| **Намибия Республика инг. *Republic of Namibia* афр. *Republiek van Namibië* нем. *Republik Namibia |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| [[{{{тӀвар-род}}} пайдах|Пайдах]] | [[{{{тӀвар-род}}} герб|Герб]] |
|  |
| Гимн: *[[{{{тӀвар-род}}} гимн|Намибия, викӀегьбурун чил]]* |

 |
| **Кьилин шегьер:** | Виндгьук |
| **Шегьерар:** | Виндгьук |
| **Аслутуширвал:** | 1990 йисан 5 мартдиз  (Кьибле-Африкадин Республикадилай) |
| **ЧӀал:** | ингилис |
| **Идара авунин тегьер:** | Президентвилин республика |
| **Кьил:** | Хаге Гейнгоб (президент) Саара Куугонгельва (премьер-министр) |
| **Майдан:** | 825 418 км² (33-лагьай) |
| **·  Цин кьадар %:** | ~0 |
| **Агьалияр:** | 2 358 163 кас (143-лагьай) |
| **·  Агьалийрин чуькьуьнвал:** | 2,2 кас/км² |
| **Пул:** | намибиядин доллар |
| **КъВБ:** | млрд. $ |
| **·  АСКА КъВБ:** | $ |
| **ИПВИ:** | 0,608 (128-лагьай) |
| **Домен:** | .na |
| **Телефондин код:** | 264 |
| **Сятдин чӀул:** | 1 April 01:00:00 UTC+0100 (WAT) 2 September 03:00:00 UTC+0200 (WAST) |

**Нами́бия Респу́блика** (инг. *Republic of Namibia*; 1968 йисал кьван адан тӀвар — **Кьиблединни РагъакӀидай патан Африка** тир) — Кьиблепатан Африкада авай гьукумат я.

Кефер пата Анголадихъни Замбиядихъ галаз, рагъэкъечӀдай пата Ботсванадихъ галаз, кьиблединни рагъэкъечӀдай ва кьибледин пата Кьибле-Африкадин Республикадихъ галаз са сергьятрал ала. РагъакӀидай патай адан къерехар Атлантик океанди кьунва.

Чилерин майдан — 24,3 агъ. км² я. Агьалийрин кьадар — 2 358 163 кас я (2013 йисан къимет). Кьилин шегьер — Виндгьук я.

Уьлкведиз 5 йиса садра хкягъзавай президентди ва кьве палатадикай ибарат тир парламентди идара ийизва.

## Баянар